kennisbank voor pleziervaart
         en scheepvaarthistorie
 
 

Hé, dat wist ik niet...
  Tips en wetenswaardigheden
Gebruik het zoekveld wanneer je iets niet kunt vinden.
  A     B     C     D     E     F     G     H     I     J     K     L     M     N     O     P     Q     R     S     T     U     V     W     X     Y     Z  

L

Labberdaan Labberdaan of abberdaan is een oude naam voor gezouten vis, ook bekend als bakkeljauw, bacalhao (Portugees), bacalao (Spaans), klipvis (gezouten kabeljauw) of stokvis (luchtgedroogde kabeljauw). Een Portugees meisje moest minstens 365 gerechten met bacalhao kunnen maken, anders geraakte ze nooit aan een lief.... [keukenweetjes]. In "Heer Bommel en de Labberdaan" van Marten Toonder was de labberdaan echter geen vis maar een reus. Het woord is ontleend aan een deel van Baskenland dat Labourd heet.
Labberen Men spreekt over labberen wanneer het zeil slap hangt en zwabbert. Dit gebeurt bij een zwakke wind of labberkoelte.
Verwant: telltales.
Lage(r)wal De kant van het vaarwater waar de wind op staat.
Landopdoeming Ook als landopdoening, landvalling of kustverkenning. Kustsilhouetten waren uiterst belangrijk voor de zeeman, want hoe kon hij een kust herkennen waar hij nog nooit geweest was? Er waren daarom speciale atlassen beschikbaar met getekende of geschilderde landopdoemingen. Ook op oude zeekaarten waren ze te vinden. Tot ver in de 20e eeuw kwamen landopdoemingen nog voor op Engelse zeekaarten. Een wetenswaardigheid is dat de Nederlanders van de Oostindische kusten naast silhouetten ook beschrijvingen maakten van oriëntatiepunten. Andere bomen dan "klapperbomen" waren zeldzaam en werden dus als kenbare (herkenbare) boom aangegeven, door de varensgasten al snel verbasterd tot kenbariboom. Het opdoemen van een bekende kust was "goede landvalling", dat van een onbekende kust "kwade landvalling". De verzameling van zeekaarten, landverkenningen, opmerkingen en beschrijvingen werd zeefakkel genoemd [vL].
Landvast Een landvast is een meertouw, een lijn of tui voor het vastleggen van een vaartuig. Bij zeeschepen een tros. In de pleziervaart wordt op de vaste ligplaats in haven of box wel gebruik gemaakt van landvastveren of "rekkers". Dit zijn metalen of rubber veren die aan de landvast bevestigd worden om enige rijzing of daling (geen tijverschil) van het water, of de zuiging/golfslag van een passerend schip op te vangen. Zorg bij een overnachting dat de boot niet te strak ligt want touwwerk zal gaan kraken en fenders gaan piepen. Evenals ankerlier, fenders en meerpennen behoren landvasten en rekkers tot het verhaalgerei. Dat is alles wat nodig is om te meren, ontmeren en te verhalen. Een "altijd klaar touwtje" om iemand toe te werpen noemde men vroeger een smaktouw. Het was het touw dat klaar lag om langszij komende sloepen toe te gooien. In de pleziervaart neemt men als lengte voor een landvast meestal anderhalf tot twee maal de scheepslengt. (± 15 meter is gebruikelijk). De gekozen dikte hangt nauw samen met de grootte van de bolders: 12 tot 14mm komt het meest voor.

Liever niet op deze manier. Zie meerpaal.
Zie ook verhaalkam en verhaalkluis.
Langedijker Langedijker is een verzamelnaam voor schuitjes en schepen uit de omgeving van het Geestmerambacht.
Langstaart Buitenboordmotoren bestaan in een kortstaart- en langstaartuitvoering. Wanneer een kortstaart of een langstaart? De hoogte van de spiegel en het gebruiksdoel zijn bepalend voor de toe te passen staartlengte. De spiegel is de achterzijde van de boot waartegen de motor geplaatst wordt. Bij een schuine spiegel zal een recht naar beneden wijzend bevestigingsbord nodig zijn. De hoogte van het punt waar de motorsteun komt tot het laagste punt van de spiegel is uitgangspunt. Als vuistregel geldt:
spiegelhoogte < 50cm = kortstaart,
spiegelhoogte 40 -75cm = langstaart; tussen 40 en 50cm kan zowel kort- als langstaart,
spiegelhoogte > 70 cm = extra langstaart.
Verwant: trimmen.
Laning Laning of laring, mogelijk afkomstig van lading. Het is de losse vloer in een vaartuig, ook wel de uitneembare planken van een kooi [LtzB].
Lapzalven Staand want (stagen) en "werk" insmeren met een mengsel van teer en lijnolie tegen inwerking van vocht.
Lassen Bij elektrisch laswerk (meestal vlambooglassen met grijze elektrode) aan een stalen schip is het belangrijk dat de lasklem zo dicht mogelijk bij het uit te voeren laswerk geplaatst wordt. Als de lasklem op een willekeurige plaats op de romp geplaatst wordt, kunnen de retourstromen een nogal onvoorspelbare terugweg nemen. Het is hierbij niet altijd gezegd dat dat de kortste weg zal zijn, zeker niet op oude geklonken schepen. De stroom neemt de makkelijkste weg en dat kan heel goed door delen van het elektrisch boordnet zijn. De potentiaalverschillen zijn tijdens het lassen volledig ongedefinieerd en er kunnen allerlei spanningsverschillen ontstaan op de terugweg, dus ook via delen van het elektrisch systeem. De dynamo, het meest gevoelige onderdeel, zit vast aan de motor, die meestal een directe verbinding heeft met de romp. Om een mogelijke stroomkring te onderbreken moet niet alleen (de minpool van) de accu, maar ook (de plus van) de dynamo worden losgenomen.
Verwant: mig- en tig-lassen en ijzer.
Last Oude gewichts- of inhoudsmaat. Rond de 17e eeuw werd de grootte van schepen uitgedrukt in deze inhoudsmaat. De zeegaande schepen waren niet groot; zo'n honderd tot tweehonderd last, welke je gelijk kan stellen aan de huidige inhoudsmaat van twee bruto registerton (2 x 2,83m³). Voor de gewichtsmaat last geldt een heel ander verhaal. Zie schippersmaatlat.
Lastage Lastage is de oude benaming voor een scheepswerf of scheepstimmerwerf. Maar ook voor een geheel havengebied. In Amsterdam was daar al sprake van in de 16e eeuw. Mogelijk komt het woord uit het Deens [VL]. Wanneer oude Amsterdammers het over de Lastage hebben bedoelen ze de huidige Nieuwmarktbuurt. Iemand op Wikipedia legt een klankverband met ballasten, ontlasten en belasten en verwijst naar de kraan die ter hoogte van de Schreierstoren diende om schepen te laden en te lossen.
LAT LAT staat voor "Lowest Astronomical Tide", het laagste laagwater dat op een bepaalde plek voorkomt in een kalenderjaar en wordt bepaald a.d.h.v. astronomische voorspelling. In Nederland wordt het aangegeven t.o.v. het NAP (Normaal Amsterdams Peil) en ligt 1-2 dm lager dan  LLWS.
Laterale betonning Aanduiding voor de betonning die de zijdelingse begrenzing van het vaarwater aangeeft. Hieronder de belangrijkste kenmerken voor linker- en rechterzijde.
Links en rechts is gezien in de richting waar het water naar toe gaat (hier onder naar boven) en heeft niets te maken met het bakboord en stuurboord van een schip. Hetzelfde geldt voor rivieren en kanalen zonder betonning waar men over linker- en rechteroever spreekt. Klik hier voor nadere uitleg.
 
Links
spits of spits topteken
hoofdkleur:
groen
nummering: oneven

stroomrichting
  stomp of stomp topteken
hoofdkleur:
rood
nummering: even.
Rechts
Latijnzeil
Zeer oude manier van langsscheepse zeilvoering. Het driehoekig grootzeil wordt met een lange antenne of roede (een soort ra) aan een korte mast gevoerd. De antenne wordt met een korte lijn aan de voorzijde vastgezet, waardoor een hoge schuine stand tot ongeveer 45º wordt verkregen. Een trapeziumvormige variant was het setiezeil. O.a. bij Schebek, Tartaan en Feloek in het Middellandse Zeegebied en Arabische wateren.
"Het Latyn is eene sterke zenuwachtige taal, volmaaktelyk overeenkomende met het karakter van het volk die ze spreekt". [NvW]
Laveren
Laveren is het zigzagsgewijs tegen de wind opzeilen. Voortgang maken door onder een zo klein mogelijke hoek met de wind, steeds over een andere boeg te varen. Eigenlijk een walterm. Een bevaren iemand zal het opwerken of opkruisen noemen. Op binnenwater ook wel steken. Het is het op een vaarweg zo dicht mogelijk naar de kant of een obstakel varen en dan overstag gaan. In het voorbeeldschetsje komt de wind recht van voren. De aan de windse slagen, de kruisrakken, zijn even lang. Het wordt anders als de wind schuin staat ten opzichte van de vaarweg. Je krijgt dan een lange en een korte slag. Laten we er vanuitgaan dat het getekende kanaal van Noord naar Zuid loopt. Wanneer de wind dan vanuit het Noordwesten komt zal de middelste slag langer zijn dan de twee andere. Wanneer de wind uit het Noordoosten komt zullen de onderste en bovenste slagen langer zijn.

Het zover mogelijk doorvaren alvorens overstag te gaan wordt door motorbootvaarders niet altijd begrepen en jaagt ze soms de stuipen op het lijf ;-). Daarom dient op vaarwegen waar druk gezeild wordt, de motorboot zoveel mogelijk stuurboordwal (rechts) te houden. Maak als motorschipper in dat geval niet de fout van je gestrekte koers af te wijken en te gaan tegenkruisen. De zeilschipper zal in verwarring raken en mogelijk bij de overstagmanoeuvre zelfs moeten killen. Aan de andere kant is het ook niet nodig en onbehoorlijk van de zeilschipper om vlak voor een motorschip overstag te gaan. Het is een kleine moeite om iets af te vallen en achter langs te gaan. Hele volkstammen denken dat de zeilboot voorrang heeft. Dat is niet waar. Niemand heeft voorrang, wel ben je in bepaalde situaties verplicht uit te wijken. In de laatste versie van het BPR [2004] wordt i.p.v. uitwijken voor het eerst het woord voorrang gebruikt, maar dan in de betekenis van voorrang verlenen. Voorrang wordt dus niet genomen, maar gegeven. Kleine motorboten verlenen altijd voorrang aan roei- en zeilboten, behalve wanneer ze zelf stuurboordwal houden. Wanneer je persé op het scherp van de snede wilt zeilen kan je dat beter op ruim water doen, maar neem of eis nooit voorrang.
Verwant: overstag, vaarregels, slagboegen, zeilstanden.

Leeftijd
om te mogen varen
De minimum leeftijden voor het besturen van een vaartuig, uit de toelichting van art. 1.09 BPR.
-  alle leeftijden: roei- en zeilboten korter dan 7 meter (dus niet gemotoriseerd, ook niet elektrisch).
-  vanaf 12 jaar: roei- en zeilboten met bb motor en open motorboten korter dan 7 meter die niet harder kunnen dan 13km/u.
  Voorbeeld: Ik ben 13 jaar, kan beter varen dan menig volwassene en bezit een kajuitvletje van 6 meter met een inboard dieseltje. Het scheepje kan max 12km/u. Mag ik daar mee varen? Helaas is het antwoord nee. Dit mag alleen met een open motorbootje. Voor het besturen van een kajuitbootje moet je 16 jaar zijn.
-  vanaf 16 jaar: motor- en zeiljachten met een lengte tot 15 meter die niet harder kunnen dan 20km/u.
-  vanaf 18 jaar met Klein vaarbewijs: snelle motorboten (harder dan 20km/u) en schepen met een lengte tot 25 meter.
-  vanaf 18 jaar met Groot pleziervaartbewijs: snelle motorboten (harder dan 20km/u) en schepen met een lengte tot 40 meter.
Voor grotere en beroepsmatig gebruikte schepen geldt een Beperkt groot vaarbewijs of Groot vaarbewijs, welke alleen te behalen zijn met een minimum leeftijd van 18 jaar en drie of vier jaar bewezen vaarervaring van tenminste 180 dagen.
Overigens mag een bestuurder die niet aan de eisen voldoet wel onder direct toezicht sturen van iemand die wel de bevoegdheid heeft. Het reglement zegt niet dat degene die de boot bestuurt ook daadwerkelijk het roer in handen moet hebben.

Natuurlijk weer een uitzondering. Bij een "snel schip" is de regel anders. Daar moet de bestuurder echt minimaal 18 jaar zijn en zelf een vaarbewijs hebben. Let op: het BPR maakt onderscheid tussen een snel schip en een snelle motorboot. Bij een snel schip dat daadwerkelijk snel vaart moet op dat moment zelfs een tweede persoon die eveneens houder is van het vereiste vaarbevoegdheidsbewijs en van het radarpatent zich in de stuurhut bevinden. Maak je geen zorgen. Een "snel schip" is een groot motorschip. Art. 1.01.A BPR heeft het onder "type schepen" impliciet over een schip met een lengte vanaf 20 meter dat met een snelheid van meer dan 40 km per uur kan varen.
---------------------------------------------------------------------
Tip voor 12 tot 16 jaar: Kijk uit met bb motoren bij kleine opblaasboten en polyester bootjes. Zelfs met een licht verbrandingsmotortje kan het vaartuig al gauw harder dan 13km/u. In Friesland hanteert men de slogan "onder de 16 niet meer dan 2,5pk". Waarschijnlijk is een elektrisch motortje dan de beste oplossing.
Zie ook snelle motorboten.
Legdagen In de 18e eeuw was er kennelijk geen verschil tussen liggen en leggen, want in de koophandel werd gesproken over legdagen, waar het zeker niet om pluimvee ging. Het gaat om "Eene zeekere beloning die door den kooplieden word toegestaan aan de schippers, voor hun langer verblyf in eene haven, dan den tyd die in 't eerst voor hun vertrek gesteld was". [NvW
Legering De meeste aan boord gebruikte metalen zijn legeringen. Legeringen met staal o.a. RVS, legeringen met koper o.a. messing en brons en legeringen met aluminium. Het toevoegen van een ander element dient om het oorspronkelijke element meer sterkte en/of betere corrosiebestendige eigenschappen te geven. Specifieke eigenschappen en toepassingen vind je bij bovenstaande trefwoorden. Bij elementen is een lijst van chemische elementen met kenmerken en symbolen opgenomen
Leguaan
Dik gevlochten touw dat aan beide uiteinden op niets uitloopt en de voorsteven van het schip siert en beschermt. Het vervaardigen is ouderwets vakmanschap en eigenlijk niet door een leek te doen.Vooral gebruikt bij werkschepen en pleziervaartuigen met stompe steven.
Oorspronkelijke betekenis:
Zware mat van touw, ook wel platingh, die men op de ra's aanbracht om schavielen tegen de mast tegen te gaan.
Het dikke touw om de steven heette vroeger neuswaring of gewoon kraag.
Leiwagen Een leiwagen of luiwagen is een stang of beugel dwars over het dek waarover een schootsblok met hondsvot kan lopen. Namen als overloop, overloopslede, wagen en overloopwagen komen we ook tegen. De naam luiwagen werd meer gebruikt voor de dwarsscheepse ondersteuning van een zwaar helmhout.
Lek
(de rivier)
Een oude beschrijving: "De Lek is eene rivier in de vereenigde Nederlanden zynde een gedeelte van den Neder Rhyn. Zy krygd dien naam in het westerdeel van Gelderland, daar een overvaard uit de Veluwe in de Betuwe is, gemeenlyk het Lekkeveer genaamd. Zy loopt voorby Rhenen en Wyk te Duurstede, omtrend daar de Oude Waare Lek haaren oorsprong had, zynde een klein riviertje als eene lekking of doorzypering uit de Landen. Maar deze Lekking allengskens grooter geworden, onttrok in het jaar 860, andere willen al in het jaar 421, den Rhyn meest al zyn water, zo dat die naar Utrecht, Woerden en Leiden afschietende, wegens stopping by Katwyk aan Zee, weinig, ja gantsch geenen loop meer behield. De Lek stroomd dan verder voorby Wyk, Kuilenburg, Vianen, Schoonhoven enz. toe dat ze niet verre van Rotterdam zich in de Maas ontlast. Anderen zeggen dat in het jaar 857 of 860 eene vervaarlyke storm uit den Noord Westen, het zeewater door den mond van den Rhyn by Katwyk injoeg, zoodanig dat alles overstroomde en menschen en beesten en alles wat er omtrend was, vernield wierden; te meer door dien de mond van den Rhyn, door het zeewater en opgeworpen zand, aldaar gestopt of geene schuring genoeg hebbende, de inwoonders noodzaakten om den Rhyn door een anderen, of nieuwen arm, zeewaards aan te leiden en zich dus in de Maas van dien grooten watervloed in eenen anderen open boezem te ontlasten; en dat zy dien arm de Lek zouden genoemd hebben" [NvW 1775].
Lekko Verbastering van "Let go". Deze uitroep uit de zeevaart wordt ook in de binnenvaart gebruikt bij het losgooien van de trossen of het uitbrengen van het anker.
Lelievlet De lelievlet is het bekende stalen vletje dat bij zeeverkennersgroepen sinds de vijftiger jaren in gebruik is. Schipper Cees was in die jaren zeeverkenner bij de Johan de Witt groep in Dordrecht. Als een van de eerste groepen in Nederland werd gevaren met stalen vletten. Het waren deltavletten. De groep had er acht. Het zeilteken was ZV. De vletten hadden een midzwaard en geen of slechts open voordek. De ZV3 en de kajuitvlet ZV8 waren uitgerust met zijzwaarden. In die tijd besloot het landelijk bestuur van de Nederlandse Padvinders Vereniging (NPV) dat de lelievlet de standaard moest worden voor alle groepen. De lelievlet was vrijwel identiek, maar was veiliger. Twee luchtkasten (achter- en voordek) maakten het scheepje onzinkbaar.
Maar waarom heette die opvolger lelievlet? Googlen leert dat de naam is afgeleid van het traditionele scoutinglogo, de Franse lelie. Mij werd indertijd verteld dat de naam kwam van de pijlpunt die bij een kompas het noorden aangeeft en de vorm van een een lelie had. Inmiddels is me duidelijk dat Baden Powell die kompaslelie inderdaad als symbool voor zijn scouting heeft genomen onder het motto. "De pijlpunt geeft ons de goede richting in het leven". Beide verklaringen zijn dus juist.
Vondel schreef al in zijn poetisch "Het Lof der Zeevaart" [1623]:
"De leli doelt naar d’as, en dwaalt en is ontrust
Tot dat ze Areturus vint en hem van blijschap kust"

 
afb: vaartips.nl
Deltavlet ZV7 van de Dordtse zeeverkennersgroep Johan de Witt [1958]
Vrijwel indentiek aan de lelievlet. Schipper Cees is (waarschijnlijk) de man te roer.
Lemmeraak De benaming Lemmeraak wordt gebruikt voor Lemsteraken die buiten Friesland gebouwd zijn, want alles afkomstig uit De Lemmer heet Lemster (ook de inwoners). In Zeeland werden - niet in Friesland - gebouwde schepen van dit type wel Lemmersjacht genoemd, beter bekend als mosselaak.
Lemmerboot "De Lemmerboot" was een geregelde veerdienst tussen De Lemmer en Amsterdam. Reeds in 1710 was er een veerdienst tussen De Lemmer en Amsterdam. Het waren Lemster beurtschepen die in twaalf uur de Zuiderzee overstaken. Dat was best snel. Met stoomschepen ging het vanaf 1828 sneller. Het traject werd in zes uur afgelegd. In 1870 werd de NV Groninger-Lemmer Stoomboot Maatschappij opgericht. Er voeren al snel vier boten tussen De Lemmer en Groningen. Ondernemingszin en kennis van de Zuiderzee bij vissermannen brachten de maatschappij tot een geregelde dienst op Amsterdam. Iedere avond, ook op zondag, vertrokken zeeboten om acht uur uit Amsterdam en om negen uur uit De Lemmer. 's Maandags werd er een dubbele dienst gevaren. Dan vertrok er 's middags om één uur ook een boot uit De Lemmer. Die was speciaal bestemd voor de kooplui en veehandelaren, die dinsdags naar de veemarkt in Purmerend gingen. De geregelde veerdienst van "De Lemmerboot" werd in de oorlog een levenslijn. De veerboot Jan Nieveen maakte geschiedenis in een rampzalige periode van kommer en kwel, van honger en ellende. Het schip werd voor velen de reddende levenslijn tussen Holland en Friesland. Onderduikers en Joden vluchtten met de boot naat het Noorden. Baby´s en kinderen werden naar Friesland overgevaren. Voor talrijke uitgehongerde etenhalers uit Holland was de Jan Nieveen in de hongerwinter de laatste strohalm waaraan ze zich konden vastgrijpen De boot kon hen naar het noorden varen waar in vergelijking tot wat nu de Randstad heet, eten in overvloed was en waar bonnen niet of nauwelijks werden gevraagd.
Bron en afbeelding. De Lemmerboot.

De veerboot s.s. Jan Nieveen [1928 - 1952].
Lemsteraak De Lemsteraak is geen aak in de betekenis uit de binnenvaart, maar in de Friese betekenis van vaartuig voor de visserij. Waarschijnlijk in de 19e eeuw gegroeid uit de vroegere visaken en botaken, hoewel Van Waning in "Ronde en Platbodemjachten" spreekt over een moederschip voor haringvletten dat reeds in de 17e eeuw van stapel liep; een groot bol zeilschip waarin flink veel haring kon worden vervoerd.
Lengte over alles Met "Lengte over alles" (LOA) wordt de totale lengte van het schip bedoeld. Wanneer vanaf de uiterste voor- en achterpunt een loodlijn naar beneden gelaten wordt is het de afstand tussen deze twee loodlijnen. Daarom ook wel "Lengte tussen de loodlijnen" genoemd.
Lennep, van Zie Jacob van Lennep, auteur van het Zeemans Woordeboek.
Lenzen Twee betekenissen:
- Het bij slecht weer voor de wind afrijden van de golven. Heet eigenlijk ter lens gaan. Hoewel hierbij grote snelheid gemaakt kan worden is het een gevaarlijke bezigheid. Zonder dat je het tegen kan houden kan de zeilboot gaan oploeven en dwars op de wind en golven komen te liggen. Motorjachten met een spiegel lopen ook grote kans uit het roer te lopen. Je zult je schip goed moeten kennen en een hoge graad van stuurmanschap moeten bezitten, maar afhankelijk van het type schip, zeker geen open boot, kan het comfortabeler zijn dan bijliggen.
- Het overboord pompen, lozen, van  lens- of bilgewater met een lenspomp. Als het klaar is en de pomp droog draait is het schip lens [leeg]. Als een zeeman gaat "lenzen op de voorpiek" gaat hij pissen. Verwant: zelflozende kuip.
Lepelboeg Bol gebogen boegvorm bij zeiljachten van o.a. BM en 16 m²-klasse. Het kortere onderwaterschip maakt snellere wending mogelijk, maar het nadeel is dat bij golven veel buiswater wordt overgenomen en vaartverlies tot gevolg heeft. Men onderscheidt de extreme, de normale en de gematigde lepelboeg.

van links naar rechts: extreme, normale en gematigde lepelboeg.
Leuver Sluiting om touw, staaldraad of ketting ergens aan te bevestigen. Er  zijn vele soorten en modellen. De meest gangbare soorten met hun benaming zijn hier te vinden. Leuver wordt ook gebruikt als benaming voor een touwoog of een oog in het zeil.
Lever Lever, Engels voor hefboom en uitgesproken als "liever", is een gangbare benaming voor de korte roerarm aan de roerkoning bij een hydraulisch stuursysteem.
Verwant: helmstok, dubbele besturing, roeruitslag.
Lichtbak De boordlichten werden vroeger, toen er nog lantaarns werden gebruikt, geplaatst in licht- of lantaarnbakken om te kunnen voldoen aan de overschijningshoek. De lichtbakken werden aan de binnenzijde in de corresponderende kleuren rood en groen geverfd en in het oude RPR/ROSR (Reglement Onderzoek Schepen op de Rijn) werd na 1970 voorgeschreven dat de bakken zwart moesten zijn met een schotje om overschijnen te voorkomen. In het huidige RPR en BPR staat echter niets meer voorgeschreven over lichtbakken. Er moeten goedgekeurde lantaarns gebruikt worden (bijlage ROSR), die de oude schotjes en dus ook de lichtbakken overbodig maken. Er staat echter nergens dat de bakken NIET meer gebruikt mogen worden, waarmeee de kleur van de binnenzijde dus ook niet meer voorgeschreven is.
Lichten Zie navigatieverlichting en/of sluis- en bruglichten.
Lichtenlijn Hoort misschien meer op de navigatiepagina thuis. Het is de denkbeeldige lijn tussen twee lichtbakens bij b.v. de ingang van een haven of als markering van een vaargeul in onoverzichtelijk vaarwater. Het achterste licht is hoger geplaatst dan het voorste. Als je deze geleidelichten in één lijn achter elkaar houdt (scheluwte zien) ben je zeker van de goede koers naar haven of in vaargeul. Dat heet de lichten ineenvaren of ineenzeilen.
Lichter Een lichter is een vaartuig met weinig diepgang en relatief veel laadvermogen om goederen uit een groot (zee)schip over te nemen en naar een verdere bestemming op rivieren, kanalen of ondiep kustwater te brengen, of omgekeerd.
Limejuicer Heeft alles te maken met scheurbuik (blauwschuit). Het is de Australische benaming voor een Brits emigrantenschip uit de 19e eeuw. Vanaf 1844 was het bij wet verplicht de opvarenden vanaf de tiende zeedag citroen- of limoensap (lime juice) te verstrekken ter voorkoming van scheurbuik. De emigranten werden dan ook spoedig limeys genoemd. Later werd die naam algemeen gebruikt om er bij de grote zeilvaart Britse schepen dan wel hun bemanning mee aan te duiden. Tegenwoordig in Australie, Nieuw-Zeeland en Zuid-Afrika, evenals pommy, een pejoratieve naam voor Engelsen. Begin zeventiger jaren had ik in Amsterdam als beginnend programmeur een ervaren collega uit Australië. Wanneer iets niet naar wens ging riep Jim te pas en te onpas: "All pommies are bastards".
Linieschip Onder linieschip verstond men een groot type zeil-oorlogsschip, dat meer dan één laag stukken voerde. De naam linieschip ontstond doordat de schepen tijdens zeeslagen in kiellinie of beter kielwaterlinie opereerden, ze voeren in één lijn achter elkaar. Deze taktiek wordt toegeschreven aan zowel admiraal Blake als admiraal de Ruyter en werd nog in de tweede wereldoorlog onder de naam T-taktiek toegepast.
Linkeroever Bij de markering van vaarwater worden de begrippen linker- en rechteroever gebruikt. In de visserij ook wel aangeduid als kwade wal (links) en goede wal (rechts). De bepaling daarvan doe je met je rug naar de hoge kant  (waar het water vandaan komt) kijkend naar de lage kant (stroomafwaarts, waar het water naar toe gaat). Pas op: Het rood en groen van de betonning is tegensteld aan het links en rechts van je boordlichten.
Ook voor kanalen geldt van hoog naar laag, dus in de richting van een lager pand.
Voor andere wateren zijn de volgende regels afgesproken:
- Getijdengebied: kijkend in de richting van de ebstroom.
- Zijvaarten en geulen: in de richting van de hoofdvaarweg.
- Meren: in de richting van de uitgang naar open water.
- Randmeren: kijkend vanaf Amsterdam.
- IJsselmeer: kijkend vanaf zee (Den Oever).
Lloyd
In Tower Street Londen was een "Coffee House" waarvan de kastelein Edward Lloyd heette. Vanaf de tweede helft van de 17e eeuw verzamelden zich daar reders, makelaars en verzekeraars om zaken te doen. Eén van de activiteiten was de verkoop van schepen by the candle. Er werd een kort kaarsje aangestoken van ongeveer een inch (duim) lang en zodra die brandde kon het bieden beginnen. Ging het kaarsje uit, dan was degene die het laatste bod had gedaan eigenaar van het schip. Dit systeem was tot het eind van de 18e eeuw in zwang.  In 1688, het cafe was inmiddels verhuisd naar Lombard Street, verenigden de bezoekers zich tot wat we tegenwoordig een maatschap zouden noemen. De verzekeringsmaatschappij Lloyd's of Londen is hieruit voortgekomen en de Lloyd's List uit 1734, het Lloyd's Register of Shipping uit 1834 en het Lloyd's Open Form uit 1890 danken tevens hun naam aan uitbater Lloyd. De scheepvaartkrant Lloyd's List was oorspronkelijk een lijst van scheepsbewegingen. Het Register of Shipping is het classificatiebureau dat de maatstaven voor de scheepsbouw van zeegaande schepen bepaalt. Het Open Form is een overeenkomst ter voorkoming van slepende rechtzaken bij bergingen. Het hulpverleningsvaartuig seint "L" en als daar bevestigend op wordt geantwoord betekent het dat beide partijen zich neerleggen bij arbitrage van Lloyd's. Na zijn dood in 1713 ontwikkelde de naam zich overigens tot een dusdanig symbool van betrouwbaarheid en prestige, dat vele scheepvaartmaatschappijen en assuradeurs Lloyd of Lloyd's aan hun naam toevoegden zonder enige binding te hebben. Merkenrecht bestond niet.
LLWS LLWS (Laag Laagwater Spring), is het gemiddelde niveau tot waar het water wegzakt bij het laagste springtijlaagwater iedere maand. Het wordt aangegeven t.o.v. het NAP (Normaal Amsterdams Peil). Voor de Noordzee bekend als GLLWS (gemiddelde laagste laagwaterstand bij springtij). Het probleem met de huidige [2008] gebruikte reductievlakken in de Noordzee is dat ieder Noordzeeland min of meer zijn eigen reductievlak hanteert, wat de navigatie bij het overschrijden van de grenzen er niet op vergemakkelijkt. Om dit euvel uit de wereld te helpen, is op internationaal niveau beslist om het reductievlak te standaardiseren naar LAT.
LOA Lengte over alles.
Loefbijter
Loefbijter, loefhouder of scheg, op z'n Gronings "sloffe". Een driehoekig stuk hout - op de tekening in zwart aangegeven - dat soms bij platbodem-schepen onder water tegen de voorsteven wordt bevestigd om zijwaarts afdrijven (verlijeren) zoveel mogelijk tegen te gaan, maar ook de Friese benaming - loefbiter - voor een korte boegspriet, de botteloef, waardoor de fok verder naar voren komt en het schip scherper kan zeilen (zie loefwaardig hieronder).
Loefgierig De eigenschap van een schip om in bepaalde omstandigheden de kop te draaien naar de richting waaruit de wind waait. Een loefgierig zeilvaartuig noemt men ook "wreed op het roer". Dit kan worden veroorzaakt door een te veel achteroverhellende of te ver naar achteren staande mast, of door een te ver naar voren geplaatste kiel. Loefwaardig is daarentegen de eigenschap van een zeilvaartuig om, aan de wind zeilend, goed tegen wind en zeegang te kunnen opwerken.
Loefzij De kant van het schip waar de wind op staat. Een ezelsbruggezegde luidt:
Aan loef loden en gissen, aan lij loggen en vissen (kotsen en pissen). Verwant: lijzij. We kennen ook nog de weinig gebruikte term "langswal" voor een wind die evenwijdig aan de wal waait: tegenwind of rugwind (bakstagwind).
Loegen
Loegen is het laden van turf. Hoewel turven van mindere kwaliteit (kluiten) en fabrieksturf ook wel los werden gestort, werd over het algemeen geloegd. De turven werden laag voor laag als een legpuzzel gestapeld. Bij een goed geloegde last was de bovenkant breder zodat regen en buiswater niet naar binnen konden sijpelen. Bij een strijkbare mast werd in het midden een gleuf uitgespaard. Vooral vrouwen beheersten de kunst van het loegen. Als het schip aan de lading was werd de bovenlast met loef- of loeggangen - de planken die op zijkant van de last kwamen te liggen - met kettingen en slorrings vastgezet om te voorkomen dat het dekzeil wegwaaide of turven uit de last zouden vallen.
Loerdenne In de Middeleeuwen werd er op de Deutsche Rhein en zijrivieren een schip gebouwd van Tanne (dennenhout); de lauertanne of op z'n Nederlands loerdenne. Dit schip werd vervolgens geladen en naar Nederland gevaren. Uitsluitend stroomafwaarts, want daar werd de lading stukgoed, geregeld ook Lauer (Elzasser wijn), verkocht en het schip volledig uit elkaar gehaald, waarop de balken en planken werden gebruikt als bouwmateriaal. Het schip maakte dus slechts één reis tijdens haar korte leven.
Loevert De fok staat "te loevert" betekent dat de fok - om zoveel mogelijk wind te vangen bij voordewindse koers - aan de andere kant van het grootzeil staat, ook wel aangeduid als "vlinderen", "zeilen in schaar", of "de muts", hoewel benamingen als "melkmeisje" of "melkmeid" ook wel gehoord worden. Deze hebben echter betrekking op een vierkant getuigd schip dat lijzeilen voert".
Log

 

De log, oude naam gangmeter, is het instrument waarmee de snelheid van een schip door het water wordt gemeten. De logvaart. Deze wordt van oudsher aangeduid in knopen, afgeleid van het handlog dat vroeger werd gebruikt. De naam log is ontleend aan het Hebreeuwse woord voor zesdemaat: loog (een zeemijl is een 60e van een graad). Het handlog bestond uit een logplankje (logschuitje), verbonden aan een loglijn, die op een haspel (wuit) was gewonden. Het platte logplankje had de vorm van een cirkelsector. De ronde zijde was zodanig verzwaard, dat het plankje rechtstandig, met de tophoek enige centimeters boven water, bleef drijven. Het plankje was met een spruit verbonden aan de loglijn. Deze begon met een voorloopstuk (meestal ter lengte van het schip) dat eindigde bij de voorloper, ook wel torn- of turnlapje, een door de tieren gestoken wit markeringslapje. Vanaf dat punt was de loglijn met tussenruimtem van 7,72m (1/240e zeemijl) gemerkt met ingesplitste dunne lijntjes, het eerste met één knoopje, het tweede met twee, enz. Er werd ook wel gewerkt met een tussenruimte van 15,43m (1/120e zeemijl). Vaak werden bovendien de halve afstanden gemerkt door lijntjes zonder knopen.
Het loggen gebeurde met drie man. Eén hield de haspel met loglijn vast (omhoog), de ander zette het logplankje overboord en liet de lijn door zijn hand uitlopen. Zodra het tornlapje passeerde, werd door de derde man een zandloper, het logglaasje, omgekeerd (links op de foto). Dit had een looptijd van 15 sec (1/240e uur), of een looptijd van 30 sec (1/120e uur), afhankelijk van de knoopafstand in de loglijn. Zowel tijd als knoopafstand waren dus op dezelfde schaal verkleind. Wanneer het zand in het logglaasje was doorgelopen, werd de loglijn vastgehouden. Het aantal knoopjes in het dichtstbijzijnde merklijntje gaf dan (bij benadering) de snelheid van het schip in zeemijlen per uur. Vandaar de uitdrukking: "Het schip loopt zoveel knopen". De logvaart is alleen bij stilstaand water gelijk aan de grondsnelheid en alleen dan te gebruiken om de afgelegde afstand te bepalen. Later werd ook wel gebruik gemaakt van een wentellog. Dat was een granaatvormig patentlog voorzien van vier vinnen, dat achter het schip werd voortgesleept. Door de vinnen gaat het touw draaien, waarbij op een telwek het aantal omwentelingen per minuut is af te lezen. Met dat gegeven kon de snelheid worden berkend. John Vermeulen schreef overigens in zijn hilarische "Varensweeën": "Het meest betrouwbare log bestaat uit een blik van de schipper op het water en een tussen de tanden gemoppeld:  'Vier en een halve knoop...'. Aan de hand hiervan berekent hij de afgelegde afstand. Klopt altijd...". Verwant: kilometerraai en knoop/zeemijl.
Logger Logger is de Nederlandse benaming voor een vissersvaartuig in karveelbouw met rechte voorsteven, sterk overhangend achterschip en kleine vallende spiegel, opvolger van de bom, groter en sneller, maar met een van de bom afgeleide tuigage; inmiddels vervangen door de treiler (trawler). De Nederlandse vislogger werd pas in 1865 door de Scheveningse reder A.E.Maas geïntroduceerd naar een Frans voorbeeld dat "Lougre" heette.
Loggerzeil Een loggerzeil is een emmerzeil dat zowel beneden als boven aan een ra is gemarreld. Het wordt op dezelfde wijze gehesen als een emmerzeil, waarna de hals naar beneden wordt uitgehaald. Op deze manier bijgezet, werkt het als een gaffelzeil en hoeft niet te worden geschift bij overstag gaan.
Longroom Alleen als wetenswaardigheid. Een longroom en messroom zijn hetzelfde. Het is op zeeschepen de benaming voor het eet- en dagverblijf van officieren. Longroom bij de marine met soms nog een voorlongroom (de nor) voor adelborsten en zeer jonge officieren. Messroom bij de koopvaardij, daar ook wel "Restaurant Zeezicht" genoemd. De naam Longroom zou ontstaan zijn op schepen van de East India Company voor de lange ruimte waarop de hutten van meevarende kooplieden uitkwamen. Longroom wordt ook als verzamelnaam voor de totale gemeenschap van officieren gebruikt.
Loodsboot Loodsboot of loodsvaartuig. Zie tender en rinkelaar.
Loodskooi Op jachten een kooi achter de leuning van een langsscheepse bank, meestal geheel of gedeeltelijk onder het gangboord. Een benedenkooi wordt ook wel zo genoemd.
Loon, F.N.van
Folkert Nicolaas van Loon [1775-1840] introduceerde voor "den burgerlijken scheepsbouw, waarmede ik vaartuigen van kleineren omvang en eene andere bestemming bedoel" het bouwen volgens tekening en (vernieuwd) bestek. Voor die tijd bouwde men op werven uitsluitend a.d.h.v. van traditionele mallen of modellen en met van generatie tot generatie overgedragen kennis. Van Loon ontwierp een aangepaste manier van tekenen met behulp van verstelbare tekenmallen. Hij schreef: Mijne bedoeling is alleen den Scheepsbouwer die gewoonlijk is zijn schip door de bekleedselen aaneen te klampen en daarna met inhout te bezetten, een eenvoudig middel aan de hand te geven om zijnen bouw, door het zetten van spanten, te verbeteren en daartoe eene teekenwijze te gebruiken, die zonder moeijelijke inspanning en tijdverlies kan worden geleerd en toegepast. Na hardnekkige weerstand van scheepsbouwers werd er na 1825 toch een behoorlijk aantal schepen volgens zijn methode van tekenen en bestek gebouwd die in praktijk vaak goedkoper waren, zowel in bouwkosten als in uitrusting en bovendien sneller zeilden of gemakkelijker geroeid of getrokken konden worden. In dezelfde periode ontwikkelde hij ook verbeteringen aan scheepsonderdelen. Zo ontstonden de draaiende hanepoot, het doorgehouwen scheerhout, de holle zwaardklamp, de gegroefde scheepskiel en de ovale scheepsmast. De schipper heeft een Facsimile van zijn "Handleiding tot den Burgerlijke Scheepsbouw" uit 1838.
Loopplank Ook voor een pleziervaarder kan het handig zijn een loopplank aan boord te hebben. Een echte plank is echter aan de zware kant. Van een korte aluminium ladder kan een uitstekende loopplank gemaakt worden door over de treden een reep aluminium traanplaat met popnagels vast te maken. Bij een erg lage wal, waar de plank nogal schuin komt te staan kan hij voor een betere grip met de treden aan de bovenzijde gelegd worden. Je krijgt dan een kippenplank. In de zeevaart wordt voor loopplank de naam "valreep" of "gangway" gebruikt, hoewel met "valreep" eigenlijk een dronkemanstrap wordt bedoeld. Dat is een touwladder of jacobsladder (touwladder met houten sporten) of klimladder van beugels of klampen, die aan de scheepshuid is bevestigd. Het beklimmen of afdalen van een slingerende touwladder vergt behendigheid. De persoon lijkt wel aangeschoten. Een andere verklaring van dronkemanstrap wijst juist naar de klimladder van vaste beugels omdat die zelfs bij dronkenschap nog te beklimmen is...
Zie de uitdrukking op de valreep.
Losse broek Een losse broek is de aanduiding van het voetlijk van een grootzeil dat alleen bij de hals en bij de schoothoek aan de giek is bevestigd. Maar ook de aanduiding voor het onderste lijk, het onderste gedeelte van het zeil, of zelfs het gehele zeil, wanneer er geen giek aanwezig is.
Loxodroom
Meridianen lopen als halve cirkels van gelijke grootte van pool tot pool. Parallellen lopen evenwijdig aan de evenaar en worden naar de polen toe steeds korter. Het gevolg daarvan is dat parallellen naarmate ze kleiner worden (dichter bij de polen) de, tevens dichter naar elkaar toekomende, meridianen onder een steeds grotere hoek snijden. Op kaarten in mercatorprojectie (wassende kaart met rechte lijnen) is de onderlinge afstand van de parallellen dan ook steeds groter (wassend) naarmate men de polen nadert. Iedere rechte lijn op zo'n kaart snijdt de meridianen onder dezelfde hoek en wordt een loxodroom genoemd. Een schip dat een rechte kaartkoers voorligt, vaart dus over een loxodroom (scheeflopend) en volgt niet de kortste afstand tussen twee punten.. Voor het uitzetten van de kortste route over lange afstanden op hoge breedte gebruikte men dan ook liever een grootcirkelkaart, waarna de route werd overgezet op de wassende kaart. Tegenwoordig wordt natuurlijk GPS gebruikt en voor navigatie op kust- en binnenwateren een vectorkaart.
Een vectorkaart is een digitale waterkaart die bestaat uit "lagen" die je naar behoefte in- of uit kan schakelen. Denk aan weergave van vaargeulen, dieptes, betonning, wrakken, de loop van kabels of gasleidingen en teksten. Wanneer alles over elkaar in één beeld wordt weergegeven is de kaart moeilijk te lezen. Door lagen die niet van belang zijn uit te schakelen en alleen de informatie (vector) die op dat moment van belang is te tonen geeft zo'n kaart een veel rustiger beeld.
Verwant: deviatie, waterkaarten.
Lozingsverbod Per 1 januari 2009 geldt een lozingsverbod voor toiletwater van pleziervaartuigen. Merkwaardigerwijs niet voor beroepsvaart, dus ook niet voor passagiersschepen c.q. chartervaart. Deze schepen met soms wel honderd of meer poepende passagiers mogen gewoon op buitenwater lozen. Wie kan dit uitleggen?
Eerlijkheidshalve moet vermeld worden dat de chartervaart op vrijwillige basis al jaren bezig is met de vuilwaterproblematiek.
Misverstand: Het verbod geldt niet voor schepen van vóór 1950. Niet waar, alleen beroepsvaart valt buiten de regeling.
Het feit dat schepen van vóór 1950 niet onder de Wet pleziervaartuigen vallen wil nog niet zeggen dat ze net als beroepsvaart mogen lozen..
Verwant: vuilwatertank, onderwatertoilet. Zie ook.: vuilwater.info.
Luchthoorn
Met het huidige drukke wegverkeer wordt een simpele elektrische hoorn vaak door brug- of sluiswachter niet meer gehoord. Een luchthoorn maakt veel meer geluid. De luchtcompressor van zo'n hoorn heeft echter in één keer veel stroom nodig en zal daarom rechtstreeks op de accu aangesloten moeten worden. De bediening geschiedt via een relais. Hieronder een aansluitschema met contactnummers. Om direct over de volle luchtdruk te beschikken wordt wel een druktankje (niet echt nodig) met pressostaat toegepast. De pressostaat is een schakelaar die er voor zorgt dat de compressor uitgeschakeld wordt wanneer het tankje op druk is. Grote schepen moeten tevens een fluitlicht tonen, dat tussen contact 86 en accu-min kan worden aangesloten. Verwant geluidsseinen.
Luiaardsbank De luiaardsbank of luierbank is de achterbank in een open kuip als zitplaats voor de roerganger. Er bestaat een uitdrukking: "op de luierbank zitten" voor niet veel uitvoeren. Verwant: helmstok
Luiemanshandgreep Oorspronkelijk de beugel of handgreep aan de binnenkant van een luik om het afdalen of bestijgen van de ruimladder te vergemakkelijken. Inmiddels ook de benaming voor elke handgreep aan boord van een plezierjacht die het betreden of belopen van het schip vergemakkelijkt.
Lullen Scheepstaal voor slap en traag, of niet meer werkend. Bijv. lullende zeilen. [LtzB]
Verwant: stagzeil of lul.
Lummel
Natuurlijk een lompe onhandige jongen, of een lanterfanter. Dat is tenminste wat de Van Dale er over zegt. Dat "jongen" klopt wel, want in zeiltermen is een andere benaming "mannetje". Het is o.a. de draaibare verbinding van de giek of laadboom aan de mast, of bakspier aan de scheepswand. Bestaat uit een lummelbout aan de giek, die in een lummeloog of lummelpot "vrouwtje" aan de mast valt. Naar huidige maatstaven nogal seksistische benamingen. Er waren afhankelijk van landstreek meer namen en verschillen in uitvoeringen: lummel = leuter, lummeloog = knecht = galg. De knecht of galg was aan de zijkanten vaak voorzien van pennen om de vallen te beleggen. Ze heetten kannagels. De scheepvaart kent overigens vele mannetjes [Me5, blz 39], het zijn de klossen stijlen of pennen die ergens ingestoken kunnen worden: De houten klosjes op de dolboorden van sloepen; de manning, andere benaming voor een berentand (geleideklamp op het boeisel); de dwarsverstijving in een damketting; de eindverbindingen bij staalbouw; de bout van een harp- of D-sluiting en in vroeger tijden de tarmen, de dragers voor de vloer of het rooster van een galjoen. Thuis kennen we stek(k)er en contrastek(k)er, welke in het jargon ook "mannetje en vrouwtje" heten.
Verwant (mast)knecht.
Luxe motor De luxe motor is een klassiek steilsteven motorschip met luxe roef, ontstaan als motorschip met hulpzeil. Met de komst van de verbrandingsmotor bleek dat de rompvorm en ruimte van het achterschip van zeilende vrachtvaarders ongeschikt was om een motor in te bouwen. Het achterschip werd dus volledig aangepast en verruimd, waardoor tevens meer leefruimte voor het schippersgezin beschikbaar kwam. Vaak werd de salonroef met tropische houtsoorten betimmerd en werd een "gemak" (ijsselpotje) geïnstalleerd. Dat was een grote luxe.
Lijfhout Ook wel watergang. Het is de verbindingsgang (laatste plank) van het dek die de verbinding vormt tussen waterloopklos en dek van een houten schip. De waterloop(s)klos is het tegen de spanten liggend kantdeel waarin zich de spuigaten bevinden. Vroeger vergde de gebreeuwde naad tussen lijfhout en waterloopklos veelvuldig onderhoud om lekkage door het werken van de romp te voorkomen. Moderne kitten zijn wat dat betreft een uitkomst. Met lijfhout kan overigens ook de wegering bedoeld worden. Dat is de langsscheepse verstevigingsbalk waarmee aan de binnenzijde van het schip het spantwerk wordt verbonden om het schip de nodige stijfheid te geven. Bij stalen schepen wordt de buitenste gang van de dekbeplating lijfplaat, stringerplaat of dekstringer genoemd. Evenals het lijfhout veel zwaarder uitgevoerd dan de rest van het dek. Voor een verklaring van de naam kan dus gedacht worden aan een dikke of lijvige plank, hoewel lijf ook wel verklaard wordt als lichaam in (versteviging van) "scheepslichaam".
Verwant: gangboord, boeisel, potdeksel.
Lijgierig De eigenschap van een schip om in bepaalde omstandigheden de kop van de wind af te draaien, dus naar lij. Een onjuist geballast schip kan vrij veel stuurlast hebben en een hoog boven water uitstekende kop; het lateraalpunt ligt achter het zeilpunt en bij zijwind zal door het gevormde koppel de kop naar lij worden gedraaid. Een zeilvaartuig dat voortdurend de neiging heeft af te vallen, noemt men ook laf (slap) op het roer. Dit kan worden veroorzaakt doordat de mast te ver naar voren is geplaatst, of de kiel te ver naar achteren. Verwant loefgierig.
Lijk De verstevigde randen van het zeil, het boordsel of zoomtouw. Het woord - in het Engels leech - zou zijn overgenomen van het Spaanse liga (band). Het lijk wordt benoemd naar de plaats waar het zich aan het zeil bevindt. Het onder- of bovenlijk is voorzien van kramgaten, waarmee het zeil aan het rondhout wordt bevestigd. Zie ook: kramgaren. Ook wordt bij het zwaarst belaste lijk overlangs wel een touw genaaid, het "lijktouw", om b.v. het voorlijk daarmee door een groef aan de mast te voeren. De krachten worden dan beter verdeeld. Het onderlijk wordt broek of voetlijk genoemd. Bij een ra-zeil spreekt men bij aan-de-windse koersen ook van een loeflijk. Aan dat lijktouw werd een lijn [boelijn] met een vertakking [spruit] bevestigd, om het zeil in de goede windrichting te houden. Bij de vergelijkbare versteviging van een visnet spreekt men niet over lijk, maar over pees.
Lijnbaan Een tot wel 300 meter lange smalle strook grond (soms een lange loods), waarboven touwstrengen werden uitgehangen, die aan één kant aan een wiel werden bevestigd. Het wiel werd langdurig, meestal door kinderen, rondgedraaid, waardoor een touw of kabel ontstond. Zie takelaar.
Lijnman Een lijnman assisteert in havens bij het vastleggen van schepen. Zie roeiers.
Lijnolie Eigenlijk lijnzaadolie. Kijk bij schilderen en temperatuur.
Lijzeilen
Ook wel lichtweerzeilen. Tot eind 19e eeuw werden deze smalle zeilen tijdens perioden van weinig wind bij vierkantgetuigde schepen aan weerszijde van de ra-, mars- en bramzeilen gezet. De lijzeilen werden aan de fokkemast op bakspieren dwars uitgespannen. Het schip was dan "getuigd als de melkmeid". Le Comte ziet de benaming "lijzeil" als een alias, immers: "Men kan nimmer de lijzeilen met nut aan lij voeren, uit hoofde dat de verloren wind uit de marszeils en fok dezelve levendig, killend, of zonder wind zijn". Verwant: bonnet of mooiweerslap.
Lijzij Van de windrichting afgekeerde zijde van het schip. Zie ook: verlijeren. Verwant loefzij. We kennen ook nog de weinig gebruikte term "langswal" voor een wind die evenwijdig aan de wal waait: tegenwind of rugwind (bakstagwind).

 

  A     B     C     D     E     F     G     H     I     J     K     L     M     N     O     P     Q     R     S     T     U     V     W     X     Y     Z  

Heel graag op- of aanmerkingen
.

Op alle materiaal (layout, tekst en afbeeldingen) rust het auteursrecht van schipper Cees e.a.
Overname van artikelen of delen daarvan is slechts geoorloofd na schriftelijke toestemming.

Mocht je ondanks alle in acht genomen zorgvuldigheid menen rechten te kunnen ontlenen
aan in deze pagina gebruikt materiaal, laat de schipper dat dan zo spoedig mogelijk weten.

 

 

 

 

 

 

verantwoording