kennisbank voor pleziervaart
         en scheepvaarthistorie
 
 

Hé, dat wist ik niet...
  Tips en wetenswaardigheden
Gebruik het zoekveld wanneer je iets niet kunt vinden.
  A     B     C     D     E     F     G     H     I     J     K     L     M     N     O     P     Q     R     S     T     U     V     W     X     Y     Z  

K

Kaag De kaag is een platboomd overnaads binnenschip met zwaarden, voor het eerst bekend in de vroege 17e eeuw.
Kaai Zeeuws- Zuidhollandse uitspraak voor kade. Oorspronkelijke betekenis: "Gemetselde oeverkant. De kaaijen dienen om in steden, die door wateren doorsneden zijn, ruimte te winnen of bij landingsplaatsen onmiddelijk aan den oever eene grootere waterdiepte te verkrijgen, dan anders het geval zoude zijn" [Mw].
De uitgang aai is kenmerkend. Een stukje nostalgie (sorry, moet even):
In de vijftiger jaren in Dordrecht noemden we buurman Arie uit de/het Touwdraaiershof  "Ome Aai". Hij was spantenbuiger bij scheepswerf De Biesbosch en in de weekenden palingpeurder (poorder) op de Nieuwe Merwede. Hij had een stalen kajuitmotorboot, een zalmschouw met een Ford benzinemotortje (met slinger, zonder vrijloop, zonder keerkoppeling, dus niet af te stoppen) en een stalen roeiboot, de peurboot, zelf gebouwd. Op zomeravonden roeiden zijn zoon Arie (mijn vriendje) en ik vanaf het erf  met die bunroeiboot in de Spuihaven. Wij noemden het Vriesehaven naar de Vriesebrug. Bij Tante Hennie en Ome Aai at ik boterhammen met stroopjesvet (stropiesvet). Op diezelfde zomeravonden was Ome Aai in de weer om drijfhout uit de Spuihaven op te vissen en in de kelder na droging tot brandhout te zagen. Er kwam in die tijd veel voorbij. Verder maakte hij scheepsmodellen. Rond een houten mal werd het blik van opengeknipte conservenblikjes in model geklopt om tot prachtige "stalen" sleepboten te solderen. In diezelfde tijd at ik bij opa en oma knapperige kaantjes op brood. Oma braadde vlees voor een week in reuzel. De uitgesmolten kaantjes waren met peper en zout een lekkernij. Opa was er niet blij mee. Want als kleinzoon keesje er was had hij minder boterhammen.
Kaaien
In Oudnederlands betekent kaaien "van richting veranderen", maar sommige bronnen verwijzen naar het aan de kaai of kade liggen. Beide verklaringen slaan hout, want de ra's werden gestreken (van richting veranderd) aan de kade. We onderscheiden, wat ik voor het gemak maar noem, dwars- en langsscheeps kaaien. Van oudsher werd dwarsscheeps gekaaid, d.w.z. dat de ra met de toppenenden of een kaailijn (talie) zodanig scheef getrokken wordt, dat de ene kant naar beneden en de andere naar boven wijst. Dit werd gedaan om het schip in de haven minder breedte te laten innemen (alleen de brede onder- en marsera's werden gekaaid). Dit heet kaaien of toppen. Een andere methode is brassen. Alle ra's worden in dezelfde richting horizontaal gebrast tot de ranokken niet meer buiten boord steken. Op schepen met een spriettuig werd gekaaid door het lossen van de greelband en afhankelijk van de grootte, de spriet met de hand of met een talie in langsscheepse richting onderuit te trekken. Verwant: brassen, ra, trijsen.
Kaaier Een motorschip krijgt niet zo gauw een kaaier. Het is een  zijdelingse duw, slinger, of gier van je schip, meestal veroorzaakt door een plotselinge windvlaag. Bij zeilschepen kan het een "klapgijp" veroorzaken. Toch kan je met een motorschip een "beste kaaier" krijgen als je voorbij een spuisluis, of achter het schroefwater van een binnenvaartschip langs gaat. Op zee een "valse kaaier" van een zijdelings tegen het schip brekende golf. Verwant: broach.
Kaapstander
Andere benamingen: aardewind, windas, gangspil of catena. Een werktuig om zware lasten te verplaatsen, bestaande uit een verticale as met gaten waarin handspaken of kattekoppen zijn gestoken, Volgens Nicolaes Witsen hadden de spaken ongeveer de lengte van een koevoet. Hantspaeck: Een hout, niet ongelijck aen een yzere koevoet, daer men iets mede omzet, wint ofte verzet). Wanneer meerdere schepelingen tegelijk aan een langere spaak duwden om b.v. het anker te hieuwen, maar ook om schoten aan te halen of landvasten strak te zetten sprak men niet over handspaken maar over windbomen. Maar ja, wat is een benaming? De handspaak werd ook wel kleine windboom. genoemd
Als de windas horizontaal is geplaatst ziet hij eruit als een braadspil en wordt ook zo genoemd. Het Latijnse woord catena (ketting) wordt ook wel gebruikt als aanduiding voor de grens voor het bemanningsverblijf, het officiele domein van de bemanning, waar de kapitein hen niet dient te volgen.
Verwant: handspaak, handspaakslengte.
Kaarselade Specifiek voor de vrachtvaart tussen Amsterdam en Haarlem via Spaarndam werd tot het begin van de 20e eeuw een lang recht-toe-recht-aan paviljoenscheepje gebruikt. Deze kaarselade had een ronde voor- en achtersteven en praktisch geen zeeg. Het boeisel was over de gehele lengte even breed, waardoor het schip mogelijk aan een kaarselade deed denken. Het is echter allerminst zeker dat de benaming zo is ontstaan.
Kabbelaris Kabbelaris of kabelaris. Oorspronkelijke, maar inmiddels bijna vergeten, benaming voor een nestenschijf of kettingschijf.
Kabelaring
Dik gedraaid eindloos touw dat rond het hele schip loopt net onder het gangboord en bedoeld is om bescherming te bieden bij afmeren aan oevers die hoger zijn dan het vrijboord. Tegenwoordig toegepast als sier en om het schip een stoer uiterlijk te geven. Terug in de tijd was een kabelarum, kabelaringh of kabel larga een stevig stuk kabeltouw dat als eerste driemaal om de spindel van de kaapstander ging om het anker op te halen en met seizings aan de ankertros werd bevestigd, die te zwaar was om rechtstreeks om de spindel te leggen. Op de kabelaring waren op afstand van een vadem een aantal muizings aangebracht als stopper voor de seizings. Het werkte net zo als een kabelaring in de huidige zeesleperij. Dat is een stuk kabel van ± 40 meter met aan het eind een vaam ketting met haak dat gebruikt wordt om b.v. een gebroken tros binnen te halen. Die kabelaring zit vast aan de beting en de ketting wordt met een nekslag om de tros gelegd. Met een winch (lier) kan nu de tros in gedeelten ter lengte van de kabelaring worden binnengehaald, in bochten worden opgeschoten en gezekerd, waarna de ketting telkens een stukje verder wordt aangeslagen, net zolang tot de gehele tros is binnen gesjord. Dit moeizame proces gebeurt meestal onder de meest barre omstandigheden.

Het vroegere hieuwen van het anker m.b.v. kaapstander en kabelaring.
1. ankerkabel.
2. meerdere seizings achter muizings.
3. kabelaring (touw zonder eind).
4. gangspil of kaapstander.
5. handspaken; andere benamingen: windboom (lange handspaak), barkoen, kattekop.
Kabelgat Bergruimte (meestal onder de bak) voor dekdienstinventaris; verf, touwwerk, gereedschappen, dekkleden e.d. In de zeiltijd ook wel als bemanningsverblijf gebruikt, of daar pal onder. In het bovenkabelgat zijn schietkooien tegen boord getimmerd, waarin het zware troswerk wordt weggeschoten. [G.P.J. Mossel: Handleiding tot kennis van het schip 1859] en verder Kabelgat: Een afschutzel ofte kamer voor in 't schip op zommige in 't hol, op anderen in 't verdeck, of op de koebrugge, daer de touwen in bewaert worden. Op schepen naer Indien, dienen zy tot slaepplaets der soldaten; de kooyen, welcke boven elkander in 't rondt staen, zyn zeer eng en naeuw. [N.W. 1671]
Kabellengte Een lengte van één tiende zeemijl: 185 meter. Zie ook de schippersmaatlat, een herleidingtabel. Oorspronkelijk de lengte van een kabel zoals die door de lijnbanen werd geslagen van 120 amsterdamse vademen (204 meter). Bij de Marine is een kabellengte 225 meter.
Kagenaar De kagenaar is een buitenbeentje onder de aken. Het Zuidhollandse schip werd pas "uitgevonden" met de opkomst van de ijzerbouw en was net als de westlander bedoeld om ondiepe sloten en vaarten te bevaren.
Kajuit In een klein zeegaand roei-, zeil- of motorvaartuig is het de afgedekte ruimte voor passagiers. Aan boord van grote zeeschepen is de kajuit het verblijf voor de commandant. Op binnenschepen spreken we over een roef. Beide werden vroeger wel aangeduid als Coot (achteronder). De aanduiding GSAK voor pleziervaart op binnenwater is dus eigenlijk onjuist... Verwant: kampanje, theehut.
Kajuitfries Een fries is een sierlijst, bovenlijst of kroonlijst in de antieke bouworde, maar ook terug te vinden op traditionele zeilschepen. Het is de kajuitfries als omlijsting van de toegang tot de kajuit en meestal doorgetrokken als waterschot tussen gangboord en kuip. De opstaande rand voorkomt buiswater in de kuip. Ook de kajuitfries is vaak uitgevoerd als sierlijst. Zie prinswerk.
Kalfaten Kalfaten is een ander woord voor breeuwen:  "De reten, naden, spleten en voegen tusschen de planken der buitenhuid of der dekken met werk dichtstoppen, door er dit met een hamer (kalfaathamer, klavaatshamer) en een beitel (kalfaatijzer, klavaatsijzer) in te drijven, waarna er kokend pik op het werk gegoten wordt totdat de naden vol zijn; ook breeuwen geheeten. Bij waterbouwkunde voor naden in vloeren, sluisdeuren enz". Bron: Geïntegreerde Taal-Bank.
Kalfdek Een bij sommige binnenvaartschepen toegepaste truc om meer laadvermogen te krijgen. Boven het gangboord werd een hoger dek aangebracht om het minimum vrijboord te verhogen (meer diepgang). Het behoort met dubbel f geschreven te worden, want het werd vernoemd naar Ir. J.A. Kalff, minister van Waterstaat in het tweede kabinet-Colijn [1933-1935]. Later ook verbasterd als kalverdek. Verwant: wrakkenwet.
Kalkaanslag Zie gele aanslag.
Kameel Houten caissons die tot in de 19e eeuw aan weerszijde van een zeeschip werden geplaatst om het schip over de ondiepte van Pampus te tillen, Zie scheepskameel.
Kampanje Verhoogd achtergedeelte van een schip, ontstaan uit het achterkasteel van de middeleeuwse schepen, en later dienend tot onderkomen van de staf. Het bovengelegen achterdek of kampanjedek deed dienst als uitkijk- en kommandopost van de wachtdoende officier. De kampanje (of uit het Engels overgenomen "poop") strekte zich gewoonlijk uit van/rond de bezaansmast tot het hek. In de VOC-tijd werd het hoogste dek op het achterschip bovenet genoemd, in sommige publicatie boevennet, maar dat is onjuist, want dat was het traliewerk van hout of touw, ook wel vinkennet, over de opening van het schip, 't geen den genen die enteren willen afweert [Witsen, blz 485]. De kapiteinskajuit bevond zich geheel achterin, op oorlogsschepen voorafgegaan door de "kerk". In de kerk bevond zich de bekokering van de bezaansmast, rondom voorzien van geweerrekken en verder dienend als opslag voor trommels, sabels en ander wapentuig. De kapitein moest door de kerk om in zijn kajuit te komen. Voor de deur van de kerk stond een marinier op wacht.
Verwant galjoen.

Frans galjoen [16e eeuw] met achter- en voorkasteel en gespannen boeven- of enternet.
Het achterkasteel, later kampanje, beslaat hier nog meerdere dekken.
Kanaalpeil

     
Waterstanden op binnenwater worden aangegeven t.o.v. NAP (Normaal Amsterdams Peil). Op waterkaarten wordt dat aangegeven als KP (Kanaalpeil). Omdat het KP ook vaak de naam van het gebied (de boezem) krijgt, kan de gebruikte afkorting ook een andere zijn, b.v. FZP (Fries Zomerpeil), WP (Winschoterpeil) etc. Brughoogten en waterdieptes staan op waterkaarten als H en D in decimeters aangegeven t.o.v. het kanaalpeil, waarbij de bekende ANWB-kaarten als maatstaf de gemiddelde waterstand in de zomer hanteren. Bij de doorvaart van vaste bruggen zonder geel/zwarte hoogteschaal zal je rekening moeten houden met een afwijkende waterstand. Je kan dat aflezen op een blauw/witte of wit/zwarte peilschaal die de waterhoogte t.o.v. NAP aangeeft. Maar hoe gaan we met de aflezing (ter hoogte van de waterspiegel) om?
Stel je boot heeft een kruiphoogte van 2.50m. Op de kaart staat een brughoogte van 27 bij een kanaalpeil van KP = NAP + 3. Dat betekent dat de doorvaarhoogte 2.70 meter is bij een voor dat kanaal normale waterstand van 30cm boven NAP. Geen probleem, je kan er onderdoor met een speling van 20cm.
Maar nu twee voorbeelden van afwijkende waterstanden (examenvraag klein vaarbewijs)

Peilschaal geeft aan: NAP - 2.
Heel simpel, het water staat 5dm lager dan de op de kaart aangegeven KP = NAP + 3. De doorvaarthoogte is dus hoger, n.l. 2.70m + 50cm = 3.20m. Geen probleem, je kan er onderdoor met een speling van 70cm (als de verminderde waterdiepte dat toelaat).

Peilschaal geeft aan:  NAP + 6.
Nu is er wel een probleem. Het water staat 3dm hoger dan de op de kaart aangegeven KP = NAP + 3. De doorvaarthoogte is dus lager n.l. 2.70m - 30cm = 2.40m. Je kan er niet onderdoor!

Kanaaltuig Een kanaaltuig was een licht uitgevoerd zeiltuig voor de vaart op kanalen. Zie Drents tuig.
Kanevas Ook canvas, kanefas of kanifas: grof doek, zeildoek. De oude Egyptenaren gebruikten papyrusvezel; de zeilen op Chinese jonken waren van grasvezel. Zeilen van Hollands kanefas waren van vlas en werden geprezen om hun kwaliteit, beduidend beter dan het latere katoen, rameevezel of hennep.
Kanons De meervoudsvorm van kanon is "kanonnen", althans voor landrotten. Op vaartips wordt bij oude schepen de zeemansvorm "kanons" gebruikt.
Kaperbrief "Hunne Hoogmogende Heeren der Staten Generaal" verleenden volgens aloud gebruik aan ondernemende schippers toestemming om voor eigen kosten en risico 's lands vijanden te benadelen. Er moest voor die vergunning een lief bedrag neergeteld worden en behaalde buit moest bij het prijsgerecht [prijzenhof] der admiraliteit van de thuishaven worden ingeleverd. Daarna volgde naar recht en billijkheid een verdeling tussen het land en de kaapvaarder. Zo'n commissiebrief werd meestal na een jaar of zes ongeldig verklaard en alleen betrouwbare kapers die in staat waren opnieuw een zeer hoge cautie te storten mochten doorgaan. Het spreekt vanzelf dat er vaak verschil in inzicht was over "recht en billijkheid", zodat veel kaapvaarders "ter vrije nering" voeren en hun prijzen van de hand deden in havens waar de overheid minder moeilijk deed, zoals Ierland, Marokko, de Afrikaanse kust en de Middellandse zee.
Bron o.m.: "Oordeel over Klaas Compaen" van Willem de Geus (pseudoniem van W.P.L. Spruit).
Kapiteintje Een kapiteintje is een kajuitsdweil / -zwabber.
Kaplaken Een kaplaken was een geschenk of percentsgewijze toeslag dat de bevrachter-koopman aan de schipper gaf opdat hij voor een lading des te meer zorg zou dragen of sneller dan anderen aan zou komen. Dit kon een geldsom zijn of een of meerdere geschenken. Geldbedragen van 100 gulden als fooi of drinkgeld waren in de zeevaart van de 17e eeuw geen uitzondering. Een enorme som. De geschenken konden variëren van een zilveren schaaltje of gouden ketting tot een "vlagh op de stengh" en een geusje op de boegspriet. Ook worden genoemd: "voor de reis een vlagh en na de reis een mantellaken en voor de huisvrouw en de schipper een pels en jak; voor de vrouw een borstlap en voor de schipper een kledy: een niewe hoed, een bontjak en een werkzeepels" [MG].
Een kaplaken was dus een ordinaire steekpenning. Net als een regaal. Dat was en is de benaming [TvhW] voor goederen die niet tot de lading behoren, maar worden meegenomen als geschenk/steekpenning voor b.v. snellere havenafhandeling in landen waar corruptie welig tiert. Volgens de Corruption Perception Index uit 2010 in bijna driekwart van alle landen. Op een schaal van 0 (highly corrupt) tot 10 (very clean) scoort Nederland een redelijke 8,8, maar altijd nog onder Canada, Denemarken , Zweden, Finland en Nieuw Zeeland.
Kar Scheepsjargon voor een motor. "Kar" wordt zowel in zeevaart als binnenvaart gebruikt en is afkomstig uit de stoomvaart. "De kar loopt (niet) lekker". Scheepstaal biedt verrassende benamingen. Zo was kist een ander woord voor schip en werd prompt in de vliegerij overgenomen als pilotenjargon voor een vliegmachine (een vliegtuig heette nog vliegmachine) en fiets was een ander woord voor stoomlogger. Collega Pieter Klein van Binnenvaarttaal was het opgevallen dat veel scheepstermen een dierennaam hebben terwijl er geen enkele relatie met dat dier is. Hij verzamelde die "beestachtige termen" tot een wetenswaardig overzicht van dieren in scheepstermen.
Kardeel Een geslagen lijn of tros bestaat uit meerdere, in ieder geval drie, in elkaar gedraaide strengen. Deze strengen heten kardelen. Oorspronkelijk de benaming voor een zeilval, of het hijstouw (zware takel), waarmee men de onderraas ophijst. Mollema noemt de vallen van de onderraas kordeels. Vroeger ook gebruikt als duiding voor een wimpel- of vlaggetouw. Verder was kardeel of kordeel een verbastering van quartel of kwarteel, een spekton bij de walvisvangst, een traanvat van twaalf steekkan (bijna 240 liter), maar mogelijk ook als kwart el of varrel, een maat voor vijftig haringen. Verwant: touw, splitsen, bindsel, trenzen.
Karveel Een karveel was een gladboordig schip. Eigenlijk geen type, maar een bouwwijze. De benaming lijkt "geleend" van de van oorsprong Moors/Portugese twee- of driemaster met achterkasteel.
Kast Meer juist is zeilkast, want kasten stammen uit de zeiltijd in de overgang naar ijzerbouw. Houten kasten bestaan niet, ze werden uitsluitend in ijzer en later staal gebouwd.
Kasteel
De versterkte bouwsels op voor- en achterschip van Middeleeuwse schepen [koggen en kraken], later overdadig versierd. De kastelen waren bedoeld als gevechtspost en het voorkasteel ook voor loden en ankeren. In de 16e eeuw besloegen ze zelfs meerdere dekken, maar in de 17e eeuw werd het voorkasteel geleidelijk verlaagd om tenslotte geheel te verdwijnen [galjoenen]. Verwant: kampanje.
Katapult schip Katapult schepen waren omgebouwde vrachtschepen met een katapult en rail installatie om vliegtuigen te lanceren. Aanvankelijk een stoomkatapult die in staat was om een vliegtuig van 15 ton een aanvangssnelheid van 150 km per uur te geven. Voor het eerst in 1934 toegepast door de Lufthansa voor een Trans-Atlantische luchtpostverbinding.
Zie verder bij Cam-schip.
Katschip Het katschip, kortweg kat, was een scheepstype dat in de zeventiende en achttiende eeuw met name in de Republiek, maar ook in Engeland en Scandinavië in de vaart was als (kust)koopvaarder. De kat leek op een fluit, was ook afkomstig uit Hoorn, met het verschil dat de fluit een geheel rond, bolgebouwd schip was, terwijl bij het katschip het vlak plat was, de kimmen hoekig en het boord recht en openvallend tot op dekhoogte, waar het weer binnenwaarts helde.
Katten Een weinig gebruikte manier van ankeren in slechte grond. Twee ankers worden in elkaars verlengde aan één ankerlijn als een tandem bevestigd. De lijn of ketting tussen de twee ankers moet wel strak liggen. Men noemt dit gekat ankeren of een "katting".  Het was echter ook de benaming voor het ophangen van een stokanker aan de boeg als geen ankerkluis aanwezig was. Omdat het anker lelijk heen en weer kon zwaaien werd het horizontaal stijf tegen de buslappen (dubbele plankenrij) van de boeg getrokken met een vis- of kiptakel en daarna vastgesjord met een rustlijn. Deze manier van bergen heette katten en vissen. Verder is katten de benaming voor het reven van het grootzeil, waarbij de halshoek - het zeil bij de onderhoek van de mast - middels een katlijn of dempgording omhoog gehaald wordt. Een andere manier is geien, waarbij men de nok van de gaffel met de geilijn laat zakken. Zowel katten al geien is Oudnederlands voor hijsen. Een hulpmiddel daarbij was de katrol (eigenlijk uit te spreken als kat-rol), een woord dat alleen door landrotten wordt gebruikt. In scheepstaal heet een katrol een blok.
Kavelen Op klein gebied blijven laveren om ander (gunstiger) tij af te wachten. Uit een oude publicatie: In den vloed zeilen om de ebbe afte wachten. Tij kavelen: eb en vloed berekenen. Verwantschap met overtijden: 't schip met de meest dienstige stromen voort laten drijven en het in tegentij stoppen en voor anker leggen. We kennen ook nog stroomkavelen. Dat is de door getijstroom op de gevaren koers gekregen afwijking.
Verwant: loxodroom, deviatie.
Keen De keen, die evenals de beitelaak en de Main- en Neckarschepen geduid kan worden als bovenlander of overlander, de gebruikelijke term voor uit Duitsland afkomstige houten schepen, was een tweemast Rijnschip met boegspriet.
Keer-
koppeling
De functie van een keerkoppeling is om de draairichting van de motor naar wens links- of rechtsom met gereduceerd toerental over te brengen op de schroefas. De keerkoppeling heeft ook een neutraalstand en wordt over het algemeen bediend door één handle, waarmee ook het gas wordt geregeld. Bij zwaardere types wordt de bediening hydraulisch overgebracht. Op het typeplaatje kan je de vertraging aflezen. A = vertraging vooruit, B = vertraging achteruit. Moderne keerkoppelingen hebben meestal geen verschil in vertraging vooruit/achteruit.
Tip 1: Schakel niet te voorzichtig, maar gebruik de hendel met een vlotte beweging. Voorzichtig schakelen met het oogmerk de inschakelklap te reduceren zorgt voor overmatige slijtage [WS].
Tip 2: Wanneer het inschakelen niet meer goed werkt moet in eerste instantie aan een defecte demperplaat gedacht worden.
Verwant: Trolling valve of slenterklep.
Keesje Schipper Cees als kleine jongen. De schippersterm keesje (geen hoofdletter) betekent echter iets anders. Als een tros over een grote afstand geworpen moet worden, of te zwaar is, bevestigt men een dunnere stevige hieuw-, werp- of vanglijn. Het keesje is een verzwaring (vroeger een leren zandzakje) aan het uiteinde van zo'n werplijn en dient om het werpen makkelijker te maken. In plaats daarvan kan ter verzwaring een knoop worden gelegd, het ape(n)vuistje. Het geheel (lijn + verzwaring) wordt ook wel keesje genoemd. Op KNOOPenzo, de site van Theo Slijkerman kan je zien hoe zo'n keesje geknoopt wordt.

Het werpen van een keesje naar een lijnman.
Kegelschip Binnenschepen met gevaarlijke lading voeren blauwe kegels of blauwe lichten. Hoe meer kegels hoe gevaarlijker de lading, hoe verder je uit de buurt moet blijven. Schepen met meerdere kegels krijgen soms voorschutting. Officieel moet je minstens de volgende afstand houden: 1 kegel 10 meter, 2 kegels 50 meter, 3 kegels 100 meter. Mocht je toch samen met een kegelschip in een sluiskolk belanden, rook dan niet en doof e.v.t. waakvlammen.
Verwar de blauwe lichten niet met een flikkerend blauw licht. Dat is het licht van een schip met toezichthoudende taak.
Kempenaar De kempenaar is een "jong" schip dat pas op het einde van de 19e eeuw speciaal ontwikkeld is om de Kempense kanalen en de Zuid-Willemsvaart met sluizen van 55 x 7.50 meter te kunnen bevaren. De kempenaar ontstond als ijzeren sleepschip, dat ook gejaagd werd.
Kentering Twee betekenissen: Het omslaan van je schip of stil water op het moment dat eb overgaat in vloed of omgekeerd. zie getijwater.
Kerden Kerden was het schrapen van hout, in het bijzonder de mast, alvorens opnieuw te impregneren met lijnolie of later sublimaat (kwikchloride). Een bewerking die naast het breeuwen, teren en lapzalven van de romp gebruikelijk was.
Kettinglengte Een lengte ketting is 27,5 meter, afgeleid van de eertijds bij de marine gebruikelijke lengte van de stukken ketting van een ankerketting. De ankerketting bestond uit 8 stukken van 15 vaam = 27,432 mtr. In het eerste en laatste stuk zat een wartel om het kinken te voorkomen. De harpen waarmee de stukken aan elkaar verbonden werden, waren met de ronde kant naar het anker toe geplaatst, zodat ze bij het uitlopen van de ketting nergens achter konden haken. Tot ongeveer 1890 werd een azijnhouten borgpen gebruikt om de harpbout te borgen; nadien werden metalen opsluitpennen gebruikt. Na een ministeriele beschikking [6-8-1931] werd de ankerketting verdeeld in stukken van 25 meter.
Het azijnhouten pennetje werd graag verbasterd tot azijnzuurhoutenkettingkabelopsluitpen als duiding voor het het kleinste voorwerp aan boord met de langste naam.
Kettingvaart
  
Deze Franse uitvinding werd toegepast in Frankrijk en Duitsland op stromend water, moeilijk vaarwater met kolkingen en in lange tunnels. Gedurende korte tijd werd kettingvaart zelfs in Nederland toegepast om zeeschepen (telkens één schip) met een ketting-stoomsleepboot over het Pampus, of liever gezegd door de Pampusmodder te trekken. De Amsterdammer Paul van Vlissingen had een twee mijl lange ketting bij het Pampus op de bodem van de Zuiderzee laten leggen en kon daarmee op 11 augustus 1860 het eerste schip met "best gevolg" over de droogte trekken. Er zouden per jaar zo'n duizend zeeschepen gebruik van gaan maken. De succesvolle dienst die in 1864 werd overgenomen door de N.V. Nederlandsche ketting-stoomsleepbootmaatschappij was met de opening van het Noordzeekanaal overbodig geworden.
Kettingvaart werkt als volgt:
De kettingsleepboot haakt zich aan een ketting die op de bodem van het vaarwater verankerd ligt. Bij het voorschip komt de ketting via een geleiderol uit het water, waar een motorisch aangedreven kaapstander of nestenschijf de schalmen pakt. De ketting loopt in de gehele lengte door of over het schip en verdwijnt via de geleiderol op de achtersteven weer in het water. Voor kettingslepen is relatief weing vermogen nodig. In Duitsland is het op een moeilijk traject bij de Domfelsen tot 1945 in gebruik geweest. In Frankrijk nog veel langer in het Canal de Saint Quentin, waar een kettingsleepboot, remorqueur of toueur, meerdere schepen in een rampe (rij) door de 5670m lange tunnel van Riqueval trok. Gebruikelijker was rame, het Franse woord voor sleep. Nederlandse schippers zeiden dan dat ze "in de ram" lagen, maar ook wel "achter de ram", want de sleepboot zelf werd ook RAM genoemd. Er was sprake van dat de dienst in 2006 zou worden opgeheven, maar door modernisering en verbeterde ventilatie is de toueur nog steeds in bedrijf getuige een filmpje uit 2014. Koos Fernhout ontdekte een Russische site met prachtige foto's van een enorme kettingsleepboot op de rivier de Yenisei. Deze toueur (in het Russisch tyep, volgens Koos uitgesproken als toewer) is nog steeds in bedrijf en gebruikt geen ketting, maar een staaldraad. Het betreft een serie van 26 foto's.
De Russisch syrillische woorden bij de foto's (uitspraak onbekend) betekenen "vorige" en "volgende".
Keulenaar Keulenaar of Keulse aak is de Hollandse benaming voor een lang, smal rivierschip met twee masten en een boegspriet. Meer bekend als samoreus
Keulse vloed Benaming voor een tegendraadse of dwarse stroming, die kan ontstaan wanneer een obstakel dwars in een sterk stromende rivier ligt. Verwant: neer.
Kibbeling

Kibbelingen zijn lekkerbekjes.
Hoho zal je zeggen: Kibbelingen zijn toch brokjes gebakken kabeljauw en lekkerbekjes schoongemaakte hele visjes in beslag?
Kabeljauw klopt, want kibbeling was het uitgesneden (gekibbelde) vlees van keel, kaak of wangen uit de bek van een kabeljauw. "De kopers voor dat armoedige spul kwamen van de Haarlemmerdijk of uit de Jordaan" [AjhZ]. De ongezouten wangetjes werden gebakken en heetten lekkerbekkies.
Op zeker moment is dit veranderd. Het graatloze hele gebakken vissie kreeg de naam lekkerbekje en het oorspronkelijke "lekkerbekkie" werd  kibbeling.
Vanaf de zestiger jaren waren er door gestegen vraag te weinig kabeljauwkoppen beschikbaar en werd kibbeling gemaakt van brokjes gefrituurd kabeljauwvlees in beslag die bij steeds meer viskramen en viswinkels werden aangeboden. Men gebruikte bij voorkeur de wammen (buikflappen). Spraakverwarring tussen wangen en wammen lag op de loer.
Omdat aanvoer van Atlantische kabeljauw door overbevissing inmiddels minimaal is, wordt tegenwoordig kibbeling van goedkopere witvissoorten aangeboden. Het zijn soorten die je vroeger als een visje voor de kat kocht. Overigens niets mis mee. Jammer dat voor deze vis met vlakkere smaak, dus veel kruidenpoeder en een dipsausje, toch een bijna kabeljauwprijs wordt gevraagd. De viskraam vaart er wel bij, want het is op dit moment de meest verkochte vissnack. Wat wil je nog meer. Hapklare, maar langzamerhand veel te grote brokken (onderste afbeelding) gebakken vis zonder graat. Toevallig zag ik in de bijlage "Vrouw" van de Telegraaf [augustus 2010] een recept voor "kabeljauwwangen in beslag met witbier". Dat zijn dus echte lekkerbekjes. Alleen nog even een visboer vinden die gekibbelde wangetjes kan leveren...  :-)
Schipper Cees mag je trouwens wakker maken voor ander armoedig spul. Gebakken hommetjes en kuitjes. Erg lekker. Vers gebakken vrijwel alleen in Amsterdam en omgeving te verkrijgen. Voor het laatst gegeten aan een viskraam op het Kerkplein in Oostzaan. Te lang geleden :-(
Verwant: haring, paling, makreel, garnaal, pangasius.
Kielhalen Zie straffen aan boord.
Kielschip De benaming kielschip wordt gebruikt voor rondspantschepen met kiel en stevens. De kiel is een lange rechte balk midden onder het schip, welke voor en achter overgaat in stevens. Stevens zijn de - min of meer - verticale balken die voor en achter het schip afsluiten en waaraan de einden van de gangen van de scheepshuid zijn bevestigd. Oudhollandse kielschepen hadden weliswaar ronde kimmen maar een vrij vlakke bodem. Hendrik Willem van Loon ziet de uitgeholde boomstam als voorloper van de kiel en schreef in 1934: "Scheepsbouwers in het Noorden van Europa begonnen een rij planken langs de boorden van hun boomstamkano's te bevestigen. Natuurlijk was het zoo, dat hoe hooger deze balustrade, deze scheepswand werd, en hoe meer lading het vaartuig kon vervoeren, hoe dieper de oorspronkelijke, uitgeholde boomstam in het water terecht kwam. Totdat die onfortuinlijke boomstam, die eerst het geheele schip geweest was, eindelijk gedegradeerd werd tot een heel gewone kiel, en als kiel heeft hij de eeuwen ovrleefd tot op de huidige dag, een kiel, die tien of twintig of veertig voet onder het watervlak ligt". Verwant: rompvorm.
Kielzog Kielzog is een spoor van borrelend, schuimend, in beroering gebracht water, achter een zich verplaatsend schip. Kielzog veroorzaakt zuiging omdat het door het schip verdrongen water weer terugstroomt. Verwant: hekgolf, oplopen, squat, zog.
Kil Een kil of slaak is een kleine kreek. Dat kan je bepaald niet zeggen van de Dordtsche Kil, de druk bevaren getijrivier in de provincie Zuid-Holland die de Oude Maas verbindt met het Hollandsch Diep en de Hoeksche Waard scheidt van het Eiland van Dordrecht.
Killen Het zeil dusdanig draaien dat de wind er niet goed in blaast, of het zeil dat slap hangt als de wind door een ander zeil onderschept wordt. Het schip zal snelheid verliezen of stil komen te liggen.
Kilometerraai Bord of paal met een getal aan de oever van rivieren en kanalen dat de afstand tot een bepaald markeringspunt in kilometers of tienden daarvan aangeeft. Bij rivieren beginnend bij de bron.Tegenwoordig gaan steeds meer vaarwegbeheerders van kanalen over tot markering per 500m. Je kan de bordjes/paaltjes uitstekend gebruiken voor het bepalen van je snelheid. Neem op een recht stuk kanaal zonder stroming en niet teveel wind met een vast toerental de tijd in seconden tussen twee hectometer stukken (200m) op. Als je dat met 5 vermenigvuldigt heb je de tijd die je over één kilometer doet. (Bij markering per 500m vermenigvuldig je natuurlijk met 2). Deze waarde deel je op 3600 (seconden in een uur). Als uitkomst heb je dan de grondsnelheid in kilometers. Noteer daarbij het toerental van de motor en herhaal de procedure met andere toerentallen. Voortaan kan je dan met redelijke nauwkeurigheid de toerenteller op niet stromend water als snelheidsmeter gebruiken. Geheel anders dan de methode die op zee vanaf de 17e eeuw tot lang in het schroeftijdperk werd toegepast. Het was "The Dutchman's log" of het gissen buiten boord. Een voorwerp werd tot buiten de boeggolf te water geworpen en met een zandloper, later een chronometer, werd de tijd bepaald die nodig was om twee op de verschansing gemerkte punten te passeren. Dit gaf dan niet de grondsnelheid, maar de snelheid door het water (logvaart).Vóór die tijd moest men het doen met zogpeilen. Aan het kielzog was een trage of snelle voorgang te bemerken (ook weer ten opzichte van het water en niet van de grond). Kort zog was een langzame vaart. Men sprak dan van het schip vertiert weinig. Verwant: log.
Kim
Twee betekenissen:
-Ronding of knik waar de bodem (het vlak) van een schip overgaat in de zijkant. Komt van kieming (op het plaatje: nr.4).
-Horizon, de overgang in de verte van water naar lucht; bij een heiige horizon of anderszins onduidelijke waarneming spreekt men van een harige kim.
Die harige kim was net als in de woestijn een luchtspiegeling. Schepelingen zagen dan rookpluimen met vaartuigen die hemelwaarts voeren en soms zelfs ondersteboven. Het was het onbekende fenomeen van kimverving.
Bron: Arne Zuidhoek.
Kimkielen Of slingerkielen. Inplaats van een enkelvoudige diepstekende kiel wordt op rondspant motorjachten wel gebruik gemaakt van kimkielen om slingeren te verminderen. De kielen worden schuinstekend haaks aan de kim bevestigd en bij knikspanten zelfs horizontaal net boven de kim. In dat geval spreken we over stabilisatievinnen, die langer en smaller zijn en ongeveer van midscheeps tot achter lopen. Kimkielen zullen veelal zo geconstrueerd worden dat ze even diep steken als het diepste punt, waardoor het schip rechtopstaand kan droogvallen. Het achteraf plaatsen van kimkielen zonder de ontwerper te raadplegen kan vervelende gevolgen hebben. Te ver naar achteren maakt de boot loefgierig, te ver naar voren lijgierig. Verwant koplastig en stuurlastig.
Kink Een kink in de kabel is een valse (verkeerde, of te korte) slag of draai in een lijn, tros, ketting of staaldraad, maar een gewone lus wordt ook wel kink genoemd. Het woord zou komen van krink (kreuk). Zeelui noemen het ook wel asshole. Zie ook opschieten.
Kisten Kisten is het bij slecht weer laten dobberen van je schip. Door het motorloos drijven zal het schip afhankelijk van de bovenbouw een bepaalde positie ten opzichte van de wind innemen. Hoewel hierbij praktisch geen water wordt overgenomen zal het schip hevig gaan slingeren. In oude zeemanstaal "daveren". Bij een rondspant redelijk veilig, maar een marteling voor de bemanning. Hier komt de uitdrukking "Laat je niet kisten" vandaan. Bij een zeilschip, wel gestuurd, maar geen zeil bij, heet het "voor top en takel" varen. Als de stuurstand is vastgezet: "kaal liggen".
Kits De kits is vermoedelijk in de 17e eeuw als kleinere versie van een galjoot ontstaan om als kaperschip te dienen. Het was licht, snel en wendbaar en zag eruit als een langgerekte kotter [T&N].
Klamphouwer
Klamphouwer is een oud woord voor scheepstimmerman. Het was een verantwoordelijk beroep; zijn aanspreektitel was dan ook "baas". Hij was oorspronkelijk belast met het maken en onderhouden van de klampen, de houten klossen welke in vele vorm en benaming aan boord van een zeilschip aanwezig waren om het lopend touwwerk te beleggen. Op het plaatje een aantal gekende klampen met hun benaming. Omdat bij het "houwen" de bijl een belangrijk stuk gereedschap was werd de timmerman volgens Winschooten ook wel "bijl" genoemd. Niet voor niets heette het oproer van scheepstimmerlieden op Kattenburg in 1787 "bijltjesoproer". Bij de marine en rederijen op Indië werd de timmerman ook wel kajoe of baas kajoe genoemd. Kajoe is Maleis voor hout. In later tijd toen scheepstimmerman en kabelgast (manusje van alles) verenigd werden in één functie was "baas" ver te zoeken. Hij heette matroos/klamphouwer.
Klap Klap of wip is een gemeenzaam woord voor een ophaalbrug.
Klapgijp Het onverwachts van de ene naar de andere kant slaan van het zeil, op een voordewindse koers. Een gevaarlijke toestand, want het zal niet de eerste keer zijn dat iemand een hersenschudding oploopt of overboord slaat door een klap van de giek. De kans op zo'n gijp is het grootst wanneer men binnen de wind zeilt, d.w.z. wanneer de wind schuin van achteren komt van de kant waarnaar het grootzeil staat. Als de wind wat schift (een paar graden verandert), of zelfs een moment van voren komt slaat het zeil met een gewedige vaart naar de andere kant. Op zo'n koers is het dan ook zaak voortdurend op het windvaantje en het achterlijk van het grootzeil te letten. Wanneer dat wat labbert dient onmiddellijk opgeloefd te worden. Verder kan ook gedacht worden aan een bulletalie. Dat is een lijn van de giek naar het voorschip. Het grootzeil kan nu nog wel met een bolling naar de verkeerde kant, maar de giek gaat niet mee. Sommige zeilers noemen dat een Chinese gijp, hoewel dat eigenlijk de situatie is waarbij juist wel de giek naar het andere boord komt terwijl het bovenste deel blijft steken tegen b.v. want of zaling. De oorzaak is meestal een niet goed aangehaalde schoot, waardoor de giek tijdens gijpen omhoog komt. Hier een filmpje van overstag gaan, waarbij de ingezette gijp ontaard in een klapgijp.
Uit de Telegraaf van 9 september 2010: Fransman overlijdt door zeilongeval.
"BRUINISSE - Een 55-jarige Fransman is zondag om het leven gekomen door een ongeval op een zeilboot op de Oosterschelde. Dat heeft het Korps landelijke politiediensten (KLPD) gemeld. De man voer met een aantal anderen mee op een kajuitzeiljacht. Toen het grootzeil onverwacht omsloeg, kreeg de man de giek met grote kracht in zijn nek. De opvarenden hebben de man nog proberen te reanimeren, maar bij het binnenlopen in de haven van Bruinisse was hij al overleden".
Klapmuts Naast de naam voor een muts (kapoets) met omgeslagen rand of oorkleppen heeft klapmuts meerdere betekenissen:
- Het kleine driehoekige plechtje dat het boeisel van voor- of achterschip bij elkaar houdt. De klapmuts bij de achtersteven als afsluiting van een ruimte onder de helmstok werd wel achterhuisje genoemd.
- Klein zeil (moonsail of moonraker) op hooggetuigde windjammers boven het scheizeil (skysail).
- Bepaald soort zeehond.
- Porceleinen kom in de vorm van een omgekeerde klapmuts.
- Bepaald type brandewijnglas.
- Friese zilveren "goudgulden" met de afbeelding van een kop met klapmuts (17e eeuw).
Klapschroef

Een steeds terugkerende discussie. Moet de scheepsschroef tijdens zeilen nu wel of niet vastgezet worden? D.w.z. de keerkoppeling "in z'n werk", om onnodige slijtage te voorkomen. Ervaring leert dat een meedraaiende schroef in ieder geval minder remmende werking heeft. Of een watergesmeerde schroefas dat aan kan is de vraag en of de koppeling ertegen kan hangt af van de manier van smeren. Een telefoontje naar de leverancier biedt uitkomst. Soms dient een aparte smeervoorziening aangebracht te worden. Bij een hydraulische koppeling kan de schroefas niet eens vastgezet worden met afgezette motor. In alle gevallen valt een klapschroef te overwegen. Het is een keuze tussen minder rendement bij varen op de motor en meer rendement bij varen onder zeil. Een klapschroef, meestal twee- of drieblads, wordt bij motoraandrijving automatisch geopend door de middelpuntvliedende kracht. Bij zeilen en uitgeschakelede motor zorgt de waterdruk dat de bladen zich sluiten. Er zijn echter ook systemen waarbij de schroefbladen automatisch de gunstigste stand kiezen bij een gegeven motortoerental en tijdens zeilen automatisch in een stand komen met de minste waterweerstand (vaanstand). Zo'n klapschroef kan tot wel 8000 euro kosten. Wist je trouwens dat het middenstuk van een scheepsschroef met verstelbare bladen "dobbelsteen" wordt genoemd? Van oudsher de benaming voor het bevestigingspunt van een ezelshoofd.
Verwant: schroef, slip en spoed. Zie ook klapschroef of vaste schroef voor een vergelijking.
Klaren
Klaren is het uit de war halen van lijnen, kettingen of andere vastgelopen zaken. Bijvoorbeeld bij een ten anker liggend schip met vertuide ankers, waarvan de ankerkabels in de war zijn. Het schip zal dan mogelijk door zwaaien (klaarzwaaien) de kabels moeten klaren. De uitdrukking "klarigheid maken" voor het gereed maken voor meren of ontmeren, is hiervan afgeleid. Uitdrukkingen als gangbaar maken of lekker maken worden ook wel gehoord. Het tegenovergestelde is onklaar.
Het merkwaardige embleem van de Koninklijke Marine is een gekroond onklaar (onttakeld) anker, een ankerschacht waar zich een touw om slingert. Naspeuring naar de betekenis gaf weinig houvast. Uit blz 125 van het boekje Marinetermen van Albert Chambon zou je kunnen opmaken dat het onklaar anker symbool staat voor de klus die geklaard moet worden. Desgevraagd kon de directeur van het Nederlands Instituut voor Militaire Historie geen nadere informatie geven: "Tot mijn spijt moet ik u meedelen dat ook bij het Instituut na onderzoek is gebleken dat er geen informatie over de historische betekenis van het (on)klaar anker berust".
Het militair protocol werpt meer vraagtekens op. Het embleem van een klaar anker wordt namelijk wel gebruikt door de Pontonniers bij het regiment Genietroepen. Het dient als achtergrond van de sappeurshelm. Maar ja, een briefhoofd uit 1949 van het Dordtse korps laat toch weer een onklaar anker zien. Het embleem van de "Koninklijke Nederlandsche Zeil- en RoeiVereeniging" KNZ&RV (Koning Willem II was Erelid), laat wederom zo'n onklaar anker zien.

"klaar" anker
van de pontonniers

"onklaar" anker
van Dordtse pontonniers [1949]

"onklaar" kinderanker
van de KNZ&RV.

over onklaar gesproken :-)
Klarenzie Een uitdrukking uit vissersplaatsen (Zuiderzee?). Het schip werd klaar gemaakt (klarigheid maken, opruimen, zie hierboven) om ter visvangst te gaan.
Kleed De grootte van vlaggen wordt (werd) opgegeven in kleden, gemeten aan de hijs, het verticale gedeelte dat wordt aangeslagen aan de vlaggelijn. Men spreekt b.v. over een  ¾-kleeds-, 1½-kleeds-, 2¼-kleeds vlag enz. Een kleedlengte is 50cm en over het algemeen wordt de verhouding lengte-breedte van 3:2 aangehouden. Op oude afbeeldingen is te zien dat onze voorouders groot vlagden. Een korvet uit 1832 toont een (waarschijnlijk) negenkleeds natievlag (4,5 meter aan de hijs). Zie ook natievlag en vlagvoering.
Klens
De klens is een halve steek met bindsel waarmee een rondhout of tros kan worden vastgemaakt, maar wordt ook gebruikt als tijdelijke steek wanneer een permanente oogsplits aan b.v. leuver of hondsvot nog ontbreekt.
Verwant: hulp bij afmeren.
Klik Andere benaming voor de onderzijde, de hak van het roer (Zeeland), maar meer gebruikelijk voor de kop, de helm van de roerkoning, het bevestigingspunt van de helmstok of roerarm. Vaak versierd met prinswerk, of voorzien van een mannenkop (mercurius) of een leeuwtje.
Klingerit Klingerit is een soortnaam voor hoogwaardige pakking die vernoemd is naar bedenker Richard Klinger, die reeds in 1886 een bedrijf begon voor de vervaardiging van een door hem bedacht reflexpeilglas. De befaamde Klingerit pakking waarmee Klinger marktleider werd stamt uit later jaren. De afdichting was revolutionair vanwege betrouwbaarheid bij samenpersen en door asbest inzetbaarheid bij hoge temperaturen. De huidige Klingerit pakking is gebaseerd op synthetisch rubber met asbestvrije toevoegingen (er wordt gesproken over dierenhaar, katoen en metalen) en geeft nog steeds de gewenste afdichting bij temperaturen tot 400 graden.
Klipper Het snelste, modernste en laatste binnenschip onder zeil was de klipper. Ze wordt beschouwd als de laatste vrachtvaarder onder zeil. De klipper is een schip met sierlijk uitwaaierende steven, de galjoen- of klippersteven en een overhangend geveegd rond achterschip waardoor de helmstok kon worden vervangen door een stuurrad (haspel).
Klompje Bij bruggen waar voor bediening betaald moet worden staat altijd een bord met het tarief. De brugwachter zal een klompje aan een hengel presenteren, waar je geacht wordt gepast geld in te doen. Helaas zijn er ook brugwachters (toegegeven, steeds minder) bij gratis provinciale- of gemeentelijke bruggen, die dit als een aantrekkelijke bijverdienste zien en even zo vrolijk "klompen". Natuurlijk staat het vrij de man of vrouw een fooi te geven, maar het hoeft absoluut niet, want geen tariefbord = kosteloze doorvaart. Bij zelfbedieningsbruggen in b.v. de turfroute speelt een ander verhaal. Vooral in de vakantietijd worden de zelfbedieningvonders met graagte door kinderen bediend voor een extra zakcentje. Over het algemeen zal de schipper dit als plezierig ervaren en een kleine bijdrage kan de kop niet kosten. De procedure (gehannes bij harde wind) van afmeren, brug opendraaien, door de brug varen, weer afmeren en brug sluiten, hoeft dan niet.

"klompen"

zelfbediening turfroute Gorredijk
Kloot
Bij oude zeilschepen is het grootzeil d.m.v. touwlussen (rakbanden), die voorzien zijn van houten kralen om de mast bevestigd. De als ketting geregen kralen aan die kraallijn heten rakkloten. Het zeil wordt gehesen m.b.v. een takel, dat is een lijn, ook wel loper of zeilval, die door een éénschijfsblok (katrol) loopt. Zo'n takel heet een enkeljol. Wanneer tijdens het hijsen de zeilval te dicht tegen de mast gehouden wordt, kan een rakband met zijn kloten tegen het blok lopen, waardoor verder hijsen onmogelijk is.
Verder is het een benaming voor de platte- of bolle schijf boven op mast of vlaggenstok, waar de kloot dient om het kopse hout tegen inwateren te beschermen. Als een schipper in vroeger tijden zijn bodemerij (bootlening) had afgelost werd de mastkloot verguld, zodat iedereen kon zien dat hij met "eigen spul" voer. In sommige delen van het land werd dit ook wel kenbaar gemaakt door de bovenste post van het zwaard niet te teren maar blank te lakken, of - bij motorschepen - de oculus te vergulden. Verwant: mast, druif, rak.
Kluiver De kluiver is een zeil dat op een kluiverboom of boegspriet gevoerd kan worden. Van oudsher op platbodems. De kluiver is bedoeld voor ruimere koersen om meer snelheid te krijgen. Bovendien maakt een kluiver het schip loefwaardiger (althans minder loefgierig) vanwege de extra druk van voren.
Knarr De Knarr was een overnaads Vikingschip uit de periode rond 700 tot 1050. Licht, maar zeer sterk gebouwd handelsschip van eiken-, grenen- en lindenhout met hoge zijden. De knarr voerde slechts één breed vierkant zeil. Met zo'n type schip werd vèr voor Columbus al op Noord-Amerika gevaren.
Knecht

Op dekken van grote zeventiende eeuwse schepen kwamen (mast)knechten voor. Zij vormden een takel met draaireepblok om de onderra te hijsen of te strijken. Tot omstreeks 1700 waren ze bovenop versierd met een mannenhoofd. Op het dek van het model van de "Prins Willem" [1651] in het Rijksmuseum komen zelfs drie knechten  achter de vissing (beting) van de grote mast voor [GRK].
Verwant: beting, lummel, marsschootknecht, mast, nagelbank, scheepssier.
 

Helaas geen duidelijke afbeelding. Op de voorgrond de mastvissing.  Daarachter de knechten
met in het midden de grootste met drie schijven geflankeerd door twee kleinere met twee schijven.
Kniekeurder Zie hout in de vroegere scheepsbouw. Iedere werf van betekenis beschikte over een speciale vakman: de kniekeurder. Tegen het voorjaar trok deze specialist naar Duitsland om in bepaalde streken te zoeken naar kromgegroeide eiken. Hij bezat het vermogen om aan de stam van deze krommers te kunnen zien of de boom met een minimum aan afval tot spant, wrang of kanteling (kniestuk) verwerkt zou kunnen worden. Haakse verbindingen hoefden dan niet karbeel te worden uitgevoerd (pen en gat met schoor- of steekband).
 

Geselecteerde krommers uit Denemarken voor de bouw van een replica van de Vechtezomp [2014]
Knikspant
en rondspant
Een rondspant onderwaterschip is eigenlijk het meest zeewaardig. De kim loopt rond weg, waardoor het schip zeer natuurlijk in het water ligt. Weliswaar is de zijdelingse schommeling wat langer dan bij een knikspant maar heel voorspelbaar en de eindstabiliteit (de maximale helling die het schip kan maken om nog overeind te komen) is hoog. De variant, waarbij de overgang tussen romp en kiel ook zonder scherpe hoek verloopt heet S-spant. Omdat in de staalbouw ronde vormen moeilijk en tijdrovend zijn wordt in de jachtbouw meestal gekozen voor een knikspant, waarbij min of meer rechte platen kunnen worden gebruikt. Bijkomend voordeel op binnenwater is de geringere diepgang en de hoge aanvangsstabiliteit (het schip gaat weinig scheef als je aan boord stapt). In ruw water gedragen knikspanten zich echter wreed, de schommeling verloopt niet vloeiend, maar snel met rukken (korte slingerperiode) en de eindstabiliteit (het kenterpunt) is laag. Verder zijn knikspanten wat gevoeliger voor verlijeren. De veel toegepaste dooskiel met motor of ballast waardoor het zwaartepunt zo laag mogelijk komt te liggen verhoogt de eindstabiliteit echter aanmerkelijk. Voor zeegaande jachten wordt wel een dubbele, of zelfs meervoudige knik van smalle afwikkelbare stroken gebruikt, de multiknikspant, waarmee de rondspantvorm benaderd wordt. Toch werd in vroeger eeuwen zelfs met platbodemd schepen handel gedreven op b.v. de Oostzee. Dat deze reizen niet ongevaarlijk waren laat zich raden. Zie ook andere rompvormen.
KNMC


clubvlag sinds 1916  

De Koninklijke Nederlandsche Motorboot Club (KNMC) is een landelijke club met vijf districten en is als verbond vertegenwoordigd in vele officiële overlegorganen en neemt als een van de participanten in Vaarbewijs- en Marifoonexamens CV, examens voor de vaarbewijzen en marifoon af. De KNMC is al bijna een eeuw "Koninklijk". De in 1907 als Nederlandsche Motorboot Club (NMC) opgerichte vereniging verwierf het predikaat in 1916, als dank voor haar activiteiten tijdens de Eerste Wereldoorlog. De NMC nam toen het initiatief tot oprichting van het "Watersport-steunfonds voor de Binnenschipperij" voor binnenschippers in moeilijkheden. Ook gaf zij een brochure uit getiteld: "De motorboot als vervoermiddel van de Militair Geneeskundige Dienst". Verder stelde de vereniging haar kaarten van waterwegen beschikbaar als legerkaarten. Tevens verstrekte zij de militaire leiding een lijst van Nederlandse binnenschepen en van eigenaren van buitenboordmotoren. Het leger maakte daar dankbaar gebruik van en uit erkentelijkheid voor de bewezen diensten verleende H. M. de Koningin de NMC op 17 juli 1916 - op voordracht van Prins Hendrik als voorzitter van het Rode Kruis - het predikaat "Koninklijk". Het eenvoudige clubvaantje met drieblads schroefsymbool wordt trots vervangen door een heuse clubvlag met prominent in het midden een gouden kroon. Nog steeds draagt de KNMC de K met ere, hoewel ik de huidige vlagvoering niet kan waarderen (zie puntje van kritiek hieronder).
Het aantal individuele leden van de KNMC is al een aantal jaren vrij stabiel. Het schommelt rond de 540. De KNMC heeft ooit wel meer leden geteld (ruim 600), maar behoort door het karakter van de club beslist niet tot de megaverenigingen. Omdat dit ook niet wordt nagestreefd moet een kandidaatstelling voorzien zijn van referenties van twee definitieve leden en de consul van het betreffende district. Kandidaat-leden worden vervolgens voor een kennismakingstijd van een jaar als voorlopig lid van de vereniging toegelaten. Daarna volgt het definitieve lidmaatschap. De KNMC is een zeer actieve club. Elk jaar worden zo'n veertig tot vijftig toertochten georganiseerd, waarop de leden kunnen inschrijven. De tochten kort of lang, al of niet met een thema worden "aangevoerd" door een TTL (ToerTochtLeider).
 

eigen natievlag?
Puntje van kritiek: Waarom voeren KNMC-leden een natievlag met ingeweven clubembleem terwijl dit privilege nimmer is verleend? Het is slechts de facto. Uit contact met de voorzitter begreep ik dat al jaren wordt gepoogd erkenning te krijgen. Hij schreef in mei 2002: "Ik kan u tevens verzekeren dat we ons bewust zijn van het huidige dilemma en vermelden u daarom dat we doende zijn met de diverse instanties in Nederland te komen tot een oplossing van dit mogelijk probleem wat echter niemand als erg storend heeft ervaren". Op de KNMC site staat bij "historie" de tekst: "Na al deze werkzaamheden in het belang van het land behaagde het Hare Majesteit de Koningin op 17 juli 1916 de NMC het predikaat Koninklijk te geven. Sindsdien varen de leden van de KNMC met een kroon in de vlag". Het laatste is juist voor de clubvlag maar niet voor de natievlag. De pagina "historie" laat een foto uit 1975 en een afbeelding uit 1952 zien waar die kroon in de natievlag echt niet is te zien. Een flyer uit 1969 met de aankondiging van de "18e Pavillon d'Or" laat nog steeds "schone" natievlaggen met afzonderlijke clubvlaggen zien. Wanneer is het voeren van de natievlag met clubembleem dan wel begonnen? Het is natuurlijk geen halszaak, want er bestaat voor vaartuigen geen vlaginstructie. Een schip is niet verplicht een natievlag te voeren, het is daartoe gerechtigd.  maar wanneer je van dat recht gebruik maakt zou je toch verwachten dat juist een "Koninklijke" de vlagetiquette respecteert..
Knopen
Knopen (oudhollands: "tisten") en steken om touwen aan elkaar vast te maken.
b.v. platte knoop, schootsteek enz.
Knopen of steken om touwen aan iets vast te maken, b.v. mastworp, paalsteek enz.
Touwslager's Knopen Pagina is daarvoor een goede site. Verder is KNOOPenzo een hele duidelijke site.

De knoop is ook de eenheid waarin de snelheid van een schip wordt uitgedrukt. De knoop is geen afstandaanduiding.
1 knoop is 1 zeemijl/uur. Bij een snelheid van 1 knoop wordt 1852 m = 1 meridiaanminuut afgelegd.
Ter verduidelijking:
De omtrek (meridiaan) van de aarde is 40.000 km (21600 zeemijl).
Eén graad (1º) is een 360e deel van een meridiaan = ca 111 km (60 zeemijl).
Eén minuut (1') is een 60e deel van een graad = 1852 meter (1 zeemijl).
De meridiaanminuut kan worden afgemeten op de staande rand van een waterkaart.
Kijk voor de oorsprong van de knoop bij log en voor een herleidingtabel bij schippersmaatlat.

Knots De Antwerpse knots was een garnaalbootje op de Schelde van niet meer dan 10m lang. "Antwerps" omdat die plaats meestal de thuishaven was. Het typisch Brabantse scheepje had veel weg van de otter en de zeegaande pleit.
KNRM Koninklijke Nederlandse Redding Maatschappij.
Zie ook het project Zeevast en de KNRM Helpt App .
Al meer dan hondertseev'tig jaaren
vaaren zij bij nagt en ontij uit,
trotseert hun schip den woesten baaren
verkoopen zij Neptunus duur hun huid.
Slechts mooglick zijn dees' heldendaden
met den steun van uw florijn,
anders zal in 't spel der golven,
geen varensgast meer veilig zijn.
Knuttel Een ineengedraaid lijntje van strengetjes kabelgaren. Ieder strengetje werd uit elkaar gerafeld en afzonderlijk weer in elkaar gedraaid of gevlochten. Knuttels of knitsels werden gebruikt als rifseizings en ook wel om er een zweep [kattestaart] van te maken voor het tuchtigen van daartoe veroordeelde zeelieden.
KNWV Het Koninklijk Nederlands Watersport Verbond, tegenwoordig kortweg Watersportverbond geheten, is met meer dan 500 aangesloten watersportverenigingen en 60 klassenorganisaties de grootste vertegenwoordiger van watersporters in Nederland. Doel van het watersportverbond is het bevorderen van de watersport in Nederland. In 2004 is na een intensief samenwerkingsverband de Noord Nederlandse Watersport Bond (NNWB) opgegaan in het Watersportverbond.
Knijpen Het zo hoog aan de wind zeilen dat het ten koste gaat van de snelheid. Knijpen is het extra doorzetten (strakker aanhalen) van de schoten om net iets scherper aan de wind te kunnen zeilen met de bedoeling een bepaalde koers aan te houden zonder te hoeven wenden. Bijvoorbeeld om een landtong te omzeilen. Dit lukt niet altijd en dan zal alsnog (op een gevaarlijker punt) minimaal twee keer overstag gegaan moeten. Een andere methode is de loodsmanswending. Men gaat vaart lopen bij de wind, stuurt dan iets te hoog op en als de vaart er bijna uit is valt men weer af, gaat wederom vaart lopen, loeft weer op enz. Dat alles in de verwachting per saldo iets aan hoogte te winnen. [LtzB]
Koebrug Een merkwaardige naam voor het laagste dek in een schip, zie als voorbeeld de dekken van een linieschip. Er wordt ook gesproken van "een staketsel tusschen groote mast en fokkemast, waarop de booten liggen" [JvG]. De VOC-site spreekt over een verbastering van cooy-brug. Er werd vroeger op lange reizen wel levende have meegenomen, maar geen koeien. Het bleef beperkt tot wat pluimvee en kleinvee, waarmee de officieren zich van eieren en vers vlees voorzagen en waar de bemanning op feestdagen soms in meedeelde. De kok was belast met de verzorging. Soms een bemanningslid die dan pluimgraaf werd genoemd. Een VOC-victualiënlijst spreekt over "veertig hoenders, twee zeugen en twaalf biggen". De varkens werden soms in de pisbak ondergebracht, dat was de ruimte achter de kluisgaten. Met de kippen ging het niet altijd van een leien dakje. Doordat ze geen scherp zand of schelpen kregen, pikten ze aan het touwwerk. Het gevolg was dat ze een dikke krop kregen doordat touwvezels niet verteren. Een handige kok sneed dan de krop open en haalde er een bal zo groot als een walnoot uit, waarna de beestjes weer opknapten [VvdM]. Pas in de 19e eeuw adverteren reders van passagiersschepen met een melkgevende koe aan boord. Koebrug heeft dus niets te maken met koeien. Witsen beschrijft het als volgt: "Op schepen, die naar Indien varen, worden dickmael verdecken gemaekt, 3 of 4 voeten hoog: boven het eerste of onderste dek, 't geen insgelijks een koebrug werd genaemt. Hier plaetste men de soldaten 's nachts en stout daar de kostelijkste waren in. Deze geven groote stijfte aen de schepen".
In de binnenvaart is de benaming koebrug wel duidelijk. Het is de aanbrug van een veerpont of platboomd boerenvaartuig waarover de koeien aan/van  boord gingen. Verwant: kuildek.
Koekoek
Koekoek of schijnlicht. Ook wel vallicht. Kap met glas in het dek dienend om licht toe te laten tot onder gelegen ruimten. Het zijn metalen of houten kappen meestal in de vorm van een puntdak, met aan weerszijde scharnierende deksels. Bij een metalen koekoek worden in de deksels dikke ronde glazen schijven [bulleglas] in koperen randen toegepast. Bij de houten versie wordt de klep voorzien van gelaagd of gehard glas, e.v.t. met zonwerende coating, beschermd door traliewerk van ijzer of messing, in Terminologie van riviervissers in Nederland hort genoemd. Indien geen inkijk gewenst is kan gekozen worden voor draadglas. Een moderne toepassing is Lexan beglazing. Dit doorzichtige UV-bestendige polycarbonaat is extreem slagvast en heeft een kraswerende coating. De naam koekoek heeft niets te maken met de vogel, maar alles met een uitstekend venster, mogelijk van kockock of koeken = kijken of gluren., ook wel als koekuit of kijkuit.
Koeling Een scheepsmotor wordt gekoeld met buitenwater. Door het ontbreken van rijwind kan geen radiateur worden toegepast.
We onderscheiden drie systemen, waarvan de eerste twee indirect koelen.
Interkoeling
Ook wel geforceerde koeling. De circulatie van dit kleine met koelvloeistof gevulde circuit wordt op gang gehouden door de waterpomp van de motor en gekoeld door een warmtewisselaar, waar d.m.v. een aparte aanzuigpomp [ruimwaterpomp] buitenwater doorheen stroomt. Heden ten dage bij nieuwbouw het meest toegepaste systeem.
Gesloten koelsysteem
Een "gesloten koelsysteem" is veel groter van inhoud. We onderscheiden kiel-, goot-, vlak- en bunkoeling. Bij kielkoeling wordt de koelvloeistof door een dikke onder de bodem van het schip lopende buis/pijp geleid. Bij gootkoeling door koelgoten tegen de huid van het onderwaterschip. Bij vlakkoeling door een holle ruimte in het vlak, waarbij de af te leggen weg vergroot wordt door dwangschotten en bij bunkoeling, door een dun leidingenpakket dat in een bun is aangebracht. De circulatie geschiedt door de waterpomp van de motor, waarbij soms een zwaarder type wordt geïnstalleerd. Een gesloten systeem functioneert zonder gebruik te maken van een aparte pomp om buitenwater aan te zuigen.
Open koelsysteem of directe koeling
Het oudste systeem. Hierbij wordt het aangezogen buitenwater rechtstreeks door het motorblok geleid. Door de lage bedrijfstemperatuur en dichtslibbinggevaar wordt het echter weinig meer toegepast. Het probleem is dat de dichtslibbing zo langzaam verloopt dat je er pas mee geconfronteerd wordt als de motor hard moet werken. Het verkeerde moment dus. Regelmatig reinigen is dan ook noodzakelijk. Kijk ook bij motor wordt te heet.

Bij alle systemen kan een natte uitlaat worden toegepast. Het spreekt vanzelf dat bij interkoeling en directe koeling van huis uit al een natte uitlaat wordt toegepast. Alleen bij ouder plezierjachten zie je nog wel de combinatie van een droge uitlaat en een apart loospijpje voor het koelwater. Bij een gesloten koelsysteem zal overigens een aparte (impeller)pomp geïnstalleerd worden om het buitenwater door de uitlaat te voeren.

Om bij een gesloten systeem voldoende koeling te verkrijgen, moet het koelend oppervlak dat met buitenwater in aanraking komt niet te klein zijn. Omdat bij verwarming het volume van de koelvloeistof toeneemt dient in het hoogste gedeelte een expansievat te worden opgenomen, of een watergekoeld uitlaatspruitstuk te worden toegepast. Het voordeel is dat de uitlaatgassen bij een droge uitlaat dan toch enigszins gekoeld worden en de motorkamer minder heet wordt. Om de motor bij verschillende belasting op bedrijfstemperatuur (80º tot 90º) te houden wordt de grootte van het circuit naar behoefte verkleind door een thermostaatklep. Voor het berekenen van een buizenkoelsysteem onder de boot is een vuistregel te gebruiken. Voor elke pk motorvermogen een koeloppervlak van 1,5 dm², met daarbij opgeteld 60 dm² voor een e.v.t. oliekoeler. Verder kan als vuistregel gelden dat de motor op vol vermogen met verwijderde thermostaat onder de 70ºC moet blijven. Daniël Boekel kreeg ooit van een medewerker van scheepswerf "Vooruit" te Zaandam een tabelletje voor het gebruik van pijp- of gootkoeling dat hogere waarden (meer lengte buis) aangeeft dan bij pleziervaartuigen gebruikelijk.
Verwant: droge of natte uitlaat, mariniseren.

Koelkast Voor koeling aan boord van etens- en drinkwaren is een koelkast onontbeerlijk. Er kan gekozen worden voor een gas- of anders gestookte koelkast, een compressorkoelkast, een koelbox of een zelfgebouwde koelruimte rond een separate compressorunit. De schipper is zeer tevreden met zijn compressorkoelkast. Voor- en nadelen op een rijtje:
Soort koelkast Voordeel Nadeel
Gasgestookte koelkast
(absorptieprincipe)

Zie ook: ontdooialarm

Geen stroomverbruik.
Geen geluid.
Goedkoper in aanschaf dan compressorkoelkast.
Verbruik slechts 350 gram gas per etmaal voor een 60 literkast.

Het verdampingselement kan ook op 220 volt of 12 volt verwarmd worden. De kast koelt dan hetzelfde (soms zelf beter), maar de stroomoptie (walstroom daargelaten) is niet bepaald een voordeel. Zie hiernaast.
Lange aanlooptijd.
Slechts twee koelstanden.
Geen thermostaat.
Geen binnenverlichting.
Vriesvak ongeschikt voor invriezen van etenswaren.
Kan op accu, maar gebruikt dan erg veel stroom.

(verwarmen met elektriciteit is de meest inefficiënte methode die er bestaat)
Omgeving wordt warm.
Buitenafvoer noodzakelijk.
Kan weinig hellinghoek hebben.
Niet 100% veilig, zie gas.

Regelmatig professioneel onderhoud noodzakelijk.
Compressorkoelkast Korte aanlooptijd.
Thermostaatregeling.
Koelt beter dan gas.
Invriezen etenswaren mogelijk.
Buitenafvoer niet nodig. Binnenverlichting.
Draait prima op 12/24 volt.
Releatief weinig stroomverbruik: gemiddeld over 24 uur ± 1 ampère per uur voor een 60 literkast. (beduidend minder dan een absorptiekast op stroom)
Bij meerdere dagen stilliggen verhoogde accucapaciteit, zonnepaneel of walaansluiting noodzakelijk.
Duurder in aanschaf dan gaskoelkast.
Compressor hoorbaar als thuis.
Compressorkoelbox Goedkoper dan compressorkoelkast.
Stroomverbruik per liter inhoud vergelijkbaar met compressorkoelkast. (in theorie minder)
Kleine capaciteit.
Onoverzichtelijk.

Geen invriesmogelijkheid.
Zelfbouw compressorunit Alle voordelen van een fabriekskast.
Koelruimte naar eigen inzicht te bouwen.
Zelfde nadelen als een fabriekskast.
Koelvloeistof Zowel koelvloeistof als antivries danken hun koudebescherming aan ethyleenglycol. Toch verschilt de toepassing. Koelvloeistof is een kant en klaar product dat onverdund gebruikt wordt en speciaal ontwikkeld is voor motorblokkoeling. Antivries is goedkoper, moet zelf worden aangelengd, maar kan corrosie veroorzaken. Een goede kwaliteit koelvloeistof geeft vorstbescherming tot -40° C. De goedkopere soorten gaan minder ver, maar zijn voor binnenlands gebruik meestal voldoende. In alle gevallen heeft de fabrikant corrosiewerende middelen - z.g.n. inhibitors - toegevoegd, die de agressieviteit neutraliseren. Na zo'n 2 à 3 jaar raken deze uitgewerkt en dient de koelvloeistof te worden vervangen. Het veel goedkopere antivries moet zelf aangelengd worden met water. De toegevoegde hoeveelheid bepaald de mate van vorstbestendigheid:
Koudebescherming
tot
Mengverhouding
water / antivries
-10ºC
-20ºC
-30ºC
-40ºC
80 / 20
66 / 34
56 / 44
49 / 51
Hoewel een moderne antivries op zich neutrale eigenschappen heeft, wordt dit door toevoeging van gewoon leidingwater teniet gedaan en is daarom af te raden als motorkoeling. Meng dus ook nooit koelvloeistof met water of antivries. Het is verkeerde zuinigheid.
Drinkwater antivries is weer wat nieuws. Het is geen antivries maar een gifvrije kant-en-klare koelvloeistof voor het drinkwatersysteem. Volstrekt onnodig. Toevoeging aan een watertank met b.v. 200 liter water zal de werking door verdunning vrijwel teniet doen en waarom zou je drinkwater uberhaupt laten overwinteren? Toevoeging aan een leeg waterleidingnet aan boord om kranen te beveiligen is ook al zinloos. Wanneer de druk is weggenomen mogen leidingen en kranen best bevriezen. Het uitzettend ijs heeft ruimte en zal niets beschadigen. Bedenk verder dat het gebruik van "drinkwaterantivries" onherroepelijk langdurig doorspoelen van watertank en leidingen aan het begin van het nieuwe vaarseizoen betekent. Is dat wat je wil? Het is overigens prima geschikt voor toiletten en pompen.
Verwant: koeling.
Koersblok
Een koersblok, in dit geval een houten exemplaar was een geheugensteuntje voor de roerganger [SdZ]. Waarom zo'n fraaie draaidoos en niet gewoon een logboek of een lei werd gebruikt is (althans mij) niet duidelijk. Wie weet meer te vertellen? 
Verwant: kompas, pelorus, uurbord, windstreken, zeilsteen.
Kofschip Kof of kofschip. Groninger één- of tweemaster met hoge boorden en lange boegspriet. Het type wordt gezien als de opvolger van fluit- en katschip en sterk verwant aan de smak. De oorspronkelijk kof was bedoeld voor de kustvaart, was platboomd en had zwaarden, maar vanaf 1735 werd een dieper type gebouwd, waarvan het achterschip vrij sterk en het voorschip licht gepiekt was.
Kogelkraan Afsluiters voor b.v. huiddoorvoer (tubelure) zijn er in twee typen. De schuifafsluiter en de kogelkraan. Bij de schuifafsluiter wordt de schuif bediend door een draaiknop en de doorlaatopening is daarmee erg precies te doseren. Nadeel is dat de kranen vaak niet honderd procent afsluiten en dat veel slagen nodig zijn om de kraan te dichten. De kogelkraan werkt met een hendel, die in één beweging van 90° de leiding opent of afsluit. Dit type sluit zeer goed af, maar omdat water in de kamer van de bronzen kogel blijft staan, ook erg vorstgevoelig (zie winterklaarmaken). Voor scheepsgebruik is het dan ook verstandig te kiezen voor een kwaliteitskraan met aftapschroef. Bijvoorbeeld de Groco afsluiter, die ook een aansluitschroef voor een spanningsvereffeningsdraad heeft. Het zal even zoeken zijn want in Nederland missen de standaard kogelafsluiters deze voorziening. Ook valt te overwegen gebruik te maken van kunststof kogelkranen. Deze professionele kranen van het materiaal marelon kunnen niet stukvriezen. In Nederland o.a. verkrijgbaar bij Bootplus. Marelon is een gedeponeerde handelsnaam van het Amerikaanse Forespar Marine.

   
schuifkraan            kogelkraan

Kogge De kogge was een zeer oud zeegaand vrachtscheepje, dat ook wel op de Hollandse en Zeeuwse binnenwateren voorkwam. Mogelijk ontstond de kogge begin 12de eeuw uit-, of gelijktijdig met, het praktisch identieke tafelschip.
Koken Koken aan boord kan op gas, elektra, diesel, petroleum of spiritus (brandalcohol). Voor- en nadelen op een rijtje:
Kooktoestel Voordeel Nadeel
Gas (propaan) Grote warmteopbrengst.
Koken bijna als "thuis".
Grote keus in kooktoestellen.
Gasflessen goed verkrijgbaar.
"Goedgekeurde" gasinstallatie nodig.
Zie richtlijnen voor aanleg volgens CE-norm.
Nooit 100% veilig.
Elektra 220V Grote warmteopbrengst.
Koken als "thuis".
Grote keus in kooktoestellen.
Gasinstallatie overbodig.
Zeer veilig.
Eigenlijk alleen te realiseren aan walstroom of aggregaat (draaiende motor). Het is met een omvormer bijna ondoenlijk via de accubank te koken. Er is een dusdanig grote accucapaciteit nodig, dat dit met varen niet meer bij te laden is. Zie accucapaciteit.
Diesel Behoorlijke warmteopbrengst.
In keramische uitvoering geen open vuur, dus veilig.
Gasinstallatie overbodig.
Rookgasafvoer nodig.
Meestal een aparte brandstoftank.
Zeer duur in aanschaf.
Weinig keus in kooktoestellen.
Opstarten duurt lang en vergt veel stroom.
Te weinig accucapaciteit betekent dus niet kunnen koken.
Petroleum Als bij diesel. Als bij diesel, iets minder warmteopbrengst.
Aparte brandstoftank nodig.
Ruikt even bij aansteken.
Spiritus (brandalcohol)
Gasinstallatie overbodig.
Rookgasafvoer overbodig.
Geen aparte grote tank nodig.
Redelijke aanschafprijs.
Redelijk veilig.

Redelijke warmteopbrengst op originele brandalcohol.
Brandalcohol (95%) duur en niet overal verkrijgbaar. Gewone brandspiritus kan, maar geeft minder warmte. Bakken en braden vraagt gewenning. De pan moet eerst goed heet worden.
Tankje kan tijdens koken/bakken/braden leeg raken zonder dat het opgemerkt wordt.
Geklungel bij het vullen van het tankje. Het is door het vulmateriaal niet goed te zien wanneer hij vol is.
Weinig keus in kooktoestellen.
Ruikt even bij aansteken.
Koken en hakken
De koker en hakker op een scheepswerf had een lawaaiig beroep. Hij was in de weer met een luchthamer en belast met het waterdicht maken van klinknaden bij stalen schepen. Voor het koken, afgeleid van het Engelse "to caulk", dat breeuwen betekent, werd de luchthamer voorzien van een kookbeitel, waarmee de rand van de aan de waterzijde liggende staalplaat als het ware verend op de onderliggende plaat werd geslagen. Scherpe randen bij hoekverbindingen werden afgerond met een hakbeitel.
Kolderstok Vóór de toepassing van het stuurwiel rond 1700 werd het roer bij grote schepen bediend door een lange roerpen (helmstok) benedendeks, waar vertikaal scharnierend de eigenlijke bedieningsstok door een koldergat of bril (sleuf in het dek) naar de hoger gelegen standplaats van de "man te roer" liep. Deze kon die zogeheten kolterstok of kanterstok naar links of rechts duwen waardoor het roer met een zeer kleine uitslag van niet meer dan 5 à 10 graden uit de midscheeps bewogen werd. De roerganger kreeg zijn commando's van de stuurman en had geen zicht op voorsteven of water, maar wel op de zeilen. De besturing in die tijd hing dus grotendeels van de zeilvoering af. Met de kolderstok kon slechts worden bijgestuurd. Dat gold zeker voor fluiten die hoofdzakelijk werden gestuurd met het zeil op de derde mast. Het nagthuis was een aparte ruimte op de stuurplaats (hangplecht, pothuis). Het bestond op grote schepen uit "een kas in vijf appartementen onderscheiden". De twee buitenste "gemeenlijk voor de uur- of tijdglazen", de twee binnenwaartse voor de "windwijzende compassen" en de middelste voor een "gansche kas verligtende nagtlamp". Het nachthuis was vanwege het kompas "zonder yzer t'zaem gezet". Zie ook de opengewerkte afbeelding van de Mayflower. Kolder heeft in dit verband niets te maken met onzin of een hersenziekte, maar met "kelder". De kolderstok was verbonden met de lager gelegen (kolder of kelder) helmstok.

17e eeuw: roerganger in het "nagthuis"
met eigenlijk alleen zicht op de bramzeilen.

Begin 20e eeuw: de roerganger houdt
nog steeds de bovenbramzeilen in de gaten.
Kombaars Scheepsbenaming voor een ruw wollen deken. Volgens Witsen was "Combaers" een scheeps-bedt. De gehele kooi dus.
Zie ook in zijn kombaars genaaid.
Kombuis Scheepskeuken. Het is de plaats aan boord waar het eten voor de bemanning wordt klaargemaakt. Ook de plek waar kombuispraat vandaan komt. Ook de plek waar soms wel iets te bederven valt en ook bekend als komboffie, de plek waar knus en warm een kop koffie genuttigd kan worden en de KID (Kombuis Inlichtingen Dienst) haar werk kan doen.
Kommaliewant Kommaliewant is een benaming uit de zeevaart voor alle eet- en drinkgerei aan boord die, hoe kan het anders, ook met verve door pleziervaarders op binnenwater  wordt gebruikt. De naam is vermoedelijk een overblijfsel uit de Franse tijd, toen de bakken nog "gamelles" werden genoemd en het eetgerei "gamellewant". Dit werd al spoedig verbasterd van "bakskemellewant" via "bakskommaliewant" tot "kommaliewant". Bij de marine werd de grote eettafel van de officieren gamelle genoemd. Nu nog kennen we "gamelle" als een grote geisoleerde bak om voedsel warm te houden en te vervoeren  (leger (veldkeuken), marine of scouting, maar ook wel bij grote evenementen).
Verwant: bak, bakskist.
Kompas
Meer uitleg dan dat een kompas werkt op het magnetische noorden is op deze site niet te vinden. Bij het varen op binnenwater zal je het kompas alleen gebruiken om bij cardinale markering te bepalen aan welke kant je het obstakel moet passeren. Bij varen op ruim water is het natuurlijk een ander verhaal, want je zal dan ook echt je positie moeten kunnen bepalen en een koers uit moeten kunnen zetten. Je krijgt dan te maken met zaken als ware koers, kompaskoers, variatie en deviatie, stroom en wind, kortom klein vaarbewijs II. Bij oudere vloeistofkompassen lag de kompasnaald op een spitse pen (taats) en had daartoe een harde holte, b.v. een robijn om zo min mogelijk weerstand te ondervinden. Dat vrijwel wrijfloze "scharnier" noemt men een taatslager. De vloeistof was nodig om te voorkomen dat de naald bij zwaar weer los kwam en diende tevens voor smering van het taatslager. De kompassen waren meestal gevuld met een mengsel van water, alcohol en glycerine in een mij onbekende verhouding.
Verwant: inclinatie pelorus, uurbord, koersblok, windstreken, zeilsteen.
Kondwachter
Een prachtige marineterm die niets te maken heeft met de achterzijde of kont van het schip, maar alles met kond doen (bekendmaken, kondigen). Het is de borglijn van een aan een bakspier vrij van het schip gehouden sloep. Mocht de vanglijn vóór in de sloep breken dan giert de sloep door de kondwachter met een klap naar boord en "kondigt" op die manier het breken. Ook wel geschreven als kontwachter en zelfs verbasterd als "kouswachter".
Naamsverwant: kont tegen de krib, kontlikker.
Konijnenburg
Emile van Konijnenburg [1869-1956] is vooral bekend geworden door zijn 3-delige werk: "De Scheepsbouw vanaf zijn oorsprong" dat door velen als een standaardwerk wordt beschouwd en als zodanig geciteerd. Ook op Vaartips. Na een voltooide studie aan de Polytechnische School in Delft trad hij in 1892 in dienst van Rijkswaterstaat als civiel ingenieur. In het buitenland was hij van 1914-1928 belast met de uitvoering van werken in het Suezkanaal en maakte een ontwerp voor de haven van Suez. Daarna maakte hij in Roemenië plannen en adviezen inzake de bedijking van de Donau en voor de aanleg van een oorlogshaven aan de Zwarte Zee. Vervolgens werd hij in Nederland belast met de normalisatie van de Boven-Maas, de voltooing van de scheiding van Maas en Waal en de plannen tot kanalisatie van de Maas (o.m. het Julianakanaal). Bij Rijkswaterstaat was hij van 1902-1917 de chef van zijn assistent W.K. Versteeg die de ruim 150 tekeningen maakte welke Van Konijnburg later uitwerkte tot de aquarellen. Hoewel het 3-delig werk wetenschappelijke nauwkeurigheid suggereert is dat niet het geval en moet meer gezien worden als een goed geslaagde artistieke weergave.
Bronnen: [Me4] en Henk Dessens in SdZ 10-1991 n.a.v. de tentoonstelling In jugendstil gevat [Maritiem museum Prins Hendrik 1991-1992]
Kooi Kooi is voor de zeeman zijn slaapplaats. Het kan een vast bed zijn of een hangmat. Oorspronkelijk was de kooi een zeildoekse hangmat met matras en hoofdkussen van 2 ellen lengte en 1 el breedte, rondom met een touw of een sterk zeildoek geboord, die met vierlijnen aan klamaai-ijzers (rondhouten of stalen buizen) werd opgehangen. Genoemde maten zijn van na 1820. De el werd toen gelijk gesteld aan 10 palm = 1 meter. Vóór die tijd was de el 27 duim = 68,8 cm. "Kooien-af" was het tijdstip waarop de manschappen, althans op de zeiloorlogsschepen, na avondappel hun opgerolde en gesjorde kooien uit de kooiverschansing haalden en ophingen, waarna zij zich (niet het wachtsvolk) ter ruste konden begeven. Die dubbelwandige "kooiverschansing" of een constructie van netten was bedoeld als borstwering waarin vijandige kogels en granaten konden worden gesmoord. De borstwering werpt een vooralsnog onbeantwoordde vraag op. Werden het "natte kooien" bij regen en/of zwaar weer met overkomend water? Of was de kooi opgerold in een waterdichte "kooizak". Slapen gaan heet bij de marine nog steeds kooien-af. Zie ook de uitdrukking kooischrobben.
Bron: o.a. Nederlandse Vereniging voor Zeegeschiedenis.

Hangmat van de Buffel in Museum Prins Hendrik te Rotterdam

Kooiverschansing met opgerolde kooien. Statieportret "Prins Hendrik de Zeevaarder"
Koopcontract Voor particuliere koop of verkoop van een boot is hier een concept koopovereenkomst gebruikt pleziervaartuig te downloaden.
Kop voor nemen Wanneer een stroomopwaarts varend schip draait om met de stroom mee te gaan varen. Verwant: opdraaien.
Koplastig De kop ligt dieper dan het achterschip, het schip is lastig op koers te houden, ook wel "boeglastig" of "hog". Bij harde wind zal het schip loefgierig of wreed op het roer zijn. De kop van het schip zal zich in de wind willen draaien. Verwant: stuurlastig.
Koppel en vermogen Bij motoren worden de begrippen koppel en vermogen gebruikt. Het koppel van een motor, de "trekkracht", wordt aangegeven in Newtonmeters (Nm). Dat is de kracht (N) die door het verbrandende mengsel op de bovenzijde van de zuiger wordt uitgeoefend en via de zuigerstang in een draaiende beweging wordt omgezet. Daar is een bepaalde armlengte (m) voor nodig, in dit geval de lengte van de kruktap. Het maximale koppel is de maximale "draaikracht" die alle zuigers tezamen bij een bepaald toerental (rpm of t/min) aan de krukas geven.
Het vermogen, weergegeven in kilowatts (kW) of paardenkrachten (pk) is wat moeilijker te bevatten. Hierbij gaat het om de geleverde arbeid per tijdseenheid. Ren je tweemaal zo snel naar de brievenbus dan je (even zware) buurman, dan lever je tweemaal zo veel vermogen. Het vermogen is via een formule rechtstreeks met het koppel verbonden. Als het koppel bij een bepaald toerental bekend is, kan het vermogen worden berekend. Alhoewel koppel en vermogen dus niet los van elkaar staan, zou je kunnen zeggen dat het koppel bepalend is voor het gemak waarmee een auto een caravan de heuvel opsleurt, terwijl het vermogen meer zegt over acceleratie en topsnelheid. Voor een waterverplaatsend schip is het maximale koppel (Nm/rpm) bij laag toerental belangrijker dan het vermogen (kW/rpm). Een relatief hoog koppel en daarbij behorende schroef betekent optimale voortstuwing en minder brandstofgebruik! Teveel vermogen is zonde en kan het stuurgedrag zelfs nadelig beinvloeden.
Bron o.a.: www.autovisie.nl. Verwant: dieseltechniek, Pk/Kw en rompsnelheid.
Koppelsluis Een koppelsluis is een schutsluis die gekoppeld is aan een andere sluis en daarmee een trapsluis vormt. Zo'n sluizencomplex als geheel wordt ook wel koppelsluis genoemd worden. Verder komen we de benaming tegen als aanduiding voor een sluis die twee bestaande wateren van verschillend kaliber (b.v. rivier / kanaal) met elkaar "koppelt".
Verwant: getijdesluis, waaiersluis.
Koppelverband In koppelverband varen was het duwen door een gemotoriseerd binnenvaartschip van een niet gemotoriseerd schip, maar ook wel voor het duwen van duwbakken. De benaming koppelverband had te maken met het strak aangebonden duwschip waardoor de combinatie een stijve eenheid vormde. In bergvaart werden aken en motorschepen kop en kont aan elkaar gebonden en in dalvaart  naast elkaar. Zie voor het onwrikbaar met elkaar verbinden het artikel koppelsysteem op binnenvaarttaal. Verwant: duwvaart.
Korenlichter De korenlichter is een Amsterdams graanschuit. De koornligter of kooreschuyt was een vaartuig zonder masten met hoge ronde luiken dat gebruikt werd om graan uit zeeschepen over te nemen. Het is de vraag of de koornligter tot een bepaald type gerekend mag worden, want voor het korenlichten gebruikten de graanfactorijen ook de kleine schuiten met bijna platte luiken van de schuitenvoerders, die tot het "Klein Schuitenvoerdersgilde" behoorden en de damloopers.
Korf(s) Korf is de benaming voor een paar houten spanten/krommers tegenover elkaar. Bij kleine gebruiksboten werd het aantal korven wel als aanduiding voor de lengte cq grootte gebruikt, b.v: acht- of negenkorfs praam. In Amsterdam werd de grootte van de groenteschuitjes daar ook mee aangeduid, maar men sprak daar van kort i.p.v. korf en het aldus ontstane acht- of negenkorter werd tevens de benaming. Auteur Gerrit Schutten van Verdwenen schepen vertelde me dat hij denkt dat deze "verspreking" is ontstaan door onbekendheid met de materie.
Kortstaart Buitenboordmotoren bestaan in een kortstaart- en langstaartuitvoering. Kijk voor uitleg en toepassing bij trefwoord langstaart.
Korvet Het korvet (of de korvet) was een lichtgebouwd, snelvarend driemast oorlogsschip met weinig diepgang uit de 18e en 19e eeuw. Het uiterlijk van een brik of fregat, maar groter dan een brik en kleiner dan een fregat.
Korvijnagel
Houten of metalen pen om een lijn mee vast te zetten. Albert Chambon heeft het in zijn "Marinetermen" over "van paardenvleesch, een speciaal soort hout, van koper of van ijzer". De Korvijnagel wordt in een plank met meerdere gaten [nagelbank of borstbalk] gestoken en heeft een verdikkking, die er voor zorgt dat de nagel niet door de nagelbalk heen valt. Ook bekend al: konfijnagel of karvielnagel. Mogelijk is korvij een nevenvorm van karviel. Karveel of karviel was ook de benaming voor een zwaar hijsblok en niet te vergeten voor gladboordige schepen.
Houtspecialist Willem Hurkmans geeft uitleg over wat Chambon paardenvleesch noemt. "Het is een harde, goed splijtvaste houtsoort met fijne structuur die vroeger veel uit Suriname werd ingevoerd onder de meer gebruikelijke naam bolletrie. De Engelse naam is Bullet tree. Wetenschappelijke naam Manilkara bidentata, de boom behoort tot de familie Sapotaceae. Het hout heeft een roodachtig geelbruine kleur, maar vers gekapt vleeskleurig, vandaar de naam. De tegenwoordige handelsnaam is Massaranduba en het hout wordt veelal in tuincentra aangeboden. Ondanks de hardheid is het vrij goed te bewerken met uiterst scherp gereedschap. De kwaliteit is wellicht iets minder dan vroeger, wat niet ligt aan de soort maar aan het op jongere leeftijd kappen van de bomen".
Kotter De kotter is van oorsprong een rondspant snel zeilscheepje dat een tiental stukken geschut voerde. Een hoge steile rechte steven, één langsscheepsgetuigde, achteroverhellende mast met steng, waaraan een gaffelzeil en een gaffeltopzeil werden gevoerd met aan de voorstag wel tot vier stagzeilen. De kotter is in vele landen verder ontwikkeld met een enorme variëteit in typen. Ze werden vooral gebruikt in de visserij, maar ook in loodswezen, douane en vrachtvervoer.
Kotterstag Een kottergetuigd schip heeft meerdere voorzeilen. Aan de voorstagen wel tot vier stagzeilen. Zie "kotter" hierboven. Vandaar dat een extra stag tussen voorstag en mast kotterstag genoemd wordt. Bij zwaar weer wordt hier het stormzeiltje gehesen.
Kous
De metalen of kunststof ring in het oog of lus van een touw of staaldraad. Hieronder in staaldraad met draadklembus.
Kraaienest
Zal tegenwoordig wel kraaie[n]nest heten, hoewel de naam  niets te maken heeft met de vogel, maar wel met kraaien = luidruchtig kond doen. Denk bij "kond doen" b.v. aan de oproep van de muezzin tot "haast u naar het gebed" welke vijf keer per dag vanaf een minaret plaats vindt. Tegenwoordig mechanisch (ook in ons land).
Het kraaienest was de uitkijkpost op het hoogste punt van het schip, dus meestal in de top van de grootbramsteng of kruisbramsteng en diende om de kenning (grens van het gezichtsveld) te vergroten. Zo'n mastkorf of topkasteel bestond al zolang als de zeescheepvaart. De taak van de uitkijk was het spotten van land of andere schepen. Om in de sterk zwaaiende mastkorf te komen, moest de uitkijk in het want op de weeflijnen of wevelingen (dwarstouwtjes) naar de zaling klimmen, daarna langs een kleine valreep klauteren, om met zijn hoofd het valluik te kunnen openstoten. Was hij met de armen door het luikje, dan kon hij zich aan een handvat omhoog hijsen en viel het luik dicht. De uitkijk zat dan op een klein bankje als een haring in de ton [H&R]. Het kwam bij onervaren gasten nog wel eens voor dat "Land in zicht" werd geroepen terwijl het slechts om boterland ging, een wolk of nevelbank aan de kim. Je had ook nog een neuskijker, maar dat was de uitkijk vóór op het schip, die in onbekend water voor klippen en andere obstakels moest waarschuwen. Verwant: kraak, torenkijker.
Kraak Kraak is de benaming voor een oud zeegaand scheepstype, maar ook voor een type binnenvaarder.
Kraanbalk Op oude schepen de zware eikenhouten balk die schuin naar buiten gericht, op de bak van het schip lag. Het uitstekende gedeelte werd ondersteund door een steekband, drukker of penterbalk, die doorgaans met enig snijwerk versierd was. Soms werd de drukker gevormd door de achterzijde van de regeling van het galjoen. In de kop van de kraanbalk waren twee à drie schijven aangebracht voor het kattakel (Katten en vissen van het anker).
Kraanlijn De kraanlijn of dirk is de lijn die de giek (gaffel) of laadboom omhoog houdt. In oude woordenboeken komt "kraanlijn" niet voor. Wel "kraallijn": Kraallijn dient, om de groote gij van de bezaan, onder het bijzetten en bergen, op en neer te halen tot aan eene kraal, genaaid op het achterlijk, zoo ver beneden den kop als het bovenlijk lang is [J.Pan 1857].  Is kraanlijn wellicht een verbastering van kraallijn? Verwant: kloot.
Kraanzaag
Een kraanzaag is een werktuig om boomstammen tot balken en planken te zagen en werd ook in de scheepsbouw gebruikt. De zaag bestaat uit een lang zaagblad dat aan beide uiteinden een dwars handvat heeft en wordt door twee personen bediend. De te zagen balk of boom lag op een zaagstelling van schragen en was met een krijt-slaglijn afgetekend. Eén zager stond aan de bovenkant, de ander aan de onderkant. De onderzijde heet de trekkant omdat de onderste man de zaag naar beneden trekt en mede naar boven brengt, terwijl de bovenste man hoofdzakelijk stuurt. De zaagtanden zijn dan ook naar beneden gericht en het handvat aan de trekkant is afneembaar, zodat de zaag gemakkelijk uit de snede of zaagstelling kan worden genomen. Voor het zaagwerk tot planken werd meestal een raamzaag gebruikt. Het blad is korter dan de kraanzaag en gevat in een raam. De stijvere constructie had waarschijnlijk tot voordeel dat hij beter te sturen was.
Krabben Als het anker over de bodem trekt zonder dat het in de grond blijft steken. Het anker is driftig.
Kramgaren Het dunne touw waarmee zeilen aan het rondhout (giek, gaffel) worden bevestigd. De rand van het zeil, het onder- of bovenlijk is voorzien van verstevigde kramgaten.
Krengen
Een droogvallend schip op de kiel scheef laten vallen, of een drijvend schip via een lijn aan de mast scheeftrekken, om onderhoud of reparatie aan het onderwaterschip te plegen. Ook bekend als kielen, kenteren, kielhalen, overwerpen of opzij halen. Een schip, onderwater lek geworden, vond zig aan een Kust, voor welke het steil-diep was, en wierd aldaar aan het Land gebragte, en by een geschikte Kanon gekielhaald, en vervolgens gekalfaterd; de groote Ree (ra) diende tot Schips ophouding [CvY, blz 360]. Het "op zij" halen werd ook wel blazen of opblazen genoemd: Van outs wierden blaesbalcken gebruickt, daer men wint mede in de schepen blies (de zelve boven dicht gemaeckt zijnde) om te zien of zy dicht waren. [Witsen, blz 485]. Verwant kroppen, hulk.
Krib Een gedeeltelijke dam loodrecht op de stroom en meestal tegenover elkaar liggend aan de oevers van het zomerbed van een rivier aangebracht ter stabilisatie van de stroom in het zomerbed. Tot het eind van de achttiende eeuw bestonden kribben nog niet. De rivieren waren vrij om tussen de bandijken (huidige winterdijken) hun eigen loop en ondieptes te vinden. Rivierschepen liep niet zelden vast. Langzamerhand ontstonden "getemde" rivieren met kribben, zomerdijken en uiterwaarden zoals we nu kennen.
Verwant: neer.
Krimpende
wind
Je spreekt van een krimpende wind (ook wel afflauwen of inhalen genoemd) als de windrichting op de kompas- /windroos verandert tegen de wijzers van de klok in. De roos kent een verdeling in 360 graden, waarbij 90º staat voor oostenwind, 180º voor zuidenwind, 270º voor westenwind en 360º/0º voor noordenwind. Bij een krimpende wind neemt het aantal graden af. Een wind die krimpt van zuid naar oost draait van 180º naar 90º. Het aantal graden "krimpt" dus. Het woord krimpen staat oorspronkelijk ook voor verslechteren of ongunstig. Doorgaans klopt dat wel, want een krimpende wind gaat meestal samen met het krachtiger worden van de wind en een weersverslechtering. Vroeger zei men: "De wind schraalt of scherpt". Met scherpen bedoelde men dat de wind naar de verkeerde hoek ging. Verwant: ruimende wind en weer.
Kromsteven Verzamelnaam voor tjalkachtigen. Oude scheepstypen zijn o.a: pramen, bolschepen, kraken, ponen en de wijd- en smalschepen die we tegenwoordig tjalken noemen. Bij vissersschepen kan je denken aan kwak en botter. Nicolaes Witsen had het niet zo op kromstevens getuige zijn beschrijving in "Aeloude en hedendaegsche scheeps-bouw en bestier uit 1671". "[...] eigentlijck een geslacht van scheepen op de Maes gebruickelijck, zijnde breet-achtigh, voor hoogh, en hout voor scheen hebbende, wiens mast boven krom, het roer vry breedt: niet als te langh: zijn stijf op het water. De Steven is geboggelt, en wanschapen gemaeckt". Verwant: steilsteven, rechtsteven.
Kruiphoogte
De kruiphoogte van je schip is de afstand van het wateroppervlak tot het hoogste punt.
Eigenlijk wordt bedoeld de doorvaarthoogte die je veilig kunt aanhouden zelfs met een beetje golfslag. De hoogte kan je het best meten met het onbemande en lege schip voor de wal. Als je daarna de vlaggenstok voor het geusje op de voorsteven net zo hoog maakt als je kruiphoogte (nou ja, een centimeter hoger) heb je een handig hulpmiddel bij doorvaart van lage bruggen. Forumlid Klaas Bakker had nog een betere tip. Gebruik bij lage bruggen i.p.v. je vlaggenstok een buigzaam wilgentakje dat je op juiste lengte hebt gesneden met aan de bovenkant b.v. een stukje rode tape.
Kruiplijn
(kruiplijnvaart)
Kruiplijn is een ander woord voor kruiphoogte en wordt gebruikt in de zee-riviervaart. Een kruiplijner is een klein zeeschip (coaster) met dusdanige afmetingen dat ook rivieren, meren en grotere kanalen kunnen worden bevaren. Het laadvermogen gaat meestal de 3000 dwt (deadweigt tonnage) niet te boven, de diepgang niet meer dan vijf meter en de hoogte niet meer dan negen meter. Deze vaart wordt ook wel kruiplijnvaart of binnen-buitenvaart genoemd. De kruiplijncoaster zelf oneerbiedig platluis.
Verwant: estuaire vaart, cartonexport.
Kruipolie Kruipolie wordt vooral gebruikt om vastzittende onderdelen als bouten los te weken. Het meest bekende merk is WD-40. De zeer dunne olie kruipt overal tussen en is daardoor minder (zeg maar niet) geschikt als smeermiddel. De kruipolie werkt het best wanneer het een etmaal kan inwerken. Vastzittende bouten kunnen ook nog steeds losgeweekt worden met Coca Cola (probeer maar) en indien beschikbaar, met het vluchtige aceton.
Verwant: ontroesten, roest en vliegroest.
Kruisbark en -brik Een kruisbark is een omgetuigd volschip waarbij de ra's van de kruistop weggenomen zijn en vervangen door een gaffeltopzeil. Volschepen die een kruismast met slechts één steng voeren die getuigd was met één of twee ra's en zonder bagijn werden eveneens kruisbark genoemd.
Kruiserhek
Kruiserhek is de benaming voor het achterschip (de kont van een motorschip) dat vanaf het dek recht naar beneden loopt en waarvan alleen het onderste deel geveegd is. De oorsprong van de benaming kruiserhek is niet te achterhalen. In een aflevering van het tijdschrift Schip en Werf uit 1940 vinden we een voordracht van de onderdirecteur van het Nederlandsch Scheepsbouwkundig Proefstation te Wageningen) waaruit de volgende passage:
"De toepassing van een kruiserhek biedt in het algemeen uit weerstands- en voortstuwingsoogpunt voordeelen boven een elliptich hek, hoewel met deze laatste constructie ook zeer goede resultaten kunnen worden bereikt. Bij een kruiserhek worden de bovenstaande waterlijnen in het achterschip echter slanker; de lastlijn wordt langer, terwijl het bedekken van het schroefraam gunstig is voor de schroefwerking. De stuurwerking van het roer wordt in vele gevallen beter, vooral indien het roer aan de gillinglijn aansluit".
 

N.B. bij een elliptisch hek ontbreekt een geveegd deel, maar heeft het achterschip tot boven het schroefraam een doorlopende ronde elliptiche vorm.
Zie ook kruiserhek en motorspitsenkont op Binnenvaarttaal.

Kruis
snelheid
De vaarsnelheid waarbij het schip zich het beste thuis voelt; dus ook de bemanning. In de beroepsvaart, in geladen toestand, dienstsnelheid genoemd. Het benodigd vermogen daartoe heet dienstvermogen.
Schip vaart niet op topsnelheid maar heeft toch behoorlijke vaart.
Het dal van de boeggolf valt mooi samen met de top van de schoudergolf (de plaats waar de kromming van de waterlijnen het grootst is) zodat beide golfsystemen elkaar afzwakken en de hekgolf is niet buitensporig. Zie ook Froudegetal.
Motorgeluid is niet overheersend, brandstofgebruik meest economisch per afgelegde afstand.
Bestuurbaarheid optimaal, trillingen minimaal.
Proefondervindelijk zal je vast moeten stellen wat voor jouw schip de ideale kruissnelheid is. Voor de economische snelheid, in de praktijk is dat meestal de kruissnelheid, is voor kleine schepen natuurlijk weer een vuistregel voorhanden. De snelheid in zeemijlen is gelijk aan de wortel van de waterlijn in voeten. Verwant: rompsnelheid.
Kubboot De kubboot was een open houten roeiboot op spanten voor het uitzetten en binnenhalen van palingkubben. De kubbootjes dienden vooral als volgbootjes van de grotere schokkers en botters, want de kubben bevonden zich op ondiepe plaatsen waar het grote schip niet kon komen.
Kuildek Oorspronkelijk was het kuildek het geschutsdek. Bij linieschepen met meerdere geschutsdekken ging dat niet meer op en was "kuildek" het dek onder het boven- en opperdek, zie dekken van een linieschip. Tegenwoordig wordt met kuildek een verlaagd gedeelte van het bovendek bedoeld. Een kuildekschip is b.v. een koopvaardijschip (zeevaart) waarbij kampanje en brug in elkaar overgaan, zodat er tussen brug en bak een "kuil" is [Me4]. Verwant: koebrug.
Kuiptent De kuiptent of kap (sprayhood) is het zorgenkindje van menig bootbezitter. De meest bekende materialen zijn Bisonyl, Markilux en Stamoid. Elk materiaal heeft voor en nadelen. Bisonyl is sterk en goedkoper dan Markilux en Stamoid, maar heeft een plastic-achtige uitstraling en is weinig UV-bestendig. Het verhardt snel en het ademt niet waardoor condens optreedt. Markilux en Stamoid zien er beduidend beter uit en zijn ademend, dus geen of nauwelijks condens, maar zijn minder sterk dan Bisonyl. Stamoid is dunner en gladder dan Markilux. Het veel bejubelde reinigen met een hogedrukspuit is niet aan te raden. Mogelijk overleeft Bisonyl het, maar de echte ademende tenten gaan geheid naar de knoppen of zijn in het gunstige geval sterk verouderd. Gebruik de hogedrukspuit ook niet voor  het schoonmaken van teakdekken.
In principe gaat een kap die goed schoongehouden wordt zo'n 10 tot 15 jaar mee. Het probleem zit echter bij de ritsen en plastic ruiten. Ritsen zullen na een jaar of vijf stroever gaan lopen en ruiten zullen langzamerhand "matglas" worden, hoewel dat sterk samenhangt met de gekozen kwaliteit.
Het komt er op neer dat het verstandig is niet te besparen op de aanschaf, maar gewoon goed spul van een gerenommeerde zeilmaker aan te schaffen. Desondanks zal elke overwintering een enorme aanslag op de kap en het stikwerk betekenen. Beter is de kap te verwijderen en een winterkleed toe te passen, of de boot overdekt te laten overwinteren. Het valt te overwegen om zeil, bootkap of tent professioneel te laten reinigen.  De vraag is of de kosten opwegen tegen het vervroegd aanschaffen van een nieuwe kap.
Kwak De kwak is een Volendammer botter, een slag groter dan de Zuiderzee botter en zeer stabiel. In tegenstelling tot de botter heeft de kwak weinig zeeg.
Kwakel
Een kwakel is een hoge smalle loopbrug naast een ophaalbrug. Beide bruggen horen bij elkaar. De ophaalbrug werd opgehaald als er een schip met hoog opgetaste lading moest passeren. Vanwege de toenmalige (19e-, begin 20e eeuw) drukke vaart was het best handig om zo'n hoge kwakel te hebben. Lopend hoefde je dan niet te wachten voor de brug, want in de praktijk bleef de ophaalbrug gemakshalve vaak open staan. Uiteraard gold dit niet voor schepen met staande mast. Joke Hanselman uit Dordrecht stuurde een foto van de prachtige zelfgemaakte ophaalbrug met kwakel bij haar huis.
De naam kwakel kon echter ook gebruikt worden voor een alleen liggende hoge loopbrug en voor een ophaalbruggetje met slechts één ophaalboom waaraan een juk met in het midden een oog is opgehangen  met aan de uiteinden twee kettingen, die het loopvlak van de brug omhoog tillen. Door de hefboomwerking is zo'n bruggetje zeer snel en met weinig kracht te openen.
Kwartier Bij de koopvaardij heet de onderofficier van de dekdienst kwartiermeester. Met kwart wordt een vierde deel aangeduid. Daar komt de naam dan ook vandaan. Het betreft elk van de vier groepen van de bemanning die beurtelings wachtlopen: het stuur- en bakboordskwartier. Toch was de verdeling op de schepen van de VOC niet in vieren. Drie kwartieren bij de uitreis en twee op de thuisreis. Ze werden genoemd naar de de prinsen van Oranje. Je had het prinsenkwartier, het graaf Maurits-kwartier en het graaf Ernst-kwartier. Zij stonden onder het bevel van een kwartiermeester. Hier ligt ook de oorsprong van kwartierliederen, zo genoemd naar het gezang bij het porren van de eerste wacht. Dit gebeurde 's avonds tegen acht uur door de provoost, die met zijn roede van justitie drie harde slagen tegen de grote mast gaf en daarop (althans volgens overlevering) luidkeels in gezang uitbarstte dat volgens een geijkt schema verliep met doorgaans als einde:
Er uit quartier met alle man,
Roept God den Heer van harte an,
Van harte en van blijde zint,
Zo verleen Hij ons mooi weer en voor de wind.
Volgens Zonhoven [1740] heette deze manier van porren kwaarten (quaerten) roepen: "voor als ’er een nieuw quartier volks op de wagt moet komen; ’t gene daer door als uit den slaep gewekt wort".
Bron: [Me4]. Verwant: kwartier geven (genade schenken), provoost en kwartiershout.

 

  A     B     C     D     E     F     G     H     I     J     K     L     M     N     O     P     Q     R     S     T     U     V     W     X     Y     Z  

Heel graag op- of aanmerkingen.

Op alle materiaal (layout, tekst en afbeeldingen) rust het auteursrecht van schipper Cees e.a.
Overname van artikelen of delen daarvan is slechts geoorloofd na schriftelijke toestemming.

Mocht je ondanks alle in acht genomen zorgvuldigheid menen rechten te kunnen ontlenen
aan in deze pagina gebruikt materiaal, laat de schipper dat dan zo spoedig mogelijk weten.

verantwoording