Uitlegkano (outrigger canoe)
Het systeem om de stabiliteit van kano's met één of twee drijvers (uitleggers) te verbeteren ontstond waarschijnlijk in de latere steentijd vanaf zo'n 4000 jaar v.Chr. in Zuidoost-Azië. Met de Austronesische zeevaarders verspreidde het zich over Indonesië en Melanesië, Polynesië en Madagaskar. Via handel en culturele overdracht over de Indische Oceaan kwam het concept uiteindelijk ook aan de Oost-Afrikaanse kust terecht (ongeveer 1e millennium n.Chr.).

Roer
De oudste afbeelding ter wereld van een roer (stuurriem) aan de achtersteven dateert van ca. 1420 v.Chr. Het stelt de begrafenisboot voor waarin de lichamen van Menna en zijn vrouw over de rivier naar de tombe van Menna werden vervoerd en nog te zien is in de Thebaanse necropool bij Luxor.

Meer, al of niet geslaagde, roervormen en -constructies:
Actieve roer
Balansroer (Simplex-, Spade- en Beckerroer)
Easyflow roer
Flettnerroer
Kitchenroer
Oertz-roer
Rotorkoproer
Schillingroer
Stevenroer
Straalbuisroer
Vissend roer
Vissermanroer
Visstaart- of flaproer
Weserroer
Zijroer

Zwaard en ophaalbaar roer (7e-13e eeuw)
Tijdens de Tang-dynastie en later de Song-dynastie werden Chinese jonken technisch veel geavanceerder. De stabiliteit werd verbeterd door het gebruik van zwaarden, hetgeen de Hollanders in de 16e eeuw meenamen en perfectioneerden, en de lange stuurriem(en) maakten plaats voor een aangehangen ophaalbaar roer. Verwant: vissend roer.

reconstructie uit het Leonardo3-museum

Mercatorprojectie
Van groot belang voor de scheepvaart was in 1569 de introductie van de kaartprojectie van de Vlaamse cartograaf Gerardus Mercator, omdat de lijn van een constante kompaskoers op zo'n kaart een rechte lijn is. Hoewel de projectie daarom veelvuldig is toegepast, zeker in het verleden, en in de scheepvaart nog steeds, wordt zij voor meer algemene wereldkaarten in atlassen en dergelijke minder geschikt geacht. Op kaarten in mercatorprojectie (wassende kaart met rechte lijnen) is de onderlinge afstand van de parallellen dan ook steeds groter (wassend) naarmate men de polen nadert. Iedere rechte lijn op zo'n kaart snijdt de meridianen onder dezelfde hoek en wordt een "loxodroom" genoemd. Een schip dat een rechte kaartkoers voorligt, vaart dus over een loxodroom (scheeflopend) en volgt niet de kortste afstand "orthodroom" tussen twee punten. Klik op de link van het plaatje om te slepen met de rode punten en de knoppen linksonder te gebruiken om over de lijnen te reizen

Tekening van GeoGebra: loxodroom in rood, orthodroom in groen

Pinkompas
In 1571 schreef William Bourne, voormalig kanonnier bij de Royal Navy in zijn "A Regiment for the Seat" over oude ervaren zeelieden die een traverse board meer vertrouwde dan nieuwe navigatie middelen. Op het traverse board konden zeelui die niet konden lezen of schrijven toch snelheid en richting van het schip met pinnen in gaten vastleggen, zodat die aan het einde van de wacht in het logboek genoteerd konden worden. In Nederland was zo'n bord ook al lang in gebruik en werd pinkompas, koersbord of uurbord genoemd.

Eerste onderzeeboot
De in Alkmaar geboren Cornelis Drebbel bouwde in 1620 een houten vaartuig dat wordt beschouwd als de eerste onderzeeboot uit de geschiedenis. De opdracht kwam van de Britse marine, omdat Drebbel reeds naam had gemaakt als bouwer van allerlei innovaties en pionier in meet- en regeltechniek. Zijn visvormige vaartuig was versterkt met ijzeren banden en met leer bekleed. Om het waterdicht te maken was het geheel met teer ingesmeerd. De "onderzeeëer" werd aangedreven door twaalf roeiers, die de speciale techniek beheersten om na elke "werkslag" de bladen van de roeispanen horizontaal terug te duwen. Naar verluid zijn er drie prototypes gebouwd die tot drie uur onder water konden blijven op een diepte tussen vier en vijf meter. Hoewel het bestaan van zuurstof en kooldioxide nog onbekend was heeft Drebbel het kennelijk gepresteerd om iets te maken dat zuurstof genereerde en de opbouw van uitgeademde kooldioxyde beperkte. Volgens getuigenverslagen, nou ja eigenlijk alleen het relaas van zijn twee schoonzonen, verliepen de proefvaarten in de Thames goed. In het dagboek van Isaac Beeckman werd die eerste onderwatervaart vermeld. De Britse marine was kennelijk toch niet overtuigd want de duikboot is nimmer in productie genomen.

Bijna tweehonderd jaar later in Amerika, dienden Peter F. Ewer en anderen midden januari 1842 een verzoekschrift in bij het Hof van Massachusetts om een ​​vennootschap op te richten "met als doel "camels" te bouwen om schepen over de zandbank bij Nantucket te tillen". De bouw van de camels begon onmiddellijk na goedkeuring, met de eerste helft op 21 juli 1842, en de tweede enkele dagen later. Het leegpompen ging op stoom. In de praktijk bleek het gebruik problematisch, met veel storingen en bijna-rampen. Het laatste schip dat door de raderstoomboot "Massachusetts" op camels werd getrokken, was het walvisjachtschip Martha in 1849.

In dat jaar verkreeg Abraham Lincoln patent op zijn "Imp. Method of Buoying Vessels Over Shoals", een vaste scheepskameel die bestond uit grote balgen die aan de zijkanten van een boot waren bevestigd en die door middel van luchtpompen konden worden opgeblazen om boten over ondiepten en obstakels in een rivier te tillen.

tonvormige reconstructie

Lichtschip
Als eerste lichtschip ter wereld wordt het vuurschip "Experiment" uit 1731 beschouwd. Het was het resultaat van een zakelijke samenwerking tussen Robert Hamblin, een verarmde voormalige kapper en scheepsmanager uit King's Lynn, en David Avery, een regelmatige investeerder in kleine projecten. In 1730 kregen de twee vergunning om een ​​schip - voorzien van een opvallend oliegestookt licht als navigatiehulpmiddel - aan te meren bij de verraderlijke zandbank van Nore in de monding van de Theems. De bedoeling was winst te maken door tolheffing. Het sloepje voldeed niet en werd al na twee maanden vervangen door de grotere  "Good Intension" van 100 ton. Na een uitgebreid juridisch geschil werd de vergunning al in 1732 ingetrokken en nam Trinity House de directe verantwoordelijkheid voor het voorgestelde lichtschip op zich; Hamblin en Avery ontvingen in ruil daarvoor een symbolisch bedrag aan lease-inkomsten. De "Good Intension" werd in 1766 vervangen.

model gebaseerd op een vergelijkbare Nore-boot die in 1766 van stapel liep

Als eerste Nederlands lichtschip wordt het vuurschip "Schuytezand" uit 1814 beschouwd, de omgebouwde "Canonneerboot no. 101", die op de positie Zwaansbalg in de Waddenzee lag. Uit oude bestekken blijkt dat elke avond een uur na zonsondergang een lantaarn met een lamp met zes pitten in de mast moest worden gehesen. Pas wanneer men de spijkerkoppen in het dek kon zien mocht de lantaarn weer neergehaald worden. Zo luidden de instructies. "Bij mistig of dik weeder moet de klok alle vijf minuten gedurende een minuut geklept en niet geluyd worden".

Kettingvaart
Het idee om een rij schepen te laten slepen door een sleepboot die zich voorttrok aan een ketting op de bodem van het vaarwater wordt toegeschreven aan maarschalk Maurits van Saksen, die in 1732 de eerste dergelijke experimenten uitvoerde. Het idee werd echter pas in 1820 op grote schaal gerealiseerd, op de Saône bij Lyon door Tourasse en Courteaut, wier rougaillous, een 23 meter lange boot, uitgerust met een platform waarop een sleepboot met zes paarden was gemonteerd, die de twee trommels van een onder het platform gemonteerde frictielier in beweging zette. In de twintigste eeuw was de werking als volgt:
De kettingsleepboot haakt zich aan een ketting die op de bodem van het vaarwater verankerd ligt. Bij het voorschip komt de ketting via een geleiderol uit het water, waar een motorisch aangedreven kaapstander of nestenschijf de schalmen pakt. De ketting loopt in de gehele lengte door of over het schip en verdwijnt via de geleiderol op de achtersteven weer in het water. Voor kettingslepen is relatief weing vermogen nodig. In Duitsland is het met een staalkabel op een moeilijk traject bij de Domfelsen tot 1945 in gebruik geweest. In Frankrijk is op het kanaal Saint-Quentin nog tot in 2023 een kettingsleepboot in bedrijf geweest.
Meer.

de laatste kettingsleepboot in bedrijf t/m 2023. afb: Les Rues Desvignes

Hekwieler patent
Na een eerder idee voor een roeisleepboot met roterende peddels in plaats van roeiriemen uit de 15e eeuw, patenteerde de Engelsman Jonathan Hulls in 1736 een uitgewerkt plan voor een stoomsleepboot bestemd voor: "carrying Vessels or Ships out of or into Harbour, Port or River against Wind or Tide or in a Calm", die werd voortbewogen door een schoepenwiel aan het achterschip, aangedreven door de in 1712 uitgevonden stoommachine van Thomas Newcomen. Als eerste daadwerkelijk hekwieler wordt de Charlotte Dundas uit 1802 beschouwd.

De napret in de vorm van spotgedichten was na de mislukking van Daam Schijf nog groot.
De pentekening van de "Volg mij Na" (op de spiegel van het schip) is in 1882 door G.J.Honig gemaakt naar de gravure van een eeuw eerder van "Getekent en in "t Koper Gebragt door Hendrik de Leth".

Scheurbuik (1747)
Pas halverwege de 18e eeuw toonde de Britse scheepsarts James Lind (1716-1794) aan dat het eten van verse citrusvruchten scheurbuik kon voorkomen. Tegen die tijd had de ziekte sinds de ontdekking van Amerika het leven van ongeveer 2 miljoen zeelieden geëist. Bloedend tandvlees en losse tanden, hevige buikpijn en onderhuidse bloedingen, lekkende en ontstoken wonden die niet wilden genezen ... en uiteindelijk de dood. Eeuwenlang was scheurbuik een van de grootste gevaren tijdens lange zeereizen, waarbij veel nutteloze remedies werden toegepast. Sommige zeelieden dachten dat azijn het lichaam kon reinigen; anderen zwoeren bij baden in zeewater. En dan waren er nog die garandeerden dat drankjes van teer, zwavel en vermalen mensenbotten redding boden. Het kon natuurlijk ook liggen aan heimwee, maar het steken van de voeten in een bakje met aarde van thuis hielp ook al niet.

James Lind, conqueror of scurvy

De prijswinnende scheepschronometer van John Harrison
(first edition of the longitude prize in 1761)

Bushnell's Turtle
De Amerikaan David Bushnell bouwde in 1775 de eerste duikboot die ontworpen was voor de krijgsmacht. Zijn vaartuig kreeg vanwege de vorm de naam Turtle. De boot bestond uit twee houten schelpen die bijeen werden gehouden door stalen banden met bovenin zes raampjes om naar buiten te kijken. De boot werd aangedreven door een handbediende schroef. Generaal George Washington wilde die eenpersoons duikboot tijdens de onafhankelijksoorlog gebruiken tegen de Britten om hun oorlogsschepen in de haven van New York op te blazen, maar alle pogingen mislukten. Het verhaal over de zes raampjes is merkwaardig, zo niet twijfelachtig. Pas in de 19e eeuw is er sprake van patentglas in patrijspoorten die geen zicht gaven maar wel flauw licht door lieten.
 

---

Raderboot op stoom
In 1775 bouwde de Fransman J. C. Perrier (1742-1818) een stoombootje met twee schepraderen en een machine van één pk, waarmee een proeftocht zou zijn gemaakt en Mouringh van der Vinne ontdekte tijdens zijn vaarvakantie in Frankrijk [2004] in het dorpje Baumes-les-Dames een monument voor Jouffroy d'Abbans, die in 1776 met zijn stoomraderbootje Palmipède op de rivier de Doubs heeft proefgevaren. In 1783 vaarde zijn Pyroscaphe met liggende stoomachine en zijschepraderen gedurende 15 minuten tegenstroom op de Saône. Vele Fransen, Amerikanen en Engelsen bouwden in de daaropvolgende jaren steeds verbeterde versies met schepraderen. De tekst op de plaquette van het monument luidt: "Hij paste de stoomkracht toe op de scheepvaart samen met de ketelmaker Pourchot op het bekken van Gondé (1776-1778)"

Pyroscaphe van Jouffroy d'Abbans

---

Windmolen cirkelzaag
Er bestaan vele verhalen over het uitvinden van de cirkelzaag. Wat vast staat is dat de cirkelzaag in 1777 voor het eerst gepatenteerd werd door de Engelsman Samuel Miller. Door de omschrijving uit het patent vermoedt men dat de cirkelzaag al eerder bestond. Deze zaag werd door een windmolen aangedreven en er werden scheepskatrollen mee vervaardigd. In 1799 volgde een patent door de Fransman L.C.A. Albert en in 1805 werd door Marc Isambard Brunel een cirkelzaag ontworpen die op een scheepswerf te Portsmouth werd gebruikt, eveneens voor het vervaardigen van katrollen. Omstreeks 1850 was de cirkelzaag al in zwang in houtzagerijen en timmerfabrieken. In 1855 werd een cirkelzaagmachine getoond op de Wereldtentoonstelling te Parijs. [wikipedia]

Door windmolen aangedreven cirkelzaag voor het zagen van wagenschot planken

---

Spaanse kanonneerboot
Het Grote Beleg van Gibraltar (1779-1783) tijdens de Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog, was het langste beleg in de Britse militaire geschiedenis. Het duurde meer dan drie jaar en zeven maanden! Frankrijk en Spanje omsingelden Gibraltar om te voorkomen dat schepen voedsel en voorraden aanvoerden. Met speciaal door de Franse ingenieur Michaud d'Arcon ontworpen Spaanse "barcos cañoneo", die slechts aan één zijde, bakboord, zwaar bewapend waren en met extra hout en zand bepantserd, werden regelmatig aanvallen uitgevoerd, waarbij uiteindelijk het volledige eskader van 10 schepen tijdens de aanval van 13 september 1782 door de Engelse kustbatterij werd vernietigd.

De Pastora, het vlaggenschip van het Spaanse eskader

Zeemanscollege
Zeemanscolleges waren oorspronkelijk verenigingen van kapiteins, in Groningen dikwijs kapitein-eigenaars, die als opvolgers van de vroegere schippersgilden beschouwd kunnen worden. Ze werden opgericht om het belang van de zeelieden in de ruimste zin van het woord te dienen en dat wel in de eerste plaats op het gebied van verzekering. De zeeman was namelijk, vanwege de grote gevaren die aan zijn beroep verbonden waren uitgesloten van deelneming in de levensverzekeringssociëteiten. De colleges trachtten door het oprichten van weduwen- en wezenfondsen in dit gebrek aan zekerheid te voorzien.
Ook het onderling waarborgen voor een bepaalde uitkering bij verlies van schepen behoorde tot de taak der colleges.
Het eerste vlagvoerende zeemanscollege was De Blaauwe Vlag uit Amsterdam uit 1795.

Hier een aantal nummer-, kapiteins- of signaalvlaggen van belangrijke zeemanscolleges met het persoonlijk nummer waaronder de kapitein bij het betreffend college geregistreerd stond. Hierdoor wist men op zee met wie men te doen had en kon men elkaar rapporteren bij de reders en haveninstanties. De meestal 2½-kleeds vlaggen werden aan fokkemast of bezaanmast gevoerd.

Caissonsluis
Eind 18e eeuw kwam de Engelsman Robert Weldon op het idee van een caissonsluis. Zijn bedoeling was om in een kanaal met weinig watertoevoer in één schutting zonder veel waterverlies een groot hoogteverschil te overbruggen. Het schip werd in een gesloten caisson/liftcabine gevaren dat in een watergevuld bassin aan kabels op en neer kon worden bewogen. In theorie zou deze "geometrische- of gebalanceerde lift" het ei van Columbus zijn. Een schaalmodel werkte naar behoren en niets leek uitvoering in de weg te staan. Bij de praktijktest in 1798 in het zeer smalle narrowboat Somerset Coal Canal bij Combe Hay bleek echter dat de constructie dermate gecompliceerd was dat het caisson bij dalen jammerlijk bleef steken en alle pogingen daarna slechts één keer een voltooide schutting opleverden. Het probleem was dat het caisson strak tegen de bassinranden moest glijden om naadloos te kunnen aansluiten op de deuren van het bassin. Men besloot daarop het idee overboord te gooien en een lang hellend vlak te bouwen. Dit voldeed "mainly due to the time consuming and inefficient trans-shipment of goods" ook al niet en werd uiteindelijk vervangen door een trapsluis van maar liefst 22 kolken, waarbij het watergebrek werd opgelost door bij 19 kolken telkens water met een Bolton & Watt mine-drainage pomp terug te pompen.
Op Hydrostatick Caisson Lock is de werking in detail te volgen.
Bronnen en afbeeldingen: Wikipedia, Coalcanal.org.

Kusttelegraaf
Vanaf 1799 waren zogenaamde kusttelegrafen in gebruik, die de tot dan toe gebruikte vlaggeseinen vervingen. Deze waren bij slecht weer te onduidelijk terwijl de dreiging van de Engelse marine steeds groter werd. Het seintoestel bestond uit een mast met een ra waaraan bollen konden worden gehesen. Halverwege de mast waren beweegbare wieken. Met die bollen en wieken konden afgesproken seincodes aan een max, 8km verder gelegen post worden doorgegeven. De Bataafse kusttelegrafen bewezen hun dienst bij de Engelse landing op de Hollandse kust in augustus 1799. In hoog tempo werden diverse berichten over de aanstaande landing naar de centrale seinpost in Scheveningen gezonden waardoor het bewind in Den Haag tijdig op de hoogte was. Latere marine-telegrafen mochten geen 'telegraaf' meer heten, omdat de broers Chappe in Frankrijk het monopolie op de naam 'télégraphe' hadden en daar de Bataafse Republiek een bondgenoot van Frankrijk was werd voortaan de naam 'sémaphore' gebruikt.  Bron: Cees van Romburgh, 1995.

Schepradsluis (1812)
De Drentsche Hoofdvaart loopt van Meppel naar Assen en is zo'n 40 km lang. Dit reeds in 1765 aangelegde kanaal is gegraven ten behoeve van de vervening en afvoer van turf. Pas veel later heeft het een belangrijke functie gekregen in de waterhuishouding van Drenthe. Om het hoogteverschil van 11,50 m te overwinnen zijn zes sluizen gebouwd t.w. van Zuid naar Noord: Paradijssluis, Haveltersluis, Uffeltersluis, Dieversluis, Haarsluis en Veenesluis. Van meet af aan was er het probleem van compenseren van spuiverliezen uit de hogere panden. In 1812 kreeg Adrianus François Goudriaan het idee om een deel van het schutverlies, met behulp van een door de waterkracht van de leeglopende sluiskolk aangedreven scheprad, via een schoepenwiel terug te stuwen naar het hogere pand. Een proef waarbij de Uffeltersluis tot schepradsluis werd omgebouwd gaf helaas niet het gewenste resultaat, waarna het rad als een mislukking buiten werking werd gesteld.

Waterfiets voor eendenjacht (Water Hunting Tripod)
Deze Engelse uitvinding voor de eendenjacht uit 1818 behoort tot de categorie rariteiten. De afbeelding is een gravure uit die tijd van een waterfiets die met succes werd gebruikt gedurende de hele winter van 1822. Het bestaat uit drie luchtdichte drijvers met een inhoud van dertig liter, gemaakt van koper of tin. Ze worden bij elkaar gehouden door gebogen ijzeren stangen, die de drie hoeken van een gelijkzijdige driehoek vormen. In het midden van deze stangen bevindt zich een zadel waarop de fietser kan zitten. Het apparaat drijft op het water en draagt ​​de jager, wiens voeten zijn voorzien van vrij korte peddels waarmee hij zich voortbeweegt en stuurt. [Scientific American Supplement]

Veerdienst over het IJ met paarderaderboten
Tussen 1829 en 1858 werd de verbinding over het IJ tussen de Nieuwe Stadsherberg op palen in het IJ en en het Tolhuis (Buiksloot Amsterdam Noord) naar Amerikaans voorbeeld onderhouden door twee paarderaderboten. De nieuwe stadsherberg gelegen aan het IJ was de uitkomst voor reizigers die zich na het sluiten van de bomen (die de haventoegang afsloten) onderdak zochten. De nieuwe Stadsherberg werd gebouwd in 1662 in het IJ ter hoogte van de Martelaarsgracht. De stadsherberg moest uiteindelijk in 1876 plaats maken voor de aanleg van het stationseiland waar het nieuwe Centraal Station gebouwd werd. Bij de overtocht liepen vier of vijf paarden benedendeks rond een spil op een carrousel waarmee de zijraderen in beweging gebracht werden. De tred was zwaar, waardoor de paarden in de praktijk snel uitgeput waren en daarom steeds verse dieren beschikbaar moesten zijn. Mogelijk op stal aan wal, maar in de moddermolen hieronder in een stal benedendeks. Voor de Tolhuispont wordt gesproken over twintig wisselende paarden. Bij kalm weer duurde de overtocht ongeveer een kwartier en was uitgesproken duur: Passagiers 18,5 cent. Een rijtuig met twee paarden 1,25 gulden. Bij slecht weer of sterke stroming konden de paarden de pont echter niet vooruit krijgen. Tijdens een storm in 1833 raakte de paarderaderboot op drift en werd op de dijk bij Schellingwoude gedreven. Na 1858 werden de paardeponten vervangen door stoomponten.

Paarderaderboot met de paarden benedendeks. Op de achtergrond een raderstoomboot voor de Nieuwe Stadsherberg.

Het in 1915 opgedoken verhaal van een honderaderboot is een fabeltje en wordt toegeschreven aan iemand die (als kind?) met de paardepont gevaren had. ["De paarderaderboot", Ons Amsterdam, Th van Aken 1967 p. 342-344].
N.B. Paarderaderboot en honderaderboot zijn geschreven zonder de moderne tussen-n-regel uit 1996. 
 

---

Le Bateau Zoolique
Bij paarderaderboten liepen de paarden in een carrousel. De Fransman P.A. Guilbaud dacht daar anders over en kreeg in 1821, in de overgangstijd naar stoom, patent op een loopband voor paarden. Hij beschrijft in het patent drie typen:
- Un bateau zoolique-poste, pour le transport des voyageurs sur l’Erdre.
- Un bateau-poste pouvant servir de transport de voyageurs et de marchandises dans l’estuaire.
- Un bateau remorqueur muni de deux paires de roues sur la Loire.
De laatste, een sleepboot met voor en achter raderen voor op de Loire is hieronder afgebeeld. Elk paar raderen werd aangedreven door drie paarden op een loopband. Voor zover bekend is geen van de toepassingen ooit uitgevoerd. Afbeeldingen zijn van "Les petits bateaux Ligériens".

---

Schipmolen
In de 19e eeuw tot begin 20e eeuw heeft men in Frankrijk op stromend water gebruik gemaakt van schipmolens. Een "lanard" of "moulin-bateau" lijkt op een raderboot, maar werkt andersom. De boot ligt verankerd op de rivier en zet de energie van de stroming om in rotatie van de raderen. Daarmee wordt de molensteen aangedreven van een koren- of oliemolen, of een zaagbank van een zagerij.
Het voordeel van de schipmolen is dat deze verplaatst kan worden, zodat hij steeds in het snelst stromend watergedeelte kan liggen. Nadeel is dat de energie-efficiëntie in vergelijking met een vaste molen lager is en dat de toegankelijkheid niet altijd even handig is. Een tweede nadeel is de overlast die het oplevert voor de scheepvaart stroomafwaarts, die door hetzelfde snelstromende gedeelte vaart. Dit leidde vaak tot ongelukken en rechtszaken. [moulinsdefrance.org]
Verwant: Toueur Aquamoteur.
 

Hieronder een hedendaagse reconstructie van een lanard in Briare. Omdat de molen maar één rad heeft wordt de as ondersteund door een bijbootje, de foraine of chênard.

Sparonderzeeboot
In 1834 werd in de Alexandrovsky-gieterij in Sint-Petersburg, volgens een ontwerp van scheepsingenieur K.A. Schilder, een onderzeeër gebouwd die was uitgerust met een lange spar met daaraan een ton met explosieven. Het schip werd in beweging gezet met vier speciale roeispanen, ontworpen volgens het principe van een eendenpoot, die per twee aan weerszijden van het schip waren bevestigd. Ze werden door roeiers in beweging gezet, maar ondanks de enorme inspanningen van de bemanning bedroeg de snelheid onder water niet meer dan 0,5 km per uur. Schilder hoopte de roeispanen te kunnen vervangen door elektrische aandrijving. Helaas verliep de wetenschappelijke vooruitgang op het gebied van elektrotechniek in die tijd zeer traag, en in 1841 werd de modificatie van de onderzeeër stopgezet. Het idee van de "spar" werd door de Amerikanen overgenomen tijdens de burgeroorlog in hun spartorpedoboot en 10 jaar later door de Nederlandse Marine Torpedodienst met de spartorpedoboot "Nummer I".

---

Ontwerp voor een vijfpersoons onderwatervaartuig
Antoine Lipkens (1782-1847) zag als hoofd van de Octrooiraad een patentaanvraag voor een eenpersoons duikboot voorbij komen. Hij wees de aanvraag af als niet oorspronkelijk genoeg voor een octrooi, maar het idee van een “onderwatervaartuig” liet hem niet meer los. Samen met de bevriende marine-officier en professioneel duiker Olke Uhlenbeck (1810-1883) werkte Lipkens tussen 1836 en 1839 aan een model van een duikboot. Zijn duikboot was acht meter lang en bood plaats aan een bemanning van vijf personen. Vier van hen dreven twee pompen aan waarmee de duikboot in het water voortbewoog, de vijfde bestuurde de boot. Naast de vraag of Lipkens door zijn werk voor de Octrooiraad handig gebruik maakte van de kennis van anderen, verwerkte hij wel degelijk nieuwe eigen vindingen. Verder dan een model is het nooit gekomen want de offerte van zestienduizend gulden die de Nederlandse Stoomboot Maatschappij uit Rotterdam voorrekende voor het op stapel zetten, deed bij de Marine definitief de deur dicht. In 1863 verdween het model uiteindelijk als curiositeit in de Marine-modellenkamer en werd in 1889 overgedragen aan het Rijksmuseum. Bron: Jeroen van der Vliet, conservator marinemodellen in het Rijksmuseum.
 

---

Draagbare reddingsboot
Dit patent uit 1837 van John Macintush voor een draagbare reddingsboot was bedoeld "voor het vervoer van troepen en  goederen over rivieren" en natuurlijk ook voor het behoud van het leven zelf. De reddingsboot zou gemaakt worden van canvas, bekleed met rubber, met daaraan bevestigde laarzen. Luchtkamers zouden een persoon drijvende houden, terwijl "roeien of peddels gebruikt zouden kunnen worden om de boot te besturen". De draagbare reddingsboot is nooit echt van de grond gekomen. Het is onbekend of er ooit een prototype is geproduceerd.

---

Linieschip Pennsylvania
Naar een idee van de U.S.Navy werd al in 1821 de kiel gelegd voor het oorlogsschip Pennsylvania. Door krappe budgetten werd de bouw vertraagd, waardoor ze pas op 18 juli 1837 te water werd gelaten. Als grootste zeilschip, ooit voor de Amerikaanse marine gebouwd, had ze drie kanondekken en was vergelijkbaar met de grote linieschepen die in Europa werden gebouwd. Toen het schip eindelijk gereed was, waren de ontwikkelingen haar al aan het inhalen, want stoomschepen verschenen en explosieve granaten maakten houten schepen kwetsbaar. Daardoor maakte de Pennsylvania slechts één korte overtocht van Philadelphia naar de marinewerf in Norfolk. Daarna werd zij vooral gebruikt als ontvangst- en opleidingsschip. Om te voorkomen dat de Confederatie de enorme Pennsylvania bij het uitbreken van de Amerikaanse Burgeroorlog in handen kreeg, werd zij op 20 april 1861 in brand gestoken. Ze brandde af tot de waterlijn en werd later gesloopt.

Hoewel de Verenigde Staten haar vaak als een 140-kanonschip aanduidden, geven officiële Amerikaanse marinebronnen voor haar operationele bewapening later ongeveer 120 tot 130 stukken op. De aanduiding "140 guns" werd in de 19e eeuw vaak gebruikt als een prestigieuze classificatie of ontwerpwaarde voor de eerste rang, terwijl de feitelijke bewapening kon verschillen.

---

Elektrische reddingsboot
Boris Semenovich Jacobi was de uitvinder van 's werelds eerste elektromotor. Op 13 september 1838 werden onder zijn leiding tests uitgevoerd met 's werelds eerste elektrische boot, een rader-reddingsboot aangedreven door elektriciteit, op de Neva. De motor van de boot, ontworpen door de wetenschapper, werd aangedreven door een batterij bestaande uit 320 galvanische cellen. Tijdens de eerste tests voer de boot de rivier op en neer en legde een afstand van 14 km af in 7 uur, waarmee een gemiddelde snelheid van 2 km/u werd bereikt. In 1839 bouwde Jacobi een boot met een elektromagnetische motor. Aangedreven door 69 Grove -elementen, ontwikkelde deze tijdens tests op 8 augustus 1839 een vermogen van één paardenkracht (iets minder dan 1 kW), waarmee een boot met 14 passagiers tegen de stroom in de Neva op werd voortgestuwd met een snelheid van ongeveer 4 km/u. Dit was de eerste toepassing van elektromagnetisme voor grootschalige voortstuwing.

proefvaart op de Neva

mechaniek van de Jacobi motor

De Franse Académie des sciences had rond 1850 een plan in behandeling van een hangbrug tussen Frankrijk en Engeland. M. Ferdinand Lemaitre stelt voor een aerostatische brug te bouwen tussen Calais en Dover. Hiervoor zou hij sterke landhoofden bouwen, waaraan het platform zou worden bevestigd. Op een afstand van 100 meter van de kust, en op afstanden van elke 100 meter over het Kanaal, zou hij vier zwaar beladen schepen laten zinken, waaraan een dubbele ijzeren ketting van bijzondere constructie zou worden bevestigd met ellipsvormige, stevig bevestigde ballonnen, die met andere kettingen stevig aan de landhoofden aan de kust zouden worden vastgemaakt. Elk stuk van 100 meter zou ongeveer 300.000 frank kosten, wat neerkomt op 84 miljoen frank voor de hele lengte. Deze kettingen, die op bepaalde afstanden in de lucht hangen, zouden de brug dragen, waarop de uitvinder zijn atmosferische spoorlijn wil aanleggen. De visionaire illustratie laat een stoomtrein zien en heeft rechtsonder als tekst: Le problème est enfin résolu pour relier Douvres et Calais au moyen d'un pont suspendu. On ira visiter les Anglais. Het probleem is eindelijk opgelost om Dover en Calais met elkaar te verbinden met behulp van een hangbrug. We zullen de Engelsen gaan bezoeken. Verwant: Pontonbrug aan ballonnen.

Onderzeeboot met tredmolen aandrijving
Tijdens de Eerste Duits-Deense Oorlog [1848 - 1851 ontwierp Wilhelm Bauer in 1850 een onderzeeboot die bedoeld was om vijandelijke schepen, bruggen en dokken onder het wateroppervlak "vast te grijpen" en in brand moeten steken. Daarvoor zouden vanuit de boot met grijparmen een rond de 50 kg zwaar explosief, de 'brand', aan het vijandelijke object worden bevestigd. Vanwege dat idee draagt de oudste Duitse duikboot, en tevens de oudste bewaarde onderzeeboot ter wereld, de naam "Brandtaucher" (vuurduiker) met, vanwege de vorm, als bijnaam Eisernes Siegel (ijzeren zeehond) . De bemanning bestond uit drie man, waarvan er twee de schroef aandreven via een tredmolen.

Wilhelm Bauer was ook de uitvinder van een revolutionair kabellegsysteem  voor een zwevende onderzeese telegraaf- of elektriciteitskabel aan ballonnen op een diepte van 70 meter met om de 200 tot 300km een drijvend "kabelstation".

---

Spudpaal
Bij de eerste stoomgedreven baggermolens werden nog vooral ankers gebruikt. Toen rond het midden van de 19e eeuw grotere en nauwkeuriger werkende baggerschepen verschenen, kwamen ook de eerste spudpalen (zware stalen paal die in de bodem wordt gezet) in gebruik. Tegen het einde van de 19e eeuw waren spudpalen een vast onderdeel van veel baggerschepen. Cutterzuigers draaiden tijdens het baggeren letterlijk om een werkspud heen, precies zoals dat vandaag nog gebeurt. In de binnenvaart worden nauwelijks nog nieuwe schepen afgeleverd zonder spudpalen.Vanaf de negentiger jaren ook telescopisch in het hogere segment van pleziervaart.

baggerschip (toen al snijkopzuiger) "Ram" uit 1893 aan een spudpaal op de Mississipi.

---

Langste hangbrug/kettingbrug in 1853
De Nicolaas-Kettingbrug over de rivier de Dnjepr in Kiev, voltooid in 1853 en verwoest in 1920, was met zijn 776 meter de langste kettingbrug die ooit gebouwd werd. De brug was gebouwd door de Ierse spoorwegingenieur Charles Blacker Vignoles en twee jaar daarvoor al, als zilveren model gepresenteerd op de eerste Great Exhibition van het Crystal Palace in Londen. De tot op heden [2025] langste hangbrug ter wereld is de Çanakkale 1915-brug over de Dardanellen met een vrije overspanning van 2023 meter.

De brug in volle glorie ca 1890-1900

De brug opgeblazen door de terugtrekkende Polen in 1920
 

---

Grootste waterrad ter wereld
Op 27 oktober 1854 werd in Laxey op het eiland Man het waarschijnlijk grootste waterrad ter wereld in gebruik genomen om de pompen voor het waterbeheer in de mijnschachten van een loodmijn aldaar aan te drijven. Het rad maakt één omwenteling per minuut en drijft twee stangen aan die de waterpompen bedienen. De pompcapaciteit bedraagt ongeveer 110 liter water per seconde vanaf een diepte van 120 meter. Bron: het Illustrirte Wochenschrift Prometheus 21 januari 1891.

 

---

Captivator
In het midden van de 19 eeuw kon de door William Strugeon in 1825 uitgevonden elektromagneet gebruikt worden als hijswerktuig. Hieronder een toepassing in een captivator om stalen scheepsplaten via een rollenbaan te verplaatsen. Het verrijdbare en kantelbare hijsjuk was voorzien van een sterke hefmagneet en kon in de loop van de 20e eeuw zelfs geheel automatisch zijn werk doen. Hieronder een captivator op een opslagterrein van scheepsplaten. Datum onbekend.
Bron: Maritieme Encyclopedie deel 2.

---

Ophaalbare scheepsschroef
Vroege stoomschepen schakelden bij gunstige weersomstandigheden over op zeilen. De scheepsschroef, die dan niet werd gebruikt, remde het schip echter af. Dit werd opgelost door de schroef in het schip te hijsen. Dit is een model van zo’n ontkoppelingsmechanisme. Het werd in 1856 aan de Koninklijke Marine aangeboden door Huijgens, die een dergelijk apparaat eerder had gezien op het Britse schip Duke of Wellington.
Tekst en afbeelding: Rijksmuseum Amsterdam .

Model van een schroeflichttoestel. H.Huijgens, 1853 - 1856

---

Kleinste stoomboot
Uit midden negentiende eeuw stamt dit ontwerp voor het stoom- roeibootje NINA. Het scheepje werd geleverd met twee schroeven van verschillende diameter. Eén met een doorsnee van 38 cm voor normaal gebruik en een van 24 cm voor varen in ondiep water, wat mogelijk was met een diepgang van 7 cm. Sterke veren brachten het roer na iedere uitslag terug in de uitgangspositie, een idee om de stuurman te ontlasten. Bij de levering behoorde tevens een karretje voor op het droge en dat alles voor $ 250,- (and much less for kits). Rond 1880 kwamen de eerste wat grotere stoomjachtjes voor pleziervaart
Bron: Het schip Utopia, Jan F.Röntgen

---

Reddingsboei met schatkluis
Dit patent valt zeker in de categorie rariteiten. Francis D. Lee, een architect uit Charleston, South Carolina verkreeg twee patenten op zijn idee voor een drijvende watertank annex waardevolle spullen kluis. Het patent voor zijn "Life and Treasure Buoy" werd in 1857 verleend en nog eens voor een verbeterde versie in 1858. Het model is gemaakt van messing en meet 5 inch in het vierkant en 6 inch hoog. Een kraag met houten bekleding scheidt het vierkante bovenste gedeelte van de boei van het piramidevormige onderste gedeelte. Aan boord van een schip zou het vierkante gedeelte zichtbaar op het open dek liggen, terwijl de omgekeerde piramide eronder zou uitsteken. Een kluis, die nu ontbreekt in het model, zou aan de top van de piramide bevestigd zijn. In geval van nood zouden bemanningsleden op de houten kraag gaan staan ​​en zich vastklampen aan de touwen. Een man zou aan een hendel aan de zijkant van de boei draaien om de luiken in de zijden van de piramide te openen en het water uit de kluis te laten lopen. Een kleine hoeveelheid water zou onderin de tank achterblijven als ballast. Als alles goed zou gaan, zouden de boei en de inzittenden wegdrijven van het zinkende schip.

Patentmodel uit 1858 in het National Museum of American History

---

Het sigaarschip
In 1858 ontwierpen de gebroeders Winan het "sigaarschip". De bedoeling was dat het schip gemakkelijker en met minder weerstand door het water zou glijden en bij zwaar weer minder zou slingeren. Verder bedachten ze dat een grote midscheeps geplaatste scheepsschroef efficienter zou werken. Helaas bleek deze propeller zoveel schuim op te werpen dat het onmogelijk was aan dek te verblijven. Latere pogingen met meer conventionele aandrijving hadden ook geen succes, want het schip bleek bij slecht weer zeer onstabiel. De sigaarvormige romp kwam in een niet te stoppen slingerbeweging.

---

Aanlegsteiger in getijdehaven
Ook in 1858 berichtte "Die Gartenlaube" over problemen bij een drijvende aanlegsteiger in de haven van Liverpool. De gigantische, drijvende steiger had tot dan toe, het voor die tijd enorme bedrag van, 140.000 pond gekost (Het blad sprak over een miljoen thalers) en was de verbinding met de hoge, fortachtige Princess Pier. Vanaf daar dalen vier grote beweegbare bruggen af naar de steiger, die met het getij omhoog en omlaag kan gaan. De steiger zelf is een drijvend platform, rustend op 63 rechthoekige, stevig aan elkaar vastgeketende pontons. Helaas bleken de bruggen te kort bij eb en zo steil, dat niemand met zware bagage op of af kan stappen, laat staan ​​grote ladingen en vee kan vervoeren. Ingenieur Sir William Cubit van dit kolossale bouwwerk wil nu een soort stoomglijbaan op de bruggen installeren, waardoor vee en kinderen met behulp van stoom omhoog en omlaag kunnen glijden, maar hij weet nog niet hoe hij daar daadwerkelijk aan moet beginnen. Hij zei: "ofwel door een vaste locomotief te gebruiken om de kettingen waaraan de glijbanen hangen op en af ​​te wikkelen, ofwel door een hydraulische pers te gebruiken, wat mij een zeer omslachtige en dure perskracht lijkt te vereisen".

---

Misthoorn
Robert Foulis (1796-1866) was de Canadese uitvinder van de stoomgedreven misthoorn. Hij zou op een mistige avond zijn dochter in de verte piano hebben horen spelen en merkte op dat de lage tonen beter hoorbaar waren dan de hoge tonen. Hij ontwierp vervolgens een apparaat om een ​​laagfrequent geluid te produceren. Foulis presenteerde zijn concept herhaaldelijk aan de Commissie voor Vuurtorens van de Bay of Fundy met het doel het op Partridge Island te plaatsen. Om onbekende redenen werden de plannen aan een andere Canadese ingenieur, TT Vernon Smith , gegeven , die ze officieel als zijn eigen ontwerp bij de Commissie indiende. De misthoorn werd in 1859 op Partridge Island gebouwd en staat bekend als de Vernon-Smith-hoorn. Na protesten van Foulis en een parlementair onderzoek werd Foulis erkend als de ware uitvinder, maar hij patenteerde zijn uitvinding nooit en profiteerde er ook niet van. Voor gebruik op stoomschepen verkreeg William B. Barker in 1879 patent op een apparaat dat de koers met bepaalde patronen kon blazen.

Maximale geluidsverspreiding met waarschuwing aan het stoomgebouwtje van Trinity House op Flat Holm Island. Eerste gepantserde fregat De La Gloire was het eerste gepantserde fregat ter wereld. Het houten schip werd ontworpen door de Franse scheepsbouwkundige Dupuy de Lôme en werd in januari 1859 te water gelaten in Toulon. Het was aanvankelijk ontworpen als linie schip van 90 stukken, doch werd afgebouwd als fregat van 36 stukken. Door dat lagere gewicht aan geschut was het mogelijk het schip te voorzien van een smeedijzeren pantsergordel van 12 cm op en nabij de waterlijn. Een jaar later zou het eerste volledig ijzeren pantserschip, de Britse HMS Warrior te water worden gelaten. gravure uit Les Merveilles de la Science, ca 1870

Model uit het National Museum of American History, Washington DC.

Pantserschip Ironclad Monitor
In 1861 werd in de noordelijke staten van AmerikaI tijdens de burgeroorlog een pantserschip te water gelaten dat vrijwel onkwetsbaar zou zijn. Scheepsontwerper John Ericsson ontwierp een zwaar gepantserd schip dat slechts een paar inch vrijboord had waardoor vijandelijk vuur nauwelijks schade gaf. Bovendeks was alleen de draaibare geschutskoepel te zien met twee 11 inch kanons. De koepel kon zelfs naar beneden worden gelaten. Het relatief kleine schip kreeg de naam Monitor en werd op 9 maart 1862 ingezet tegen de eveneens zwaar gepantserde CSS Virginia (ook wel Merrimack) uit de zuidelijke staten. Het gevecht staat bekend als de slag bij Hampton Roads ofwel de eerste zeeslag tussen Ironclads, gepantserde stoomschepen. Er was geen winnaar, maar de Virginia moest het strijdtoneel verlaten omdat de bemanning uitgeput was. Helaas was de USS Monitor totaal niet zeewaardig waardoor het schip in december van hetzelfde jaar tijdens een storm verging en 16 bemanningsleden meenam, waarop meer zeewaardige versies werden gebouwd, waarbij "monitor" een typenaam werd. Meer over de monitor op De zeemachten en hun schepen in het stoomtijdperk. Zie ook de eerste Europese monitors en de Nederlandse rammonitor.

Links de CSS Virginia van de Zuidelijke staten (de Confederatie). Rechts de USS Monitor van de Noordelijke Staten (de Unie).

De bemanning van de USS Monitor neemt een blaasje. De geschutstoren kon 360 graden draaien op stoom.
Hij was bewapend met een 11-inch kanon en bepantserd met een 10 cm dikke laag van acht ijzeren platen

---

Visstaart- of flaproer
De Britse ingenieur Henry Lumley verkreeg in 1862 patent op een baanbrekend scharnierend roer, dat sterk geïnspireerd was op de hydrodynamica van een visstaart. Lumley splitste het roerblad in twee delen. Het achterste deel (de 'flap') was via een s-vormig scharnier verbonden met het hoofdroer. Wanneer de schipper het hoofdroer draaide, maakte de achterste flap automatisch een nog grotere hoek. Hierdoor ontstond er een stuwkracht die leek op de zwembeweging van een vis. Helaas bleek de uitvoering in die tijd te ingewikkeld. Uiteindelijk ontstond hierdoor toch het Becker Flap Rudder, de wereldwijde standaard op supertankers, containerschepen, veerboten, cruiseschepen en superjachten. Animatie: Becker Marine Systems.

---

Decoy Ironclad Black Terror
In 1863 werd door de Noordelijken een namaak Ironclad ingezet. Admiraal David Dixon Porter bouwde een platbodem om tot decoy. Canvas en houten planken werden gebruikt om het schip de vorm van een Ironclad te geven, waarbij een stuurhuis en de ombouw van schepraderen werden nagemaakt. In de "schoorstenen" werden potten met teer en uitgeplozen touw aangestoken om rook te produceren. Om dreigender over te komen, werd het schip zwart geschilderd. Boomstammen fungeerden als kanonnen. Hij doopte de creatie: Black Terror.
Zodra de Zuidelijken op hun eerder op de Noordelijken buitgemaakte Indianola de Black Terror zagen, openden ze het vuur. De kanonschoten leken het schip echter niet te deren en toen ze zagen dat het zelfs hun kant op kwam, besloten ze om de Indianola tot zinken te brengen en te vluchten, want koste wat kost moest voorkomen worden dat het schip weer in handen zou vallen van de oorspronkelijke bezitters. Bron: historiek.net

De "Black Terror", ofwel hoe een schip van hout en doek de vijand wegjoeg.

---

De Connector
In 1863 werd te Blackwell aan de Thames een merkwaardig stoomschip te water gelaten. Het was de Connector, die bestond uit drie secties, scharnierend aan elkaar bevestigd. Door deze constructie kon het schip als het ware over de golven glijden. De secties konden worden losgekoppeld en afzonderlijk geladen. De machine was in de achterste sectie geplaatst. De proefvaart zou bevredigend zijn verlopen, maar er is nooit meer iets van vernomen.

---

Torpedoboten type "David"
In 1863 werd in Charleston, South Carolina de "CSS David", een 15 meter lange stoomtorpedoboot met een sigaarvormige romp, te water gelaten. Het was de eerste spartorpedoboot van dit type van de Confederatie met als opvallendste kenmerk dat zij opzettelijk extreem laag in het water lag. Alleen het bovenste gedeelte rond de bemanning en de schoorsteen staken duidelijk boven het water uit. Niet echt zeewaardig dus.

Door de federale troepen buitgemaakte type David in 1865. (koetsje op de achtergrond)

Pentekening met uitgeklapte spartorpedo

Een jaar later werd een vergrote versie van het type David gebouwd. Deze "Large David", ongeveer 49 meter lang, zo'n drie keer langer dan de andere torpedoboten van haar type, was bedoeld als blokkadebreker. Het schip werd onvoltooid buitgemaakt toen Charleston in februari 1865 in handen viel van de federale troepen.

"Large David"

---

De Explorer onderzeeboot
Tussen 1863 en 1866 werden met een, met de hand aangedreven, onderzeeboot (eigenlijk een duikerklok) op 30 meter diepte oesterschelpen en parels geoogst. Er werd perslucht gebruikt om voldoende druk op te bouwen zodat twee luiken aan de onderkant geopend konden worden. Dit betekende dat de luchtdruk gelijk moest zijn aan de waterdruk op duikdiepte, waardoor de bemanning tijdens de vier uur durende duik werd blootgesteld aan hoge druk en door de snelle stijging van minder dan twee minuten de onvermijdelijke decompressieziekte kreeg, een aandoening die destijds nog onbekend was. De gehele bemanning bezweek aan wat toen omschreven werd als "koorts", waarop de boot uiteindelijk in 1869 werd achtergelaten in een baai op het eiland San Telmo, waar het uiteindelijk in de vergetelheid raakte.

Het wrak van de Explorer gefotografeerd in 2006 door James P.Delgado

Een indruk van de Explorer aangedreven door muscle power

---

De Hunley onderzeeboot
In 1864 was de kleine Hunley de eerste onderzeeboot van de Zuidelijke staten in de Amerikaanse Burgeroorlog. Zij was het eerste onderwatervaartuig dat ooit een vijandelijk oorlogsschip tot zlnken bracht. De Hunley, die van een zeveneneenhalve meter lange ijzeren ketel was gemaakt, was eigenlijk weinig meer dan een doodkist op zee en werd voortbewogen door "elleboogstoom". Tijdens proeftochten ging zij ten minste driemaal met de bemanningen ten onder. Ten slotte dreef zij in de nacht van 17 februari 1864 een torpedo in de Housatonic van de tegenpartij, dië voor anker lag in de geblokkeerde haven van Charleston. Een krant van de zuidelijken juichte over de triomf, maar de Hunley ging wel met haar prooi ten onder

---

Stoomijsbreker (1864)
Om meer scheepvaartroutes mogelijk te maken zonder een kanaal door het ijs te hoeven hakken, liet de Russische scheepsbouwer Mikhail Osipovich Britnev zijn stoomschip Pilot ombouwen tot een ijsbreker. De boeg was onder een hoek van 20° onder de waterlijn gekanteld tot een soort eivorm, waardoor het schip op het ijs kon kruipen en het met zijn gewicht kon breken. De Pilot wordt beschouwd als de eerste ijsbreker.

De ijsbrekers van Britnev verspreidden zich over de hele wereld. Britnev verkocht de ontwerpen aan vertegenwoordigers uit verschillende landen: Denemarken, Nederland, Zweden, de Verenigde Staten en Canada. Hij bouwde zelf nog twee ijsbrekers: de "Buy" in 1875 en de "Boy" in 1889. In Rusland was de beroemde admiraal Stepan Osipovich Makarov de eerste die Britnevs prestatie erkende. Hij gaf in 1897, na de dood van de uitvinder, opdracht tot de bouw van 's werelds eerste grote ijsbreker van de Arctische klasse, de Yermak.

de stoomijsbreker "Yermak"

---

Bessemer Saloon Steam Ship
Henry Bessemer was een uitvinder pur sang. In de periode 1838 - 1883 wist hij 116 patenten op zijn naam te schrijven. In 1869 vroeg hij patent op zijn idee voor "Vessels for prevention of sea-sickness", nadat hij een jaar eerder zwaar zeeziek geweest was tijdens een overtocht van Calais naar Dover. "Few persons have suffered more severely than I have from sea sickness". De salon zou in zijn Bessemer Saloon Steam Ship waterpas moeten blijven. Een echte proef is nooit genomen omdat de benodigde ingewikkelde hydraulische apparatuur tijdens de proefvaart niet werkte. De constructie zou ook niet echt zeeziekte verhelpen, want alleen het slingeren zou zijn opgeheven, hetgeen maar één van de basisbewegingen is die een schip in de golven maakt.

Hij besloot daarop een ander ontwerp toe te passen dat was gebaseerd op een salon welke op een vrijdragende gyroscoop was gemonteerd. Het S.S. Bessemer heeft daadwerkelijk twee keer de oversteek gemaakt. Bij de maidentrip in 1875 liep het schip bij kalme zee en goed zicht op de pier van Calais. Na reparatie werd een tweede poging ondernomen. Wederom reageerde het schip door de gyroscopen niet op het roer en liep ondanks een zeer ervaren gezagvoerder andermaal op de pier, waarna Bessemer wijselijk besloot af te zien van zijn plan voor een vloot van gyroscopische schepen.

---

Methode voor aanleg en onderhoud van onderzeese kabels
In 1865 publiceerde Wilhelm Bauer een revolutionair idee voor de aanleg en onderhoud van een onderzeese telegraaf- of elektriciteitskabel. Volgens zijn idee zou de kabel op 70 meter diepte komen te hangen aan een reeks metalen ballonnen met dezelfde eigenschappen als guttapercha- en canvasballonnen. Verder zouden er om de 200 tot 300km drijvende kabelsstations komen om de loop van de kabel aan schepen aan te geven, zodat deze niet beschadigd raakt door het ankeren, om hen te dienen bij het ontvangen en verzenden van berichten midden op zee, om de veiligheid van de kabel te bewaken, om schade onmiddellijk te melden en reparaties te regelen, om het begin en de richting van stormen te telegraferen en zelfs om een ​​reddingsplaats te bieden aan schipbreukelingen. Als er een storm opsteekt waarvan de golven het kabelstation in gevaar zouden kunnen brengen, wordt een bassin gevuld met water totdat het gewicht ervan het hele apparaat tot een diepte van vijftien tot twintig meter doet zinken, diep genoeg om het uit het gebied van de stormgolfwerking te blijven. De zeer uitgebreide beschrijving met afbeeldingen is te lezen op epilog.de.
Wel door hem gerealiseerd: de eerste Duitse onderzeeboot.

Bauers kabelstation bij bestendig weer

Bauers kabelstation bij storm

---

Kits- of Yawltuig Als gevolg van de steeds toenemende lengte van sloepen en kotters werd het grootzeil te moeilijk te hanteren. Omstreeks 1865 werd overgegaan tot het inkorten van het grootzeil en het plaatsen van een bezaansmast geheel achter op het schip. Op vissersschepen noemt men dit een dandytuig, maar op jachten een kits- of yawltuig. De kits, ook wel Engels galjoot genoemd, heeft de bezaansmast vóór de roerstand geplaatst, maar wanneer de bezaansmast achter de roerstand staat spreekt men van een yawltuig. kitstuig yawltuig Spinnaker Wie het grote symmetrische voorzeil spinnaker heeft uitgevonden is niet geheel duidelijk. Een suggestie is dat het idee afkomstig is van William Gordon die in de racewereld van die tijd algemeen bekend stond als "Spinnaker Gordon". In ieder geval zou de spinnaker voor het eerst gebruikt zijn in 1865 op het jacht Sphinx. De oorsprong van het woord is onbekend, maar er doen meerdere verhalen de ronde:

-	Het zou een samenvoeging zijn van de verkeerd uitgesproken jachtnaam spinx en spanker (bezaanzel)
-	Gordon wilde het zeil vernoemen naar zijn jacht Niobe, maar omdat een bemanningslid gezegd zou hebben: "Now there's a sail to make her spin" werd het "spin maker" wat verbasterde tot spinnaker
-	Er is echter ook opgemerkt dat de schippers van de Thames-zeilboten de term spinnaker gebruikten voor hun kluivers. Onbekend of dit voor- of na 1865 was.

Tegenwoordig worden vrijwel alle moderne zeiljachten met een asymmetrische gennaker uitgerust. Het grote verschil is dat een gennaker niet geschikt is om pal voor de wind te zeilen, maar vooral goed werkt op schijnbaar scherpe koersen. Door de asymmetrische vorm zijn hier dan ook veel hogere snelheden mee te halen dan met een symmetrische spinnaker.
Afbeeldingen: hetzeilhuis
 

spinnaker

gennaker

---

Reuzenkraan voor tillen van stoomketels
In de zestiger jaren van de 19e eeuw bouwde machinefabriek C. Waltjen en Co een gigantische havenkraan in Bremerhaven voor het installeren en verwijderen van grote stoomketels van met name de transatlantische Lloyd-stoomschepen. Voorheen was dit alleen mogelijk in Engelse droogdokken. De twee draagpoten van de kraan waren 29 meter hoog en werden gesteund door een 35 meter lange schuine achterpoot die via een schroef met een diameter van 22 centimeter ruim 13 meter verlengd of ingekort kon worden zodat de kraankop tot over het middenpunt van de grote schepen kon worden gekanteld. Het hijsen en positioneren gebeurde met kleine stoomachines van 10 pk. De hijssnelheid was ongeveer 30 cm per minuut.
Bron: Die Illustrirte Zeitung 10 februari 1866.

 

---

Torpedo
In 1866 had Robert Whitehead al een automobiele torpedo gelanceerd. Hoewel het idee afkomstig was van een Oostenrijks officier, Luppis genaamd, is het Whitehead geweest die de constructie heeft uitgevoerd; derhalve wordt hij als de grondlegger van de torpedo beschouwd. De torpedo werd voortbewogen door samengeperste lucht, die de schroef aandreef. De naam "torpedo" komt van de torpedovis, een soort rog die een elektrische schok afgeeft om zijn prooi te verdoven.

De Whitehead torpedo

N.B. Al in 1280 had de Arabische buskruitspecialist Hassan Al Rammah een torpedo ontworpen.

---

Waterjet aandrijving
Reeds in 1867 was het gepantserde oorlogsschip HMS Waterwitch uitgerust met een enorme stoomaangedreven centrifugaalpomp in plaats van een schroef. Deze "Ruthven mode of propulsion" was vernoemd naar de uitvinder Morris West Ruthven. Water kwam via openingen in de bodem het schip binnen. Een grote waaier, die circa 8 ton woog, versnelde het water, dat vervolgens via kanalen bij de achterkant of voorkant van het schip geleid en naar buiten gespoten werd. De reactie op die waterstraal duwde het schip in de tegenovergestelde richting. Het gevolg was behoorlijk spectaculair: Waterwitch kon achteruit bijna even goed presteren als vooruit en het systeem bood interessante mogelijkheden voor manoeuvreren. Dat was in de jaren 1860, toen schroefaandrijving zelf nog relatief nieuw was, een groot voordeel. Maar de techniek van de jaren 1860 was eigenlijk nog niet goed genoeg voor het idee, want door de grote complexiteit, intern watergewicht en een lagere topsnelheid dan een vergelijkbaar schip met schroefaandrijving werd het verder niet toegepast.

Waterwitch met gelijke stevens

---

Titan en Hercules blokzetkranen
Het Britse ingenieursbureau Stothert & Pitt, gespecialiseerd in substantiële ijzerwerken als bruggen, locomotieven en stoomkranen bouwden in 1869 de Titan-kraan voor het plaatsen van betonblokken van 27 ton voor de Manora-golfbreker in de haven van Karachi. Het was een rollende pendelkraan met een 20 meter lange giek waarop twee stoommachines de loopkat en lieren aandreven. Stothert & Pitt bouwden ook de de Hercules pendelkraan voor het plaatsen van blokken in Mandawa (India) en de Fairbairn kranen..
Bron: Das Polytechnische Journal (1820 - 1931)

de kraan uit Karachi, [1869]

de kraan uit Mandawa [1887].
 

---

Patentmodel van stoombootpeddels
In 1869 kreeg Daniel S.Merritt patent op zijn stoombootvoortstuwing met behulp van peddels als "verbetering" van de tot dan toe gebruikelijke hekwielers. Sets van peddels zijn bevestigd aan een gemeenschappelijk frame of stang. Met behulp van krukken worden de peddels in het water gestoken, naar achteren bewogen en vervolgens weer omhoog getild voor een volgende beweging, op een manier die vergelijkbaar is met de werking van roeispanen. De peddels zijn in hoogte verstelbaar, om rekening te houden met variaties in de diepgang van het schip. Merritt beweerde dat "deze peddels geen deining veroorzaken, waardoor ze bijzonder geschikt zijn voor de voortstuwing van schepen op kanalen", waar deining de kanaaloevers dreigde te eroderen.

Octrooimodel uit het National Museum of American History.

City of Ragusa
In 1870 vertrok een Yawl getuigde en compleet omgebouwde scheepsloep uit Liverpool met bestemming New-York. Het vaartuig was naast het zeiltuig voorzien van een tweeblads scheepsschroef die opgehaald kon worden en met spierkracht kon worden aangedreven. Op zich niet nieuw, maar eerdere experimenten hadden uitgewezen dat de voortgang van een op deze wijze aangedreven boot het roeien met riemen of peddels niet eens benaderde. Voor schroefaandrijving bleek een stoommachine noodzakelijk. Kapitein Buckley bedacht echter dat bij voldoende wind een grote zesblads windmolen de scheepsschroef kon aandrijven en durfde zelfs te verklaren dat hiermee de dagen van het stoomschip geteld waren. Voor het gemak vergat hij dat de voortgang dan wederom windafhankelijk was. Na het ronden van de Ierse kust is nimmer meer iets gehoord van Kapitein Buckley en zijn metgezel. Toch vond zijn idee ruim honderd jaar later navolging door Jim Wilkinson met zijn windmolenboot "Revelation".
Bron: Het schip Utopia van Jan F. Röntgen.

---

Schilling kanaalboot aandrijving
Cornelius Schilling kreeg in 1871 patent op zijn "verbetering in de voortstuwing van kanaalboten". door het gebruik van oscillerende schoepen. Het patent stelde dat de schoepen "zo zijn gerangschikt dat ze elkaar afwisselen, waarbij de ene set in werking is terwijl de andere door de lucht wordt teruggevoerd, waardoor een continue voortstuwing wordt gerealiceerd.

Patentmodel uit het National Museum of American History
 

---

Waterfiets
In 1871 plaatste de London Illustrated News een illustratie van koningin Victoria op een waterfiets. Naast de vorstin zit haar schoondochter Prinses Alexandra en achter haar zorgen de latere koning Edward VII en een lid van de hofhouding voor de voortstuwing en besturing. De afbeelding is van een diorama in het Londense Science Museum.

Ruim 10 jaar later plaatste Das Neue Universum dit artikel over de vélocipède-boot.
"Hoewel de vélocipède een vrij algemeen vervoermiddel op het land is geworden, is de watersport, althans hier, er nauwelijks ingeslopen. Op het water van de openbare tuin van Boston kom je echter regelmatig vélocipèdes met dubbele boten tegen, zoals die op onze illustratie. Ze maken een zeer aantrekkelijke indruk, vooral omdat het aandrijfmechanisme slim verborgen is onder de vorm van een zwaan. De illustratie toont dit mechanisme van opzij. De boten zijn zeer veilig en comfortabel, maar ze bewegen niet bijzonder snel, zoals te verwachten was; in ieder geval bieden ze een zeer aangenaam hulpmiddel voor waterpromenades en verdienen het om hier ook te worden geïntroduceerd".
Verwant: Swan of the Exe, Shuttle Bike.

---

Fischträgerbrug over de Elbe
In 1872 werd deze merkwaardige brug, naar een ontwerp van bruggenbouwer Lohse, over de Elbe in gebruik genomen. Het was de Harburger Elbbrücke. Tussen Harburg en Hamburg liggen twee takken van de Elbe: de Süderelbe bij Harburg, ongeveer 400 meter breed, en de Norderelbe bij Hamburg, ongeveer 290 meter breed. De eilanden ertussen, doorsneden door kleinere takken van de Elbe, hebben samen een breedte van ongeveer 7 km. Naast diverse kleinere bruggen moesten daarom ook twee grote bruggen worden gebouwd. Eén daarvan, die de Norderelbe overspant met drie bogen, of liever gezegd dubbele bogen, werd in het tijdschrift "Die Gartenlaube" voor de lezers afgebeeld.

---

Battleship M-5 USS Miantonomah
Nadat de USS 'Monitor' tijdens een vliegende storm in december 1861 was vergaan besloot de Amerikaanse regering een decennium later om toch meer schepen van dit type te bestellen, maar wel een zeewaardiger versie. Zo'n vaartuig was de afgebeelde 'Miantonomah' die in 1876 in de vaart werd genomen. Overkomend water kon nu minder gemakkelijk de romp binnendringen. Er kwamen twee geschutstorens, terwijl een loopbrug het mogelijk maakte met droge voeten op het schip te staan. De benauwde atmosfeer onder dek werd ververst met behulp van een grote ventilator waarvan de inlaat (funnel) zich helaas iets te dicht naast de schoorsteen bevond.

---

Eerste Europese monitors
In navolging van de USS Monitor werden in 1871 voor de Oostenrijks-Hongaarse marine achtereenvolgens de riviermonitors SMS Leitha en SMS Maros te water gelaten, vernoemd naar de Oostenrijkse rivier Leitha en de Hongaarse rivier Maros. SMS staat voor Seiner Majestät Schiff. De Leitha kwam voor het eerst in actie in 1878 tijdens de bezetting van Bosnië, toen de monarchie Bosnië-Herzegovina binnenviel, dat tot dan toe onder Turks bewind had gestaan. Het schip nam actief deel aan gevechten op de rivier de Sava. Daarna voerde ze routinetaken uit op de Donau en zijrivieren. Het schip ligt momenteel als museumschip afgemeerd aan de Donau in Boedapest, vlakbij het Hongaarse parlementsgebouw.

SMS Leitha in 1872

Iets later werden voor de Zweedse marine zeven monitorschepen van de Hildur-klasse te water gelaten, waarvan de HSwMS Sölve nog ala museumschip bestaat. HSwMS staat voor His/Her Swedish Majesty's Ship.

Sölve als museumschip in Gothenburg
 

---

Nederlandse rammonitors
Ondanks de ondergang van de USS Monitor (hierboven) was de Nederlandse Marine gecharmeerd van het ontwerp en liet op basis daarvan een aantal "monitors" als ramschip bouwen. De naam werd een klasse-aanduiding voor pantserschepen met laag vrijboord en onderwater een zwaar gepantserd vooruitstekende scherpe steven om vijandelijke schepen te kunnen rammen. Ook werd wel de benaming ramtorenschip gebruikt omdat de schepen met een geschutstoren en een ramsteven waren uitgerust. Verder bedoelt om landstellingen vanaf kustwater en rivieren te kunnen bestoken. Helaas bleken de rammonitors evenals hun Amerikaanse voorbeeld door de slechte rompvorm en het grote gewicht nauwelijks bestuurbaar en werd onbedoeld van alles en nog wat geramd. Zie het verhaal van de rammonitor Zr.Ms. Adder uit 1875, welke in 1882  bij ruw weer op de Noordzee ter hoogte van Scheveningen verging. Men denkt dat hoge golven de lage schoorsteen insloegen en het vuur doofden, waarbij explosies optraden en sommige stokers omkwamen. Hier het gedicht Vreeselijke ramp.

Wazige afbeelding van  Zr.Ms. rammonitor Adder in volle vaart. Een zoals toen gebruikelijk ingekleurde foto?
De afkorting Zr.staat voor Zijner Majesteits De afkorting Ms voor Marine schip. Motorschip (Ms) bestond nog niet.

---

Spartorpedoboot
Tijdens diezelfde Amerikaanse burgeroorlog hadden spartorpedoboten hun dienst bewezen. In Europa was de Nederlandse marine in 1875 een van de eerste met torpedoboot nr.1. Bij de spartorpedoboot stak onder water een lange ophaalbare boom, de spar, voor het schip uit. Op de spar was een springlading bevestigd, die onder het vijandelijke schip werd geplaatst, waarna de lading elektrisch tot ontploffing kon worden gebracht. De spartorpedoboten werden al spoedig verdrongen door torpedoboten met een vistorpedo, een torpedo met eigen aandrijving. Me7. Zie ook zeevaart.

Aanzicht en doorsnede van een Yarrow-spartorpedoboot uit 1875

"A Torpedo Steam-Launch". Illustratie uit The Illustrated London News, 6 feb 1875

The Illustrated London News schreef: o.a.:
A high-speed torpedo steam-launch has just been built for the Argentine Republic by Messrs, Yarrow and Hedley of Poplar. The little craft is designed to run quickly up to an enemy's vessel, to discharge a torpedo under her bottom and to retire still more quickly - that is, provided the enemy permits her tot do so. For these purposes she has been admirably designed. The torpedo gear consists of a spar 25 ft. long, which is run out over the bows and on the fore end of which the torpedo is fixed. The torpedo is a copper cylindrical case, capable of containing about 60 lb. of lithofracteur, dynamite, or guncotton

---

Sommerset Dock
In 1871 werd het het Britse Somnerset Dock op Malta in gebruik genomen. Das Buch für Alle noemde het "grootste dok voor oorlogsschepen" en schreef in 1872: "Het heeft een lengte van 131 meter aan de voet, een breedte van 32 meter tussen de richels, een breedte van 10,5 meter aan de voet en een breedte van 24,5 meter bij de ingang. Een linieschip of een eersteklas pantserfregat heeft ruimschoots de ruimte in dit bassin, zoals te zien is op onze foto. De bouw van dit dok duurde vier jaar en ging gepaard met ongekende moeilijkheden, want de rots waaruit de holte moest worden uitgehouwen, zat vol scheuren en spleten, waardoor soms zoveel zeewater binnendrong dat het bijna onmogelijk was het tegen te houden, ondanks het feit dat acht enorme stoompompen dag en nacht werkten. Nu het broze gesteente is verwijderd en de scheuren en kloven zijn opgevuld, is het dok een van de beste ooit gebouwd."

"Grootste" mag met een korreltje zout worden genomen, want het ruim honderd jaar oudere Petrovsky-dok was veel groter.

---

Stokloos anker
In 1871 kreeg William Wasteney Smith Amerikaans patent op een stokloos anker met kantelbare bladen, die zich beide ingroeven. Tot die tijd werd vooral gebruik gemaakt van een stok- of admiraliteitsanker, dat als nadeel had dat slechts een blad zich ingroef. Richard Hall maakte een stokloze variant met gekromde bladen. De Smith- en Hall-ankers werden favoriet bij de Royal Navy en zijn tot op heden in gebruik als conventioneel stokloos anker.

Smith-anker

Hall-anker, ook bekend als klipanker

---

Verbeterde voortstuwing van kanaalboten
In 1871 kreeg Harvey Fowler met dit model patent op zijn "Improvement in Propulsion of Canal Boats". Het patent beschrijft een proces waarbij een uitsteeksel onder de boot herhaaldelijk in contact wordt gebracht met de bodem van een kanaal door middel van een complexe constructie van verzwaarde hefbomen, elastische banden en scharnierende verbindingsarmen. Bij een mislukte demonstratie in 1880 van dit "perpetuum mobile" beschreef een verslaggever het als: "...een massa aan elkaar gekoppelde stokken die in alle richtingen bewogen... hier en daar een wiel en dan twee stukken verbonden door elastiekjes." Fowlers uitvinderswerk kwam het volgende jaar ten einde toen hij werd opgenomen in het staatsziekenhuis voor geesteszieken. "Zijn geest is ontregeld geraakt door zijn pogingen om een perpetuum mobile te ontwikkelen." meldde de krant.
[National Museum of American History]

---

Novgorod, Popovka en Livadia
In 1873 werden de Russische Novgorod en het zusterschip Popovka te water gelaten. Het waren cirkelvormige platboomd met ijzer beklede kanonneerboten. Het idee van ontwerper vice-admiraal Popov was dat zo'n pannenkoek zeer stabiel zou liggen en in heel ondiep water kon opereren. Ideaal voor de kustverdediging. Omdat hij begreep dat een normaal roer niet zou werken, werd gestuurd met behulp van zes scheepsschroeven. Helaas werkte de theorie niet. Het schip was nauwelijks van koers te veranderen, maar kon wel als een tol ronddraaien. De marine-uitdrukking popoffen voor het manoeuvreren met twee naast elkaar vastgemaakte schepen komt hier vandaan. Was hij geïnspirreerd door het pantserschip monitor?

Het popovka principe werd ook toegepast op het keizerlijk jacht Livadia van het tsarenhuis Romanov. De ronde popov-vorm werd elipsvormig en diende als basis voor een traditionele romp daarboven. Het schip werd voortgestuwd door drie schroeven en was aanmerkelijk beter te besturen dan de originele popovka en aanzienlijk sneller. De latere levensloop van de Livadia is schimmig. Bekend is wel dat ze tot in de jaren twintig als moederschip bij de Russische marine diende.

 

---

Onzinkbaar deel van een schip
Op 17 maart 1874 verkreeg A.John Bell met dit tinnen model patent op zijn "improvement in the construction of ships". Het model demonstreert Bells methode voor het bouwen van schepen in afneembare delen. In een schip dat volgens Bells principe is gebouwd, zouden het bovendek en een deel van de benedendekken vrij drijven als de romp door een ramp zou zinken, "zodat wanneer de romp zinkt, het dek op het water blijft drijven, de passagiers en bemanning meeneemt en zo hun leven redt."

patentmodel in het National Museum of American History

---

Eerste scheepslift
Op 26 juli 1875 werd de De Anderton Boat Lift aan het publiek onthuld. Een wonder van Victoriaanse techniek, die een essentiële verbinding vormde tussen het bruisende kanaalsysteem van de regio en het Trent & Mersey-kanaal, waardoor het goederenvervoer tussen de Midlands, Liverpool en de rest van de wereld werd vergemakkelijkt. Nadat de lift in 1908 was omgebouwd voor elektriciteit, zou hij tot begin jaren 80 boten blijven vervoeren tussen de River Weaver en het Trent & Mersey-kanaal. Belgie volgde al snel met vier scheepsliften die tussen 1888 en 1917 werden gebouwd op het Centrumkanaal in Henegouwen.
Bron Canal & River Trust

de bouw van de Anderton Boat Lift

---

Dubbelrompschip
In 1874 is geëxperimenteerd met een groot zeewaardig stoomschip met twee halve rompen. Het was de Castalia. De logische gedachte was dat zo een zeer stabiel en comfortabel passagiersschip gerealiseerd kon worden. In de praktijk klopte dit inderdaad, maar het schip was veel te traag en moest na elke tocht kostbare reparaties ondergaan tengevolge van het wringen van de rompen. In 1877 werd daarop de Calais-Douvres gebouwd met twee volledige rompen welke 9 jaar dienst heeft gedaan als veerboot tussen Dover en Calais. Het "dubbelrompschip" dat zeer populair was bij de reizigers werd aangedreven door raderen tussen de rompen en bereikte een snelheid van 13 knopen.

De Castalia uit 1874 met twee halve rompen

De Calais-Douvres uit 1877 met twee volledige rompen

---

Fairbairn kraan
De Fairbairn kraan was een vinding van Sir William Fairbairn (1789 – 1874). Hij maakte voor de kranen gebruik van smeedijzer en kwam op het idee om voor de op druk belaste delen kokers toe te passen en zo het knik- en plooigevaar te beteugelen. Zijn typische kranen met de gebogen giek vormen een overgang tussen de houten staketsel en de stalen kranen. Van origine waren de Fairbairn kranen handgedreven en dat was bij de 1,5 of 2,5 tonners niet zo’n probleem, wel echter bij de 10, 12 en zelfs 30 tonners, daar moest men met meerdere personen een flinke tijd slingeren om de last te kunnen verplaatsen. Deze kranen werden alras omgebouwd met een stoomaandrijving, waarbij de kraandrijver tevens stoker was.
Bron: Kranendag 218: Varend door de Rotterdamse haven, Gerard Jacobs. (Nederlandse Stichting Erfgoed Kranen)

 

Fairbairn kranen in de haven van Antwerpen 1877.

---

Communicatie tussen lichtschepen en de wal
In 1876 werden, op initiatief van de Pruisische regering, experimenten uitgevoerd langs de Noordzeekust om een ​​communicatiesysteem op te zetten met behulp van postduiven tussen lichtschepen die voor anker lagen op kwetsbare punten nabij de kust en het vasteland en loodsstations. Twee lichtschepen bij de monding van de Eider fungeerden als postduivenposten. Op 15 oktober 1881, tijdens een west-noordwestelijke orkaan, brak de ankerketting van het buitenste lichtschip en raakte tegelijkertijd het ankergat beschadigd, waardoor het schip afdreef. Vier exemplaren van dit bericht, per duif verzonden, werden onmiddellijk vanaf het schip naar Tönning gestuurd met het verzoek om hulp. Ondanks de orkaan arriveerden alle vier de duiven na een vlucht van 58 minuten in Tönning. Daarop voer de staatsstoomboot "Triton" onmiddellijk uit, lokaliseerde het lichtschip en bracht het in veiligheid in Tönning.

---

Plimsollmerk
Genua en Venetië schijnen, evenals de Hanze, in de Middeleeuwen reeds dwingende voorschriften te hebben gesteld ter voorkoming van te diep afladen van de schepen, maar deze voorschriften zijn nooit algemeen toegepast. Tot de "Merchant Shipping Act" in 1876 werd het afladen overgelaten aan het beleid en de goede zeemanschap van de kapitein. Deze werd, indien niet zelf eigenaar, sterk beïnvloed door de reder. Samuel Plimsoll (1824 - 1898), een Engels parlementslid, keerde zich tegen het misbruik van reders die onverantwoordelijk diep geladen maar hoog verzekerde schepen naar zee stuurden, zonder zich te bekommeren om het leven der opvarenden, hetgeen tot gevolg had dat in 1876 voornoemde act werd afgekondigd. Deze verplichtte de reders op hun schepen een merk aan te brengen dat de maximum diepgang aangaf waartoe een schip in zout water mocht worden geladen (Plimsollmerk). In Nederland uitwateringsmerk of maximum-diepgangsmerk genoemd, een merk dat aan stuurboord- en bakboordzijde ter halve lengte blijvend en duidelijk op de huid is aangebracht.

 

---

Waterperskraan
De Britse industrieel William Armstrong installeerde in 1878 in Antwerpen de eerste waterperskraan. Deze kranen werden aangedreven met waterdruk. Dokwater werd in verschillende pershuizen opgepompt en onder hoge druk gezet. Via kilometerslange ondergrondse leidingen dreef dit perswater tal van havenwerktuigen aan. Deze technologie hield uitzonderlijk lang stand. Net geen eeuw lang deed het hier dienst, tot het laatste pershuis in 1974 buiten dienst gesteld werd. Vanaf 1907 werkten de hydraulische kranen of “waterperskranen” naast elektrische kranen in de haven. Hoewel de snel evoluerende elektrische technologie de kraantypes steeds groter, sneller wendbaarder en krachtiger maakte, konden de hydraulische kranen nog lang hun mannetje staan.

Waterperskraan op het terrein van de SMN aan de Oostelijke Handelskade in Amsterdam.

---

Torpedoboot of torpedobootjager
In 1877 kwam de Russische torpedoboot "Vzryv" in dienst. In sommige publicaties beschouwd als eerste zeewaardige torpedoboot ter wereld. In hetzelfde jaar kwam in Groot-Britannie de torpedobootjager Lightning in de vaart. Beide schepen dingen dus naar de eerste plaats. De Russische jager werd pas in 1886 voorzien van twee lanceerinrichtingen voor verkorte Whitehead-torpedo's, terwijl de Lightning die waarschijnlijk al had.
 

Vzryv nog met zeilondersteuning

De Britse Lightning

---

Pompbaggerschip
Vanaf 1877 werd de haven van Bremerhaven op diepte gehouden met een speciaal voor dat doel ontwikkelde krachtige stoom pompbaggermachine. Het technische hoogstandje kostte maar liefst 95.000 mark,
Deutsche Bauzeitung 12-7-1879

 

---

Patentmodel van een helmstok op stoom
"My invention relates to a contrivance to assist the helmsman in swinging the rudder laterally against the resistance offered by the water", schreef James Davies in 1877. Het bestaat uit een combinatie van een scharnierende cilinder met een veer en een zuiger, die verbonden is met de helmstok. Wanneer de helmstok wordt gedraaid en het roer druk ondervindt van het langsstromende water, compenseren Davies' veer en zuiger de kracht van het water. Omdat het mechanisme niet werkt wanneer het schip achteruit vaart - de veer zou dan met de waterdruk meewerken in plaats van ertegenin - voorzag Davies een pen aan de zijkant van de cilinder om de veer te blokkeren.

Model uit de collectie van het National Museum of American History.
 

---

Verstebare schoepen bij raderboten
Op 3 april 1877 verkreeg Henry Williams patent voor "a new way to feather the floats of a paddle wheel". Bij raderboten snijdt het schoepenwiel gedurende het grootste deel van elke omwenteling ineffectief door de lucht. Wanneer het vervolgens de golven bereikt, verspilt het energie door op het water te drukken. Na een korte passage die het schip vooruit heeft gebracht, verspillen de schoepen nog meer energie door het wateroppervlak te beroeren wanneer ze weer de lucht in gaan. Schoepenwielen met een verstelbare schoepenhoek verminderen dit energieverlies en verminderen tegelijkertijd het geluid en de trillingen in het schip. Schoepenwielen met verstelbare schoepenhoek, die door hun vele bewegende onderdelen nooit universeel zijn toegepast, zijn gevoelig voor schade en duur in onderhoud. Williams' ontwerp, hoewel bijzonder elegant, kende geen commercieel succes.

patentmodel uit de collectie van het National Museum of American History

---

Wire chute
De wire-, high-line-, of trapeze chute was in de zeventiger jaren van de 19e eeuw een uitvinding van de gebroeders St. Ores van Canadese afkomst die zich in Gualala hadden gevestigd en bedoeld om lading (hout) naar schepen bij een rotsachtige kust te transporteren. Dit was mogelijk geworden omdat rond die tijd staalkabel van een goede kwaliteit beschikbaar kwam. De foto rechts uit 1916 toont Kaptein Schuyler Colfax Mitschell en zijn familie die per wire chute vanaf het schip naar de vaste wal van Noyo zweven
 

---

Mechanisch dieptelood
William Thomson was in 1878 uitvinder van een lodingstoestel, waarbij diepten van 100 vadem konden worden gemeten bij een vaart van het schip tot 16 knopen. In 1889 werden voor het eerst twee schepen van de Koninklijke Marine met deze apparaten uitgerust. De diepte werd met behulp van de waterdruk afgelezen. Het systeem werkte met een dunne staaldraad in plaats van het traditionele henneptouw, waaraan een zwaar lood en een speciale glazen buisje dat aan de binnenkant was voorzien van een chemische coating. Wanneer het buisje onder water kwam, drong zeewater door een kleine opening naar binnen. Door de toenemende waterdruk werd de lucht in het buisje samengeperst, waardoor het water steeds verder in het buisje steeg. Daarbij loste de coating op tot precies het niveau dat overeenkwam met de maximale druk (en dus diepte). Na het ophalen van het lood kon men zien hoe ver het water in het buisje was gekomen en aan de hand van een kalibratieschaal de diepte aflezen. Later verbeterde hij zijn lodingstoestel. Met één daarvan kon zelfs een diepte van 2000 vadem worden gemeten. Het glazen buisje verdween en nadat Thomson in 1892 tot Lord Kelvin was verheven ging men verbeterde versies "Kelvin-machine" noemen.
 

Oorspronkelijke Thomson-machine

Kelvin-machine (nog rond 1960 in gebruik)

---

Podoscaaf
In 1878 kwam de Amerikaan Fowler, die in Bordeaux woonde, op het idee van een klein vaartuig dat hij een Podoscaaf noemde, wat letterlijk voetschip of zwemschoen betekent, en waarmee men grote afstanden in het water zou kunnen afleggen. De podoscaaf bestaat uit twee spoelvormige holle metalen cilinders, aan de bovenkant afgeplat, 6 m lang en verbonden door twee sterke metalen staven die op rollen zijn gemonteerd en draaien om draaipunten, zoals te zien is op de afbeelding. Op 19 augustus van dat jaar vertrok Fowler om 4.30 uur vanuit Boulogne, vergezeld door een kleine stoomboot uit voorzorg, aangezien de zee zeer ruw was. Hij had de hulp echter niet nodig en arriveerde veilig om 15.30 uur in de kleine Engelse haven Sandgate.
Bron: Das Buch für Alle 1879

 

---

Olietanker
In 1879 werd in Zweden de eerste olietanker te water gelaten. Het was de Zoroastr (Зороастр) onder Russische vlag, naar een idee van Ludvig Nobel, die met zijn bedrijf Branobel grote belangen had in de olie-industrie van Azerbeidzjan. Hij had efficiënter transport nodig om de olieproducten vanuit het diepe zuiden van Rusland naar de klanten in Sint-Petersburg te brengen. Dat ging in houten barrels van Bakoe naar Astrachan en vandaar verder over de Wolga naar het noorden en het laatste deel van de reis per trein. Het schip had twee tanks met in totaal 21 schotten voor stabiliteit. Verwant eerste riviertanker.

gefotografeerd in 1908

---

Misthoorn met koersrichtingcode
Nadat 20 jaar eerder de misthoorn was uitgevonden kwam William B. Barker in 1879 met dit model als onderdeel van het patent voor een mistsein. Het patent omvat een wijzerplaat, gemarkeerd met de windrichtingen, waarop de gebruiker de koers van zijn schip kon aangeven. Een pedaal activeerde de misthoorn die zowel de aanwezigheid als de koers van het schip aankondigde. De hoorn gaf een herhalend patroon van drie of vier stoten. Het patroon "lang, kort, kort" gaf bijvoorbeeld aan dat het schip koers zette tussen noord en noordoost. "Kort, kort, kort, lang" betekende een koers tussen west en zuidwest.

Patentmodel in het National Museum of American History.

Turret schepen
In 1891 verkreeg de scheepswerf William Doxford & Sons in Sunderland, Engeland, patent op een type schip dat in de scheepvaart bekend zou staan als "turret boat". De ongebruikelijk sterk naar binnen gebogen romp (harbor deck) boven de waterlijn gaf een smaller bovendek (turret deck) wat bij de toenmalige tonnage-meetregels voordeel opleverde bij het betalen van havengeld en (Suez)kanaaltol. Technisch en commercieel gezien hadden de schepen een buitengewoon groot draagvermogen, gebaseerd op een kleine geregistreerde tonnage, in vergelijking met vrachtschepen van het meer gangbare type. Tussen 1892 en 1911, toen de tonnageregeling werd veranderd, zijn er ongeveer 160 gebouwd.

De "Claverly" in 1907 bij Doxford & Sons gebouwd en in 1917 getorpedeerd.

Slibrad aan het werk op het Westervaarwater in Surabaja,

Het principe van een latere hopperzuiger. De schets is van de sleephopperzuiger "Geopotes IX" uit 1967, die tot 37,5 meter diepte, zand en slib kon wegzuigen. Op volle capaciteit kon per minuut zo'n 100 kuub grond worden opgezogen, waarna de volle hopper elders werd gelost met geopende bodemkleppen, of ter plekke met twee opzij van het schip uitstekende "booms" in arken, bakken of lichters.

Hellend vlak
Een hellend vlak is een constructie die wordt gebruikt om schepen hoogteverschil in een waterweg te laten overbruggen, als alternatief voor een schutsluis of scheepslift. Ze bestaan in "natte" en "droge" (zoals vroeger een overtoom) vorm. Het oorspronkelijk concept uit 1901 in het Grand Junction Canal nabij Foxton, Leicestershire bestond uit een schuine baan waarop twee met water gevulde bakken over rails bewegen. Het schip werd in de ene bak over het vlak omhoog of omlaag getrokken, terwijl de andere bak als contragewicht de andere kant op ging, zodat relatief weinig kracht nodig was.

het hellend vlak uit 1901 in het Grand Junction Canal

Pontonbrug aan ballonnen
Circa 1901 werd een oud plan van de Franse Académie des sciences uit 1850 in Engeland nieuw leven ingeblazen als manier om een militaire pontonbrug te bouwen. Elk ponton (brugdeel) wordt door een ballon gedragen en gekoppeld tot een zwevende brug met ballastzakken op de rivierbodem om de brug op zijn plaats te houden. Voor zover bekend bleef dit bij een visionair plan.

Scheepstoilet "IJsselpotje"
Rond de eeuwwisseling ontstonden rivier-motorscheepjes die vanwege hun comfortabele leefruimte vanaf de veertiger jaren luxemotorschip of kortweg luxemotor werden genoemd. Een luxe was b.v. het "Scheepstoilet IJssel", een porseleinen pot op een gietijzeren afvoerbuis door het vlak, dat de houten poepdoos of het overboord hangen verving. Waarom heette dat gemak IJsselpotje of deftiger IJsseltoilet? Niemand weet het met zekerheid. Hier twee verklaringen.

Eerste riviertanker
De bouw van 's werelds eerste motorschepen begon in 1902 op de Sormovsky-scheepswerf in Nizjni Novgorod. De Vandal, gebouwd in 1903, was 's werelds eerste riviertanker met motorvermogen en tegelijkertijd een diesel- elektrisch schip. Het voortstuwingsysteem bestond uit drie driecilinder, viertakt, compressordieselmotoren, elk met een vermogen van 120 pk, en een elektrische transmissie. Vroege dieselmotoren waren niet omkeerbaar, maar de omkeerfunctie van de elektrische transmissie maakte het mogelijk om achteruit te varen. De elektrische transmissie zorgde ook voor een hoge manoeuvreerbaarheid, waardoor de snelheid van het schip soepel kon worden aangepast. Er ging echter 15% van het vermogen van de dieselmotor verloren tijdens het overbrengen. De elektrische transmissie bestond uit drie elektrische generatoren en drie elektromotoren, die drie schroeven aandreven. Verwant: eerste olietanker.

Eerste Russische onderzeeboot
Na publicaties in Amerikaanse tijdschriften te hebben bestudeerd en te hebben vertrouwd op de ervaring van Russische scheepsbouwkundigen werd in maart 1902 "Destroyer 113" in dienst gesteld, later omgedoopt tot "Dolphin" en tot eind 1904 opleidingsboot voor officieren en matrozen die op een onderzeeboot wilden dienen. Tijdens een routinetraining waarbij de bemanning drie uur lang onder water moest blijven op een diepte van 7 meter zonk de boot met geopend luik en verloren 33 manschappen het leven. Na de boot gelicht en gerepareerd was vond op 5 mei 1905 tijdens onderhoudswerkzaamheden waarbij de leidingen van de benzine tank waren losgekoppeld, een explosie plaats, waarbij alleen een halfverbrande werktuigkundige wist te ontsnappen. Een tweede explosie volgde, waarna de onderzeeboot zonk (later werd ontdekt dat 29 klinknagels van de drukhul waren losgeslagen). Laster bij het hijsen van de boot vond er een gasexplosie plaats; De boot zonk en de explosies herhaalden zich vijf keer tijdens de daaropvolgende opstijgingen. Weer vond reparatie plaats en de boot bleef onderdeel van de onderzeebootdivisie tot augustus 1917. (Korte samenvatting van Mil.Press Flot)

De onfortuinlijke Dolphin als opleidingsboot

Oorsprong van Maersk
Het een na grootste containervervoer bedrijf ter wereld Maersk ontstond uit het idee om betrouwbaar goederentransport te garanderen. Het Deense bedrijf werd op 16 april 1904 opgericht door kapitein Peter Mærsk Møller en zijn zoon Arnold Peter (A.P.) Møller onder de naam Dampskibsselskabet Svendborg. Zij begonnen met de aanschaf van één tweedehands stoomboot. De bedrijfsnaam Maersk werd officieel als merknaam geïntroduceerd in 1928 toen de lijndienst Maersk Line werd opgericht.

de eerste Maersk stoomboot "Svendborg"

Eerste Nederlandse onderzeeboot
Op 8 juli 1905 liep van de werf der Koninklijke Maatschappij De Schelde te Vlissingen de eerste onderzeese boot welke in Nederland is gebouwd, de "Luctor et Emergo", te water.  Na een aantal schietproeven en proefvaarten kocht de Nederlandse marine op 20 december 1906 de boot voor fl 430.000. De volgende dag werd de "Luctor et Emergo" hernoemd en in dienst genomen als "Hr.Ms. Onderzeesche Torpedoboot O 1". Tezelfder tijd werd de Onderzeedienst opgericht. Korte tijd later werd het schip weer hernoemd, ditmaal tot kortweg "Hr.Ms. O 1". Latere onderzeeboten van dezelfde klasse kregen een oplopend volgnummer. Onze premier (1967 - 1971) Piet de Jong  was aanvankelijk oudste officier en vanaf 1944 commandant van de Hr.Ms. O 24.

 De onderzeeboot Hr.Ms. O 1 in 1906 of 1907. Het cijfer I duidelijk op de romp.

Dagblad Scheepvaart 1906: "Vlissingen, 7 juli. De op de rede gehouden schietproeven met de onderzeese torpedoboot LUCTOR ET EMERGO hebben uitstekend voldaan. Dinsdag vertrekt het vaartuig naar het Nieuwediep voor de officiële proeftochten."

Proeftocht Hr.Ms. O 1

Anti-torpedonet
In 1906 kwam het Engelse slagschip HMS Dreadnought (dreadnought = gevreesd, onvervaard) in de vaart. Het was gebouwd volgens de opvattingen van Admiraal John Fischer die twee factoren van belang vond voor een modern slagschip: vuurkracht en snelheid. Door stoomturbines kon het schip lang op een hoge snelheid van 21 knopen varen. De bewapening reikte verder dan andere schepen en er kon in alle richtingen gevuurd worden. Bovendien was het schip zwaar bepantserd en kon aan een 12-tal bomen/bakspieren ter weerszijde van het schip een stalen net worden neergelaten om torpedo's tegen te houden. Omdat torpedo's in WO I al gauw sneller werden en meer explosiekracht kregen viel de effectiviteit tegen. Rond 1914 liepen torpedo's op korte afstand (twee mijl) al 44 knopen. Bovendien kon het net alleen langzaam varend als "sitting duck" worden neergelaten. Toch waren in WO II nog een aantal Liberty schepen hiermee uitgerust. Zie o.a het verhaal van Leendert Don van een oefening "netten buiten boord laten zakken" a.b.v. het SS Jan Steen 1943-1944. Het staat op Scheepspraat van Jos Komen. Verder is Zeemachten en hun schepen in het stoomtijdperk ook het lezen waard.

Bewapening en bepantsering (gearceerd) van de HMS Dreadnought.

Van de dreadnoughtschepen is maar een exemplaar behouden gebleven, de USS Texas. Dit schip werd in 1912 te water gelaten en kwam in 1914 in dienst. Het was actief op de Noordzee tijdens de Eerste Wereldoorlog en heeft in de Tweede Wereldoorlog konvooien begeleid op de Grote Oceaan en invasiestranden beschoten in Noord-Afrika. In 1948 werd de Texas uit dienst genomen en is nu een museumschip in Houston, Texas.

Museumschip USS Texas in Houston

Het anti-torpedonet van de HMS Dreadnought was niet nieuw. Reeds in 1877 werd het toegepast op de HMS Thunderer, het vierde schip met die naam dat diende bij de Royal Navy en in 1900 op het toen grootste slagschip ter wereld, het Japanse SS Mikasa. .

---

Motorreddingsboot
De eerste Nederlandse reddingsboot met een verbrandingsmotor, toen nog benzinemotor, was de Jhr. Rutgers van Rozenburg, in 1907 gebouwd voor de Noord- en Zuid-Hollandsche Redding-Maatschappij, voorloper van de KNRM. De boot werd in 1926 in Lemmer gestationeerd. Onderstaande foto toont de bemanning met als kleding een zuidwester, oliegoed, een los reddingsvest en laarzen.

---

Onderzeeboot op wielen (2)
In 1907 bouwde Simon Lake uit Baltimore in zijn in Bridgeport gevestigde Lake Torpedo Boat Company tien jaar na zijn experimentele Argonaut, waarmee hij bewees dat een vaartuig met wielen zich over de zeebodem kon bewegen met een deur waardoor duikers onder water konden worden afgezet, deze grotere versie. Hij hoopte hiermee een contract van de Amerikaanse marine binnen te halen. Het bedrijf verloor de aanbesteding en Lake probeerde de onderzeeër om te bouwen voor mijnenvegen, bergings- en reddingswerk, en hernoemde hem van Lake tot Defender. Maar hij vond nooit een koper. De boot lag daarop jarenlang aangemeerd in New London voordat hij werd achtergelaten op een modderbank bij Old Saybrook. Hij werd in 1946 tot zinken gebracht door het Amerikaanse legerkorps van ingenieurs, maar het korps heeft nooit bekendgemaakt waar. Amateurduiker Richard Simon vond in 2023 het wrak terug, maar weigerde de precieze plek te onthullen.
Verwant: Sea bed vehicle

tijdens de bouw

---

Surfboats
In 1908 werd de eerste officiële surfboat wedstrijd gehouden vanaf het strand van Manly Beach in Sydney.
Houten surfboats bestonden al langer als reddingsvaartuig. Het waren lange smalle roeiboten speciaal ontworpen om de branding te trotseren. Redders begonnen als training races te houden om hun vaardigheden op peil te houden, hetgeen in 1908 dus resulteerde in de eerste officiële wedstrijd. Een team van surfboaters bestaat uit vijf man: vier roeiers en el capitan, aka ‘the sweep’. Die staat achterop de boot en manoeuvreert de boot met een lange roeispaan de golven door. De overige vier mannen of vrouwen moeten hard werken om de boot door de branding te krijgen. Wanneer dat gelukt is wordt een boei gerond, waarna een golf gekozen wordt om met de smalle spiegel (duw in de kont) terug naar het strand te surfen. De boot die als eerste het zand aantikt heeft gewonnen.. In het boek Heineken in Afrika van Olivier van Beemen  wordt beschreven dat de bierlading van grote schepen van de Holland West-Afrika Lijn in de vijftiger jaren in ondiepe havens met surfboats aan wal werd gebracht. Exportchef Jan Burger doet verslag over grootschalige diefstal: "De negers gebruikten een klein soort breekijzer en zelfs peddels als inbrekerswerktuig". Het inroepen van de lokale politie was nutteloos. De politiemensen stonden stomdronken aan de wal.

 Hier een filmpje: Surfboats - including crashes & wipeouts

---

Het maandblad "Science and Invention" overstelpte de lezer in die periode met een enorme hoeveelheid maritieme uitvindingen, nooit uitgevoerde ideeën en rariteiten. De meeste zijn hieronder te vinden.

Raderspeelboot
Science and Invention schreef in het oktobernummer van 1920 bij deze afbeelding: "De peddelboot te water: voor de jonge vrouw met een voorliefde voor het water. Allerlei sportief plezier op vijver, meer of [kleine] rivier. Hij werkt volgens hetzelfde principe als de ouderwetse stoomschepen op de Mississippi. Alleen worden de schoepen aan de zijkanten met de hand aangedreven. Heel wat meisjes zijn er helemaal weg van."

Drijvende kustverdediging
Op 24 augustus 1920 verkreeg de Fransman Julien Ortiz Amerikaans patent op zijn idee voor een drijvende kustverdediging met meerdere bewapende drijvers. "Mijn uitvinding bestaat uit een vaartuig met de algemene vorm van een dwarsdoorsnede van een schip. De romp kan waterdicht worden afgesloten en het gehele fort kan, indien nodig, onder water worden gezet. In dat geval biedt een periscoop de mogelijkheid om boven het wateroppervlak zicht te houden. Veel van dergelijke drijvende forten kunnen worden gebouwd voor de kosten van één enkel oorlogsschip,"

---

Burrowing machine "Sandhog"
Om het bergen van scheepswrakken te vergemakkelijken had de Amerikaanse ingenieur A.B.Saliger een elektrische "zandmol" uitgevonden. Een artikel in Science and Invention uit 1920 beschrijft zijn uitvinding om gezonken schepen gemakkelijker te bergen. Zijn oplossing is een elektrisch aangedreven "sandhog" of graafmachine die zich door zand en modder onder een scheepswrak door kan graven. De elektrisch aangedreven graafmachine maakt tunnels onder een scheepswrak, trekt er kabels doorheen en gebruikt opblaasbare pontons om het hele schip weer naar de oppervlakte te brengen.

---

Ondiep water indicator
In 1920 kwam de Sperry Gyroscope Company met de allernieuwste uitvinding op maritiem gebied. Een elektromechanisch waarschuwingssysteem voor ondiep water, de "Sperry Shoal Water Indicator" die een elektrische bel laat klinken wanneer het schip een vooraf ingestelde geringe diepte bereikte. Het belangrijkste onderdeel is te zien in fig. 1 en fig. 1-A en wordt bij de boeg in de bodem van de scheepsromp gemonteerd. De pijlen geven de stroming van het water door de onderkant van de indicatiebuis aan. Daarbij draait het wormvormige schoepenrad, dat verbonden is met een elektrische impulstransmitter (fig. 2). In het stuurhuis kan daarop de snelheid in knopen en rpm van het schoepenrad worden afgelezen. Fig. 3 laat de hef en neerlaatinrichting zien.

---

Patent op een verbeterde davit
Het vergaan van de Titanic in 1912 en het enorme verlies van mensenlevens op zee tijdens WO I zette de Nederlander Ane Pieter Schat aan tot het ontwikkelen van zeer ingenieuze davits, toestellen om ook onder ongunstige omstandigheden snel reddingsboten veilig te water te kunnen laten. Op 3 november 1920 patenteerde hij een van zijn eerste ontwerpen van een davit. In de jaren hierna volgden meer dan 300 andere reddingsmiddelen patenten, die duizenden mensenlevens zouden redden.

Schat zelf demonstreert in 1932 zijn davit met een slagzij van 46 graden.
 

---

Door autowielen aangedreven landingsboot
In 1920 verkreeg Waldo A. Ross Amerikaans patent op zijn idee om een gepantserd motorvoertuig rechtstreeks over zee naar de kust te brengen terwijl het zelf voor de aandrijving van de boot zorgt. De achterwielen van de pantserwagen staan op rollen in de boot. Wanneer de motor de wielen laat draaien, brengen deze rollen via een mechanische overbrenging de scheepsschroef in beweging.

---

Life-saving apparatus
Op 25 december 1920 berichtte The Illustrated London News over dit "marine life-saving apparatus", een apparaat dat gemakkelijk tijdens lopen kan worden gedragen. Het was ontworpen om onder water te kunnen functioneren als een soort duikpak. Aangedreven door een elektromotor, was het voorzien van een luchttank, een propeller en elektrische verlichting, waardoor de drager zich door de golven kon bewegen. De patentaanvraag werd geweigerd. afb: The Britisch Newspaper Archive.

---

Waterwandelen (ski-ing on water)
De The Illustrated London News van 19 februari 1921 plaatste in de rubriek "curiosities and ingenuities of the patent office" opnieuw twee tekeningen van een geweigerd patent. Het betrof het idee om skiënd over water te kunnen lopen, een kunstje dat de Fransman Lionnait al in 1783 zou hebben vertoond. Het bovenste paneel toont verschillende mannen die waterwandelen op een speciaal ontworpen constructie, terwijl het onderste paneel dient als een technisch schema van het apparaat, inclusief gelabelde onderdelen en functiebeschrijvingen.

Toch verkreeg Albert N.Sheldon uit Californië in datzelfde jaar wel patent (US 1.384.354) op zijn "water walker", die gedemonstreerd werd door miss Velma Tilden, die bekend stond als "a taker of dares for many a thrilling stunt on sea or land". Sheldon beschreef de slimme werking van de pontons met vinnen in zijn patentaanvraag.

---

Swimming Collar
Het is niet bekend of mevrouw J.B.Flowers patent heeft aangevraagd voor haar idee uit 1921 voor een zwemkraag om vooral Amerikaanse vrouwen te helpen, veilig en gemakkelijk te leren zwemmen. De zwemkraag is een grote, doorzichtige kraag die om de nek wordt gedragen. Hij is waterdicht en met lucht gevuld, waardoor het hoofd van de zwemmer boven water blijft. Via kleine luchtgaatjes kan de zwemmer gewoon ademhalen. Volgens de uitvindster voorkomt de kraag dat beginners bang worden om te zinken of water binnen te krijgen.

---

Aerolaunch
Ook van dit idee uit 1921, om een motorboot bij hogere snelheid door vleugels te laten "hoveren", is het onbekend of er ooit patent is aangevraagd. Het idee om gebruik te maken van het grondeffect was zo gek nog niet en werd vanaf de zestiger jaren meermaals toegepast.

---

Drijvende stad
Omdat transatlantisch vliegen nog niet mogelijk was, kwam de Duitse ingenieur Karl Ammon in 1921 met een serieus plan voor een enorm drijvend vliegveld op zee met hotels, woningen, theaters en andere voorzieningen, wat de wereld in zou gaan als "Utopia van Karl Ammon". Zijn "Floating City" zou een enorm vierkant platform worden van ongeveer één bij één mijl. Het platform rust niet met zijn romp in het water, maar wordt gedragen door vier grote, sigaarvormige drijvers, die diep onder het wateroppervlak liggen. Deze constructie zou ervoor zorgen dat golven veel minder beweging aan het enorme dek doorgeven. Een extra systeem met stuwkracht zou de beweging verder verminderen. Het doel is dus een vliegveld op zee dat ondanks golven vrijwel stabiel blijft. Het plan kwam niet van de grond, maar inspireerde Edward Armstrong in 1927 mogelijk voor zijn plan van een keten van Seadromes (drijvende luchthavens).

---

Caproni
De Caproni CA 60, bijgenaamd het 'Vliegende Paleis', was een bizar Italiaans driedekker watervliegtuig uit de vroege jaren 1920, bedoeld als 's werelds eerste transatlantische passagiersvliegtuig, maar het kwam nauwelijks van de grond. Slechts één exemplaar werd gebouwd door Aero-Caproni. Het maakte de eerste vlucht op 4 maart 1921 vanaf het Lago Maggiore in Italië, bereikte een hoogte van 18 meter, stortte toen neer en brak in twee stukken. De piloot ontkwam ongedeerd, maar het vliegtuig verbrandde. Mogelijk werd Howard Hughes hierdoor geïnspireerd voor zijn H-4 Hercules, bijgenaamd Spruce Goose, waarvan de enige vlucht in 1947 ook al geen succes was.

---

Ballonnen met TNT als bestrijding van cyclonen
Niet echt een maritiem idee, maar toch vermeldenswaardig. In 1921 publiceerde "Science and Invention" een idee van de heer Corrigan, civiel ingenieur van Aero-Cyclonic Artic, Inc, om een "twister" in het zuidwesten van de Verenigde Staten te ontkrachten. Met behulp van dynamiet presenteert hij hier een plan om een naderende luchtkolom uiteen te laten vallen, waarvan wordt aangenomen dat die de oorzaak is van de schade door tornado's. Door ballonnen met explosieven in de wervelende luchtkolom af te werpen, wordt volgens hem een einde gemaakt aan deze monsterachtige, oprukkende tornado's.

---

Aerohydrorotor
Op de omslag van het juli-nummer van Science and Invention uit 1921 stond een artist impression van de Aero-hydro-rotor. De auteur van het artikel op pagina 226 beschrijft een zeegaand vaartuig, dat volgens de ontwerper een snelheid van 200 mijl per uur of meer kon behalen, zodat het de Atlantische Oceaan in 12 tot 16 uur zou kunnen oversteken. "Het gigantische wiel met zijn propellerbladen heeft een diameter van 93 feet (bijna 30 meter). Het vaartuig wordt rechtop gehouden door gyroscopische werking en ook door de enorme gaszak aan de bovenkant, die gevuld is met helium, het nieuwe, niet-ontvlambare middel om ballonnen mee op te blazen. Gas- of benzinemotoren drijven het vaartuig aan."

---

Opblaasbare rug-zwemband
In hetzelfde juli-nummer van hierboven heeft de heer Hobson een beter idee voor het gebruik van water-wings (zwembandjes) om te leren zwemmen. Waarom zou je niet een grotere opblaasbare water-wing op je rug binden zodat je armen vrij blijven?

---

Andere zwemhulpmiddelen begin twintiger jaren
Boven links: Een waterfiets met pontons, waarmee Florence Barrett een tocht van ongeveer zes mijl van New York naar Staten Island aflegde. Ze deed dit in recordtijd en kreeg daarvoor een medaille.
Boven rechts: Een zwemband die lijkt op een autoband. De band is speciaal ontworpen om zwemmen gemakkelijker en veiliger te maken. Hij kan worden gebruikt door zowel zwemmers als mensen die nog leren zwemmen en kan bovendien dienen als reddingsmiddel op kleine boten.
Onder: Ook een waterfiets. Deze wordt op een vergelijkbare manier als een gewone fiets aangedreven en kan een behoorlijke snelheid bereiken. De propeller aan de achterkant helpt ook bij het sturen. Het apparaat is bedoeld voor plezier en lichaamsbeweging, vooral voor mensen die zich niet veilig genoeg voelen om zonder hulpmiddel het water in te gaan.

Het kon natuurlijk ook met je handen. Lyman P.Osterhout verkreeg patent US 1.433.563 op zijn Swimmer's Motor, dat bestond uit een riem die het lichaam van de zwemmer omsluit, met een opblaasbare drijfboei die op het onderste gedeelte is bevestigd. Deze dient tevens als houder voor een lager waar een schroefas doorheen loopt. De tweede drijfboei drukt tegen een aandrijftandwiel en tegen een haaks geplaatst overbrengingstandwiel, dat stevig aan de schroefas is bevestigd. Met behulp van dit apparaat zou zelfs een onervaren zwemmer een relatief hoge snelheid kunnen bereiken.

---

Amfibische rivierboot voor Belgisch Congo
Science and Invention van augustus 1921 schrijft: "We tonen hier een vrachtschip dat ontworpen is voor gebruik op de Congorivier in Belgisch-Afrika. Het is de uitvinding van M. Robert B. Goldschmidt, een Belgische miljonair en ingenieur. De Congorivier heeft op veel plaatsen moerassige oevers en wanneer de boot bij deze oevers komt, wordt hij omgevormd tot een voertuig op monorails en rijdt hij snel verder over land, nog steeds voortgestuwd door zijn eigen motor op palmolie."

---

Elektromagnetische aanleg
In 1921 kwam prof. T.O'Conor Sloane met het wilde idee om veerponten met koplading tussen de fuikwanden te leiden en vast te houden met reusachtige elektromagneten op de wal (plaatje boven) of aan de veerpont (plaatje onder). Natuurlijk nooit uitgevoerd. De veerpont blijft op zijn plaats met stationair draaiende schroeven. De plaatjes komen uit Science and Invention 1921-08.

---

Airplane-submarine
Bij dit bericht uit 1922 stond: De nieuwste uitvinding op het gebied van lucht- en watervaartuigen is de gecombineerde "airplane-submarine". Deze machine zou van groot nut kunnen zijn bij militaire en maritieme manoeuvres, dankzij haar grote flexibiliteit. Het toestel kan door de lucht vliegen, naar het wateroppervlak afdalen en zijn vleugels opvouwen, waarna het als een motorboot kan varen en zelfs onder de golven kan duiken en zich als een onderzeeër kan voortbewegen. Het is ontworpen met ten minste twee torpedobuizen om torpedo's op schepen af te vuren, en het zou ook luchtbommen kunnen afwerpen wanneer het door de lucht vliegt.

---

Vangkabel systeem vliegdekschip
Het nieuwste landingssysteem voor vliegtuigen op een vliegdekschip uit 1922 maakt gebruik van stalen kabels die door middel van veren strak worden gehouden aan de vier zijden van een frame, zoals in de afbeelding duidelijk te zien is. Hierdoor kan een gewoon landvliegtuig met wielen op dit platform landen en binnen korte afstand tot stilstand worden gebracht. De kabels grijpen zowel de wielen als de staartslof en schuiven over de wielen nadat er een bepaalde spanning op de kabels is uitgeoefend. Het in de afbeelding getoonde landingsgestel is voorzien van een plaat die voorkomt dat het vliegtuig van de zijkanten van het platform slipt. De werking van de nieuwe katapult van de Amerikaanse marine voor het versnellen van vliegtuigen tot een snelheid van zestig mijl per uur over een afstand van zestig voet is eveneens afgebeeld, zowel op het schip als in de kleine afbeelding bovenaan. Verwant de update uit 1950.

---

Asdic
ASDIC, mogelijk vernoemd naar Allied Submarine Detection Investigation Committee was de eerste actieve sonartechnologie, die in 1922 in productie werd genomen. Het was de Britse versie van sonar, op basis van het werk van de Franse natuurkundige Paul Langevin en de Russische ingenieur M. Constantin Chilowsky. Het systeem werd onder leiding van de Canadese natuurkundige Robert William Boyle en A.B. Wood ontwikkeld om onderzeeërs te detecteren en te lokaliseren door de reflectie van geluidsgolven. Bij het begin van de Tweede Wereldoorlog in 1939 waren de meeste Britse torpedobootjagers en kleinere schepen ermee uitgerust in verschillende configuraties.

---

Bicycle Canoe
Het artikel uit 1922 beschrijft een systeem dat vooral is bedoeld voor mensen die niet goed kunnen roeien of hun armen moeilijk kunnen gebruiken. De bestuurder zit comfortabel achterover en trapt met zijn benen, ongeveer zoals op een fiets. De constructie is licht, compact en eenvoudig te installeren in zowel nieuwe als bestaande boten. Met een speciaal mechanisme kan de schroef ook achteruit draaien.

---

Gyroscopische stuurautomaat
Het Duitse schip Hansa beschikte in 1922 over een voor die tijd zeer geavanceerde automatisering. Het schip beschikt over een gyroscopisch automatisch stuursysteem: de stuurman stelt een gewenste koers in, waarna elektromotoren en het gyroscopische kompas automatisch het roer bedienen om het schip op koers te houden. Daardoor hoeft er niet voortdurend iemand aan het roer te staan. Daarnaast heeft het schip een automatisch brandalarm. Op verschillende plaatsen bevinden zich hittegevoelige soldeerelementen. Bij brand smelten deze, sluiten een elektrisch circuit en activeren een alarm. Het systeem kan bovendien aangeven in welk gedeelte van het schip brand is uitgebroken.

---

Radiografische besturing
Reeds in 1922 ontwikkelden Elmer A. Sperry en Peter Cooper Hewitt een boot die zonder bemanning kan varen en vanaf de wal via radiosignalen wordt bestuurd. Daarna ontwikkelde Mr. Winkley een systeem met gyroscopisch kompas, waarbij voor vertrek de gewenste koers wordt ingesteld. Het kompas detecteert afwijkingen en kan vervolgens automatisch het roer bedienen om de boot weer op de juiste koers te brengen. De radio-operator kan deze automatische besturing zo nodig overrulen.

Winkley geeft uitleg over zijn "New Winkley Electromechanical Control System"

---

Land and Sea Ball-rotor
In de categorie rariteiten kwamen de heren Larson en Ross in 1922 met het idee voor een schip in de vorm van een gigantische bol. Het monsterlijke voertuig voor passagiers- en vrachtvervoer heeft een diameter van 60 meter en een diepgang van 4 meter. Het is voorzien van vier bewegende rupsbanden met schoepen die worden aangedreven door een ketting. Motoren drijven dynamo's aan voor elektromotoren die zijn bevestigd aan het aandrijfmechanisme bovenaan het voertuig, zoals in de afbeelding te zien is. Het zwaartepunt van de Ball-rotor wordt zo laag mogelijk gehouden, wat wordt bevorderd door de plaatsing van zowel de vracht als de machinekamer, met de zware motoren in de onderste ruimen. Aan weerszijden van de machinekamer zijn ballasttanks aangebracht, zodat bij een ongeluk of om een andere reden waterballast kan worden ingenomen of afgevoerd. Op land worden de schoepen verwijderd.

---

Patent op onzinkbaar vaartuig
In januari 1922 verscheen in "Science and Invention" het bericht dat een Chinees patent (Nr. 1.392.217) was verleend aan Salvatore Ponzio voor zijn idee om een vaartuig onzinkbaar te maken. Het artikel met onduidelijk tekeningetje links vermeldt: Aan de zijkanten van een vaartuig, iets onder de normale waterlijn, zijn een aantal vleugelachtige constructies scharnierend bevestigd. Hierop zijn een aantal tanks of andere drijflichamen gemonteerd. Onder normale omstandigheden dienen deze vleugels als hulpmiddel om te voorkomen dat het schip gaat rollen en slingeren bij zware zeegang. Wanneer zich echter een ongeluk met het schip voordoet, zijn deze vleugels ontworpen om naar de oppervlakte van het water te komen. Op die manier wordt voorkomen dat het schip zinkt. Verwant: Onzinkbaar deel van een schip en Eerste onzinkbare polyester boot.

patenttekening

---

Handschroefboot
De Engelse constructeur I.R.Fleming ontwierp begin 20e eeuw de handschroefboot. Het was een voortstuwingsmethode voor reddingsloepen, waarbij de roeiers i.p.v. riemen, hefbomen gebruikten om een scheepsschroef aan te drijven. Het werd in 1922 bekend onder de naam Flemingpatent en werd een tijd lang toegepast op grote passagiersschepen, o.a. de "Nieuw Amsterdam". De voortgang was te verwaarlozen en vergelijkbaar met een waterfiets in een modern recreatiepark. Met veel inspanning was een kilometer voortgang per uur te realiseren. Met stroom en/of wind tegen kon je het vergeten. Je werd achteruitgezet; (ge)tij stoppen was op ruim water ook al geen geen optie. Na 1930 werden "flemingboten" niet meer aangetroffen.

---

1922: Eerste echte vliegdekschip
Tijdens de Eerste Wereldoorlog verschenen de eerste schepen die watervliegtuigen konden meenemen. Ze werden met een kraan over boord gezet, waarna ze vanaf het water startten. Vanaf 1918 waren het aanvankelijk de Britten die de techniek van het starten en landen op dekken beoefenden met de ombouw van een slagschip tot vliegdekschip, spoedig gevolgd door de Amerikanen en de Japanners. Het Japanse vliegdekschip "Hosho" (vliegende Feniks) uit 1922, bij de bouw zo bedoeld, wordt beschouwd als het eerste echte vliegdekschip ter wereld. Het schip telde 550 bemanningsleden en 26 vliegtuigen. Toch was er in 1926 in Zweden nog een studie voor een hangarkryssare (hangarkruiser) om watervliegtuigen te vervoeren en te water te laten, dat nooit is uitgevoerd.

De drie schoorstenen van de "Hosho" konden bij vliegoperaties horizontaal gedraaid worden.

---

Duikpak voor ondiep water.
De Deense uitvinder Einar Jensen Valeur verkreeg patent U.S.Pat. 1.420.640 op zijn divingsuit dat bedoeld was voor het verkennen van rivieren en meren, en voor onderwateronderzoek. Een hoge trechter die boven het wateroppervlak uitsteekt, stelt de gebruiker in staat om te ademen, maar is zo zwaar dat het met een katrolsysteem moet worden opgehangen.

---

Multiple-hull boat.
Je zou het patent US 1.422.542 "Multiple-hull boat" uit 1922 van Frederick George Creed als een voortzetting van het Experiment of Leith uit 1790 kunnen zien of als voorloper van de Small Waterplane Area Twin Hull (SWATH) uit 1968. Toch was het niet simpelweg een catamaran. Creeds idee was dat de drijvers grotendeels onder water zouden zitten. Het schip werd door relatief smalle verbindingen gedragen. Daardoor hoefde niet de hele grote romp door het water te worden geduwd. Daarnaast waren de drijvers volgens de beschrijving beweegbaar. Ze konden om een verticale as draaien om het schip te sturen en om een horizontale as om stampen en rollen tegen te gaan. De voortstuwingsschroeven zaten bovendien rechtstreeks aan de drijvers. Het resultaat moest een schip worden dat zeer stabiel was, snel kon varen en zelfs vrijwel op zijn plaats kon omdraaien.

---

Golfkrachtmotor
Al in de twintiger jaren van de vorige eeuw kwam men op het idee om de golfkracht van de zee te gebruiken voor het opwekken van elektriciteit. Edward D.Stoddard verkreeg Amerikaans patent op dit idee. Een plateau op een reeks pijlers of kolommen van beton of staal. Tussen deze pijlers zijn drijvers bevestigd. Deze drijvers hebben een beperkte zijwaartse beweging, maar kunnen op en neer bewegen terwijl de golven in beweging komen. Dat wil zeggen dat niet alleen de zwaartekracht wordt benut, maar dat ook de opwaartse werking van de golf wordt gebruikt om trommels aan te drijven. Deze trommels laten op hun beurt luchtcompressoren werken, die de energie opslaan om turbines en elektrische generatoren aan te drijven. Ook het horizontale effect dat door steile golven wordt veroorzaakt, wordt benut voor het opwekken van energie.

---

Noodoproep "Mayday".
De noodoproep zou voor het eerst gebruikt zijn in 1923 op voorstel van F.S. Mockford, verkeersleider van Croydon Airport in London. Hem was gevraagd eens na te denken over een woord dat door piloten en grondpersoneel van verschillende nationaliteit onmiddellijk begrepen zou worden als noodsignaal. Omdat het meeste verkeer in die tijd tussen Croydon en Le Bourget in Parijs was, stelde hij mayday voor, dat zowel voor Fransen als Engelsen goed uit te spreken was. "mayday" mag alleen gebruikt worden in een noodsituatie waarbij schip en bemanning in direct gevaar verkeren. Kustwachten hebben wereldwijd permanente luisterwacht op VHF kanaal 16. De mayday-oproep dient (indien mogelijk) in de Engelse taal te worden uitgesproken:

"Mayday! mayday! mayday!" "This is" roepletters of callsign van het schip of luchtvaartuig (Geschatte) positie van het vaartuig De aard van het noodgeval en de gevraagde hulp Enig andere informatie die van hulp kan zijn bij de redding

Verwant: SOS in morse code:
Voor alle andere hulproepen dient 3x panpan, uitgesproken als "panpan-panpan-panpan" (pech), gebruikt te worden.

---

Sea Sled
In 1923 werd het idee beschreven voor "An Under-Sea Pleasure Trip". Voor slechts twintig cent zouden bezoekers aan een "Summer resort" kunnen plaatsnemen in de "Sea Sled" en zo de onderwaterwereld bekijken. De duikboot (de zee-slee) werd vanaf een pier met een sleepboot naar zee gebracht en daarna naar de bodem afgezonken. Het voertuig had geen eigen motor, maar werd met kabels voortgetrokken. De bestuurder kon sturen en de hoogte met ballasttanks boven de bodem regelen. Tijdens de tocht keken de passagiers door dikke glazen ramen naar de onderwaterwereld. Ze zagen helder water, een zandbodem, rotsen en een soort onderwatertuin met varens, zeemossen, zeewier en andere planten. Boven ieder raam zaten lampen die de zeebodem verlichtten.

---

Aandrijving door golfslag
Als dit zou kunnen... Een artikel uit Science and Invention van juli 1923 beschrijft een een systeem waarbij de beweging van de golven het schip aandrijft. Water stroomt door speciale tanks en leidingen in het schip. Door het stijgen en dalen van de golven wordt lucht heen en weer geperst, waarmee een turbine wordt aangedreven. Die turbine kan vervolgens de scheepsschroef laten draaien. Een mechanisme moet ervoor zorgen dat de wisselende golfbeweging uiteindelijk steeds een voorwaartse aandrijving oplevert.

---

Bevoorradingsschip voor Zeppelins
De USS Patoka was het eerste bevoorradingsschip (Navy replenishment ship) voor zeppelins. Het schip was oospronkelijk vanaf 1918 in de vaart als brandstoftanker (Fleet oiler) maar werd in 1924 omgebouwd tot hulpschip voor zeppelins. De luchtschepen konden dan midden op de oceaan aan een 40m hoge toren vastmaken om helium en brandstof in te nemen. Uit het gasdichte doek opsnapte namelijk toch altijd helium en uiteraard werd door de motorgondels (pods) brandstof verbruikt. In 1933 was het einde verhaal. Er waren inmiddels twee Amerikaanse luchtschepen verongelukt en het vliegtuig begon vooral qua snelheid terrein te winnen. Zie: camschip.

 

Verder deze foto van een zeppelin op een vliegdekschip. Bron onbekend.

N.B. De fatale brand van de Hindenburg in 1937 was te wijten aan een vulling met het zeer brandbare, maar lichtere waterstof.
Duitsland kon niet meer aan het veiliger en wat zwaarder helium komen omdat leverancier USA weigerde nog aan Duitsland te leveren.

---

Flettner rotorschip
Elf jaar na zijn Flettnerroer was Anton Flettner in 1924 de uitvinder van het Flettner rotorschip dat ook veelbelovend leek. Op het schip werden twee of meer enorme rechtopstaande cilinders geplaatst. Deze werden door een relatief lichte motor aangedreven met een rotatiesnelheid van ± drie maal de windsnelheid, waardoor de feitelijke windkracht op de rotors werd vertienvoudigd. De rotors werkten hierdoor als enorme zeilen. Het systeem is te vergelijken met een draaitol uit onze jeugd. Als je op een sneldraaiende tol licht blaast, vertrekt die met grote snelheid haaks op de blaasrichting. Door de wind en de draaiende rotors ontstaat dwars  op de windrichting, aan de ene zijde een onderdruk en aan de andere zijde een overdruk. Hierdoor wordt het vaartuig aangedreven. Er is enige jaren mee gevaren door vrachtschepen van ± 3000 ton tussen Duitsland en Newyork. Maar het voldeed uiteindelijk niet omdat men toch moest varen als met een zeilschip en er problemen waren met de trillingen (met dank aan Pierre Ven). Inmiddels een eeuw later is het idee weer opgepakt door het Finse Norsepower dat de Flettner rotor omdoopte tot Norsepower Rotor Sail (filmpje) met als doel brandstof te besparen. Verwant: WingSails, reuzenvlieger, vindskip, panelenschip, telescopische zeilen

---

Schroefaandrijving door automobiel
Een patent kon toch nog gejat worden. In 1924 werd Brits patent aangevraagd door P.F.Acocella voor een boot die werd voortbewogen door een auto. De Automobile Barge. De achterwielen brachten via rollers de schroef in werking. Vier jaar eerder was op dit idee al Amerikaans patent verleend  Bron: Europese patenten archief.

---

Bicycle Boat
Een jaar later verkreeg Charles Sander Amerikaans patent No 1.522.390 op de beschrijving van een boot waarvan de schroef werd aangedreven door voetpedalen. De illustratie is uit Science and Invention van juni 1925.

---

Aquatic Sport Wheel
In de categorie rariteiten hoort ook dit "aquatic sport wheel" thuis, een uitvinding van Charles F. Erickson. Het kan zowel op het water als op het land rijden. Het wordt aangedreven door een kleine tweecilinder-benzinemotor en ondervangt het probleem van eenwielige voertuigen, namelijk dat het gemakkelijk in balans blijft, ongeacht of de machine rijdt of stilstaat. De carrosserie van het voertuig is volledig omsloten. De wielen kunnen door de bestuurder naar wens vanuit de carrosserie naar buiten worden geschoven.

omslag van Science and Invention van juni 1925

afbeelding uit het artikel

---

Oertz-roer
In 1925 ontwikkelde de Duitse jachtontwerper Max Oertz een gestroomlijnd roer waarvan het balansdeel (de kap) vastzit en het achterste gedeelte draaibaar is. In midscheepse stand hebben de delen samen een stroomlijnvorm, waardoor weinig weerstand in het water wordt ondervonden. Bij een kleine roeruitslag wordt al een zo groot mogelijke scherende werking bereikt, waardoor al een groot dwarskrachtkoppel ontstaat. Er hoeft dus weinig roer te worden gegeven om van koers te veranderen. Verdere pluspunten: grote koersstabiliteit, ook bij lage snelheden en een kleinere draaicirkel. De grote doorbraak van het Oertz-roer kwam in 1929, toen de oceaanliner SS Bremen met een Oertz-roer de Blauwe wimpel veroverde voor de snelste Atlantische oversteek. Daarna werd het systeem wereldwijd bekend en op vele koopvaardijschepen toegepast.

---

Zichtbare luchthoorn
Voor zeelieden was niet alleen het geluid van de stoomluchthoorn belangrijk, maar ook de zichtbare stoomwolk die ermee gepaard ging. Vooral op binnenwater was dit van belang. Met de komst van motorschepen werd de luchthoorn door perslucht aangedreven en ontbrak de stoomwolk. Daarom ontwikkelden de ingenieurs van de Sperry Gyroscope Company een persluchthoorn die een vloeistof door een verstuiver perst. Deze vloeistof komt vervolgens naar buiten in de vorm van een witte, dichte rookwolk.

---

Hangarkryssare
In 1926 was er een Zweedse studie voor een hangarkryssare (hangarkruiser) voor watervliegtuigen. Het project is nooit uitgevoerd, omdat watervliegtuigen kwetsbaar en lastig te bergen waren bij slecht weer en omdat het idee inmiddels was ingehaald door de snelle ontwikkeling van vliegdekschepen.

---

Vliegtuigboot
In 1926 kondigde de "Sächsischen Gleitbootverkehrsgesellschaft" aan dat binnenkort een "gleitboot" in gebruik zou worden genomen op de Elbe tussen Dresden en Schandau. "Het vaartuig heeft een compacte, druppelvormige romp en biedt plaats aan 50 personen in twee salons. De houten vloer heeft een vorm die zorgt voor minimale luchtweerstand, ondanks de hoge snelheid van 50-60 km/u. Het zweefvaartuig, de 'Delphin I', wordt aangedreven door een grote tweebladige vliegtuigpropeller". Het is onbekend of, en hoe lang, de dienst heeft bestaan. Bron: Jaarboek Das Neue Universum (1880 - 2002)

Die Tropfenform des Gleitbootes und der Vergleich des Tiefgangs mit einem gewöhnlichem Boot.

---

Sea Flea
De Sea Flea of Puce de Mer was een experimenteel vaartuig; door de uitvinder de Oekraïens/Franse ingenieur Georges de Gasenko Océanoplan genoemd dat in 1927 in 26 minuten het Kanaal overstak. Half vliegtuig, half boot was het vreemd ogend vaartuig gebouwd voor een oversteek van de Atlantische Oceaan. Het was ontworpen om vlak boven het wateroppervlak te zweven. Naar verluidt kon een snelheid van 120 kilometer per uur worden bereikt. Tijdens de test van Frankrijk naar Engeland kwam de romp ongeveer 80 cm boven het water, terwijl drie beweegbare stabilisatoren/drijvers contact met het water bleven houden. Na de Kanaalproef werd in de pers gesproken over een veel groter exemplaar voor honderd passagiers en een Atlantische oversteek in circa veertig uur, maar zover is het nooit gekomen.

---

Drijvende luchthaven
De Canadese uitvinder Edward Armstrong kwam in 1927 met het ambitieuze plan voor een keten van "Seadromes" over de Atlantische Oceaan om de reis tussen New York en Londen, met een vliegsnelheid van 160 mijl/u, in 30 uur in acht etappes af te leggen. Het voorgestelde systeem voorzag in vijf drijvende vliegvelden met tussenafstanden van 800 kilometer (500 mijl), van de Atlantische kust tot de westkust van Europa. Elk vliegveld zou 6 miljoen dollar kosten. Een vakwerkconstructie verankert het grote dek met kabels aan een gewicht van 1500 ton op de oceaanbodem. Deze vakwerkconstructie bestaat uit achtentwintig drijftanks die ver onder het oceaanoppervlak drijven. Deze tanks zijn met het dek verbonden door middel van gietijzeren kolommen die boven het gemiddelde golfniveau een ovale vorm hebben en eronder een cirkelvorm. Onder de drijftanks zullen deze kolommen zich 30 meter naar beneden uitstrekken tot de ballastkamers, die gevuld zullen worden met ijzererts. De complete kolom, inclusief de ballastsecties, zal meer dan 90 meter diep zijn.

---

Homokinetische koppeling (Python-drive)
Een homokinetische koppeling zorgt ervoor dat een aandrijfas met een constante hoeksnelheid blijft draaien, ook als de as onder een hoek staat. Een gewone kruiskoppeling veroorzaakt juist snelheidsvariaties, wat trillingen en slijtage kan veroorzaken. De Franse ingenieurs Jean-Albert Grégoire en Pierre Fenaille ontwikkelden in 1926 de Tracta-koppeling, de eerste bruikbare homokinetische koppeling voor auto's met voorwielaandrijving, waarop in 1927 door de Amerikaan Alfred Hans Rzeppa patent werd aangevraagd voor zijn Rzeppa-koppeling die in vrijwel elke auto wordt toegepast en de basis zou vormen voor de Python-drive in de pleziervaart.

moderne hybride toepassing van de Python-drive

---

Snelste postdienst Europa - Amerika
Wanneer het grootste, snelste en meest luxueuze passagiersschip Ile de France zich in 1928 binnen 320 kilometer van de bestemming bevond werd met een stoomkatapult vanaf het achterschip een CAMS 37-vliegboot gelanceerd om de bezorgtijd van post met 18 tot 36 uur te verkorten. De dienst bleek echter te kostbaar en, met de snel toenemende mogelijkheden van vliegtuigen om de Atlantische Oceaan over te steken, werd de katapult verwijderd en de dienst in 1930 stopgezet. Verwant: katapultschepen.

---

Reddingsbroek
Tot de categorie vreemde ideeën behoort zeker deze uitvinding uit 1928 van Duitse brandweerlieden. Het was een waadpak met vinnen aan een reddingsboei, waarmee mensen in nood met kleine roeispanen konden peddelen terwijl ze de vinnen aan hun benen gebruikten. De uitvinding was geen succes.

---

Airplane Motor Life-Boat
Regelmatige trans-Atlantische passagiersvluchten met vliegtuigen bestonden nog niet. Ontwerpers wisten dus nog helemaal niet welke vorm het toekomstige langeafstandsvliegtuig uiteindelijk zou aannemen. Zeppelins, vliegboten, enorme meermotorige vliegtuigen en allerlei hybriden leken allemaal mogelijke kandidaten. Zo ook dit serieus bedoeld vliegtuigconcept op de cover van Science and Invention van januari 1928 waarbij de passagierscabine in een noodsituatie kon worden losgemaakt en vervolgens als gemotoriseerde reddingsboot verder kon varen en zelfs kon rijden. Het idee werd toegeschreven aan Arnold W.Genrich. Het artikel op pagina 790 is van Joseph H.Kraus. Verwant: Airborne Lifeboat WO II.

Klik voor een vergroting

---

Elektrische boot
Reeds in 1928 werd er geëxperimenteerd met een elektrisch aangedreven boot. De heren Mushet, Wager en Baxter uit Long Beach  bouwden een "electric kiddy boat". Het was een bootje dat 14 uur kon varen met een snelheid van 7 mph op twee 6V accu's van 100 amp in serie met een Ford startmotor als aandrijving rechtstreeks op de schroefas. Het bootje was gebouwd met de bedoeling om meerdere exemplaren in de verhuur te doen.

---

Zeppelin-glijboot
In 1928 bezocht scheepsontwerper H.W. de Voogt de motorbootshow van New York. Hij maakte er o.a. kennis met de "buitenboord-motorsport" en zag daar verschillende glijboten die een hoge snelheid konden behalen. Thuisgekomen ontwierp hij de Zeppelin-glijboot die bij de gebroeders H & J de Vries in Aalsmeer in triplexhout op stapel werd gezet. Het ontwerp bleek inderdaad snel maar nauwelijks bestuurbaar. Regelmatig kwam de boot in een rietkraag of aan de verkeerde kant van het vaarwater terecht. Het glijbootje kostte De Voogt 180 gulden en het is daarbij gebleven.

---

Fish tail sculler
In het novembernummer van Science and Invention werd een Franse uitvinding om een bootje door een kind of onervaren iemand wrikkend voort te laten bewegen getoond. Het kreeg de Amerikaans beschrijvende naam "fish tail sculler" en lijkt voort te borduren op de eeuwenoude Chinese Yuloh. Door die speciale godille (wrikriem) heen en weer te bewegen wordt het onderwaterblad afwisselend schuin gezet en heen en weer bewogen, zodat het als een vissenstaart stuwkracht levert. Dat sluit precies aan bij de achtvormige schroefbeweging van traditioneel wrikken. Nadien niets meer over gehoord.

---

Making-of the movie "Submarine"
Wetenswaardig: Het nummer van Science and Invention van december 1928 toont deze illustratie van de enorme glazen tank van "16 ft square" die in de studio werd gebruikt voor de "photoplay" Submarine.

---

Swimming Apparatus
Benito Eguiluz verkreeg in 1928 patent op zijn "swimming apparatus" dat was bedoeld als een safety-, exercising- en instructive device. "Wat ik claim als mijn uitvinding en die ik door middel van een octrooi wil beschermen, is een zwemapparaat bestaande uit een paar drijvers, een tussenliggende krukas met twee krukarmen en middelen om de slag van de krukarmen ten opzichte van elkaar aan te passen om de zwemslag te verlengen of te verkorten, en handgrepen voor de zwemmer."

---

Voith-Schneider- of kantelbladschroef
De naam van een scheepswerf uit Heindenheim a.d. Brenz, die de door de Oostenrijkse ingenieur Ernst Schneider uitgevonden cycloïdeschroef in 1929 verbeterde en daarmee bekend werd onder de naam Voith-Schneider propeller (VSP). Het is een propeller, die bestaat uit een horizontale schijf waar vertikaal een krans van (doorgaans zes) lange smalle bladen is aangebracht; een reusachtige slagroomklopper die onder de scheepsromp hangt en daardoor niet bruikbaar is in ondiep water. Via een mechanisch kantelsysteem kunnen de bladen worden versteld, waardoor de grote stuwkracht in elke gewenste richting kan worden geleid en in principe geen roer nodig is. Voldoet uitstekend bij sleep- en veerboten, maar ook bij bevoorradingsschepen van platforms, die tijdens lossen op ruw water gemakkelijk in positie gehouden kunnen worden. De VSP, hier ten lande kantelbladschroef genoemd, kan zich onder elk punt van vlak bevinden, maar wordt meestal in paren enigszins voor het midden geplaatst. De relatief stille VSP was een gewilde aandrijving bij Duitse en Japanse mijnenvegers in de Tweede Wereldoorlog bij het ruimen van akoestische mijnen. Verwant Dynafin, tipplaatschroef.

---

Plan voor drooglegging van de Noordzee
Drooglegging van de Noordzee volgens een Duits plan uit 1929. Een dijk tussen de kop van Denemarken (Jutland) loopt via de Doggersbank naar de Engelse kust van Norfolk bij de plaats Cromer. Het Kanaal tussen Dover en Calais wordt eveneens met een dijk afgesloten. Een derde dijk loopt van Southend-on-Sea naar Dover en een vierde van Calais naar Hoek van Holland. In de zo ontstane Noordzeepolder met randmeren zou ruimte voor spoorwegen en nieuwe steden zijn. Hoe de afwatering van Rijn, Maas, IJssel en Theems zou moeten geschieden is een raadsel.
In het kadertje zien we een dijk van 30 m hoog, zo te zien vanaf de zeebodem. Dat lijkt nogal optimistisch. Bij de langste dijk naar Denemarken heeft de Noordzee ten zuiden van de Doggersbank op de meeste plaatsen weliswaar een diepte van minder dan 50 meter, maar ter hoogte van Jutland is al sprake van een diepte van ten minste 100 meter. Een onmogelijke opgave dus.
Ter herinnering: onze afsluitdijk in 5 jaar aangelegd in water van 7 meter diep en in het zesde jaar 1933 voor verkeer geopend was al een wereldprestatie.
Bron: Het leven, Spaarnestad Photo, mogelijk een uittreksel van een uitgebreider artikel uit het weekblad Panorama.

---

Scheepsrichtingaanwijzer I
De Rotterdamse Dagelijkse Kroniek van 11 oktober 1929 schrijft:  "De Batavier V vertrekt naar Londen, voorzien van een nieuw systeem optische uitwijkseinen". Het was een uitvinding van kapitein A. Vreugdenhil en bestond uit drie vóór op de brug aangebrachte pijlen die helder wit licht gaven. Volgens het vakblad "Het Schip" voldeed de eerste proef "nog niet geheel". De pijlen waren namelijk zó fel dat op afstand de vorm van de pijl verloren ging. Men zag min of meer een felle horizontale lichtstreep en kon daardoor niet goed bepalen of de bakboord- of stuurboordpijl brandde. Ondanks dat Vreugdenhil zijn uitvinding dertig jaar later van stal haalde en verbeterde, en het op verscheidene schepen werd toegepast is het nooit ingevoerd.

Deze gyro-stabilisator werd in 1931 geplaatst in de Savarona, een schip van 56 ton.
A is de precessiemotor, B de reminrichting, C de tandwieloverbrenging, D het kamwiel, E het tolhuis, waarin de tol draait.

moderne "rotortug" havensleper met tot wel vijf schottels

White Hawk
De White Hawk was een Brits ontworpen, straalmotor-aangedreven hydrofoil uit 1951-53, gebouwd met één hoofddoel: het absolute wereldsnelheidsrecord op water breken. Het concept was radicaal anders dan de toenmalige recordboten. In plaats van een hydroplane die bij hoge snelheid over het wateroppervlak scheert, moest White Hawk vrijwel volledig uit het water worden getild door ondergedompelde vleugels. Daardoor zou de hydrodynamische weerstand enorm afnemen. Helaas werd door cavitatie de lift uit het water instabiel waardoor geen officieel record werd gevestigd en de White Hawk door het leven ging als als een mislukte poging

Eerste onzinkbare polyester boot
De eerste onzinkbare polyester boot werd in 1954 als prototype gebouwd door Dick Fisher. De 4 meter lange boot was gebaseerd op een ontwerp van zijn vriend, scheepsarchitect C. Raymond Hunt. Ze bedachten wat sindsdien bekendstaat als het "Boston Whaler's Unibond" constructieproces, waarbij de vrouwelijke romp en de binnenbekleding (in feite de bodem en de binnenwanden van de romp) worden opgebouwd met glasvezel en vervolgens direct worden omgekeerd en aan elkaar geklemd. Terwijl de glasvezel uithardt, wordt de ruimte tussen de twee mallen geïnjecteerd met polyurethaanschuim dat uitzet, elke holte tussen de twee mallen vult en zich hecht aan de uithardende glasvezel. De productie van de boot onder de naam Boston Whaler begon in 1956. In 1961 promootte hij de onzinkbaarheid door de boot doormidden te laten zagen.

Amphicar
De Amphicar Model 770 is een door door Hans Trippel ontworpen amfibievoertuig dat werd gelanceerd op de New York Auto Show van 1961. Hij werd gemaakt in West-Duitsland en verkocht van 1961 tot 1968, waarna de productie in 1965 werd stopgezet. Hans Trippel was een Duitse industrieel ontwerper die ook de vleugeldeur van de Mercedes-Benz Gullwing ontwierp. Pas in 2003 kwam een opvolger; de door Gibbs Technologies UK ontwikkelde "Gibbs Aquada", een hogesnelheids-amfibievoertuig met indrukwekkende prestaties.

"Platte" raderboot
De Engelsman Arthur Paul Pedrick werkte op een octrooibureau als beoordelaar van patenten. Dat althans is het weinige dat van hem bekend is. Na pensionering werd hij zelf een produktief uitvinder op allerlei gebied en liet tussen 1962 en 1976 maar liefst 162 patenten vastleggen. Zijn uitvindingen vielen vooral op door het ontbreken van praktische toepasbaarheid. Hij blies o.a. het oude concept van raderboten weer leven in door de raderen niet verticaal maar horizontaal onder water te plaatsen. Oude raderboten legden het immers qua efficiency af tegen schroefaangedreven schepen. Bovendien bleek bij het varen op ruw water dat raderboten de neiging hadden om te gaan zigzaggen doordat de raderen beurtelings boven water kwamen en blind sloegen. Raderboten waren daardoor eigenlijk alleen geschikt voor riviervaart. Zijn "platte" uitvinding leek een eureka, maar was niet praktisch. De buiten het schip stekende raderbladen deden de breedte van het schip en de kans op schade toenemen en de laadruimte afnemen. Om maar niet te spreken van de onmogelijkheid strak af te meren aan een laad- of losplaats.
Bron: Wikipedia, Schuttevaer.

Aquascope
Vanaf de zestiger jaren kon je aan de Côte d'Azur boeken op de Aquascope, een trimaran die in staat was een groot deel van de romp onderwater te laten zakken (semi-submersible). Dat gedeelte van de romp was voorzien van transparante koepels van waaruit max. 8 passagiers een geweldig uitzicht op het onderwaterleven hadden. Deze schepen zijn nog steeds in diverse uitvoeringen ook in andere landen een toeristische attractie.
Google op: semi-submarine aquascope.

Ekranoplan
In 1961 werd de eerste Ekranoplan gebouwd. Ook wel vliegend schip genoemd. Het was een vliegboot die gebruik maakt van grondeffect en een ontwerp is van de Russische ingenieur Rostislav Aleksejev. Sindsdien zijn er tot 1987 meerdere types gebouwd en getest, waarvan de uit 1973 daterende Orlyonok de bekendste is. Grondeffect is een natuurkundige principe dat optreedt wanneer een object zich vlak langs een oppervlakte beweegt. Bij luchtvaartuigen veroorzaakt dit effect additionele lift en een vermindering van de luchtweerstand. Een ekranoplan is een luchtvaartuig dat gebruik maakt van dit principe. Verder werd in de Formule 1 een negatief grondeffect gebruikt om een zuigkracht te genereren dat leidt tot een lager zwaartepunt. Het gebruik hiervan werd verboden vanaf 1983 maar maakte zijn terugkeer na een grondige wijziging van de regels in 2022. In 2003 werd bekend dat vliegtuigbouwer Boeing bezig was met het ontwerp voor van een nieuwe ekranoplan ten behoeve van het Amerikaanse leger. Het ontwerp voor de Pelican is voor een groot transporttoestel dat zo'n 200 containers kan meenemen met een snelheid van 460 km/h. De planning was om in 2015 een prototype te hebben, maar dit is niet gerealiseerd. Omdat een glad oppervlak nodig is, weet men nog geen raad met hoge golfslag.
Bron: wikipedia.

Skimmerfoil vliegboot
De Duitse ingenieur Günther Jörg, die had meegewerkt aan Aleksejevs (hierboven) eerste ontwerpen en bekend was met het grondeffect ontwierp begin zestiger jaren de Skimmerfoil airfoil flugboot, een eenvoudig en goedkoop ontwerp van een eerste vierpersoons tandemvleugel-vliegboot die volledig van aluminium was gemaakt. Nadien bouwde en testte Jörg meer dan 30 jaar lang 15 verschillende tandemvleugel-vliegboten in verschillende maten en van verschillende materialen.

Zo werkt het, een prototype van Universal Hovercraft over spiegelglad water in 1996

FLIP (FLoating Instrument Platform)
De FLIP uit 1962 was een 108 meter lang schip van de Amerikaanse marine dat horizontaal naar een onderzoekslocatie werd gesleept. Eenmaal aangekomen werd de achtersteven vol water gepompt, waardoor het schip 90 graden kantelde en verticaal in het water kwam te staan. Dit leverde een extreem stabiel platform op voor wetenschappelijk onderzoek, zelfs bij hoge golven. In 2024 werd FLIP gekocht door Deep, een bedrijf in onderwatertechnologie, en de Oceaan overgesleept. Op een Franse werf wordt het schip opgeknapt, waarna het in 2026 weer zal worden ingezet voor onderwateronderzoek.

Boeing hydrofoil PCH-1 High Point
Op 17 augustus 1962 werd de eerste operationele hydrofoil van Boeing te water gelaten, die dienst heeft gedaan bij de Coast Guard. Omdat de boot nogal wat tekortkomingen vertoonde, leidde dit tot een groeiende kennis over het ontwerp en de toepassing van draagvleugelsystemen en tot het ontwerpen, bouwen, testen en evalueren van een aantal testvaartuigen, wat in 1968 resulteerde in Boeing's hydrofoil Tucumcari, die in Vietnam werd ingezet. Halverwege de jaren zeventig culmineerde het in de aanschaf van een squadron van zes Navy Patrol Hydrofoil Missile (PHM)-schepen.

PCH-1 High Point met de Tucumcari op de achtergrond in 1969

Undersea Recovery Vehicle
Na het verlies van de onderzeeër USS Thresher in april 1963 richtte de minister van Marine de Deep Submergence Systems Review Group op om de vereisten te analyseren voor een onderwaterbergingsvoertuig op grote oceaandiepten. De studie omvatte een onderzoek naar plannen voor de ontwikkeling en aanschaf van componenten en systemen met betrekking tot het lokaliseren, identificeren, redden en bergen van grote en kleine boten, waaronder onderzeeërs, van de oceaanbodem. Nadat in oktober een eerste plan verschijnt (bovenste foto vrijgegeven op 30 april 1964), maakte de Westinghouse Electric Co een artistieke impressie (onderste foto) van hun diepzee-zoekvoertuig DSSV (Deep Submergence Search Vehicle) met de opmerking: "Wanneer het voertuig begin 1970 voltooid is, zal het het eerste zijn van een nieuwe klasse manoeuvreerbare voertuigen die tot een diepte van 20.000 voet (ongeveer 6.100 meter) kunnen afdalen om zoek- en bergingsoperaties uit te voeren." De DSSV is nooit gebouwd.

SIGINT afluisterschip
In de zestiger jaren ontstond tijdens de koude oorlog bij het Britse "Government Communications Headquarters" (GCHQ) het idee voor een mobiel afluisterstation. Het moest een neutraal, niet als zodanig herkenbaar, schip, mogelijk met nucleaire aandrijving worden. HF-, VHF- en UHF-signalen onderscheppen, radaruitzendingen verzamelen (ELINT), peilingen uitvoeren (Direction Finding), langdurig langzaam kunnen kruisen en een stabiel platform vormen voor grote antennesystemen. Signals Intelligence (SIGINT) staat voor het verzamelen en analyseren van buitenlandse communicatiesignalen om bedreigingen voor de nationale veiligheid op te sporen.

profielaanzicht van het geplande, maar uiteindelijk geannuleerde, GCHQ SIGINT-shipproject uit 1965

Geheime Sovjet hydrofoilonderzeeër
Het Russische geheime programma project 1231 was naar een idee van Nikita Chroesjtsjov. Vermoedelijk was het de bedoeling dat een groep van deze raketas zich naar het patrouillegebied zou begeven en daar gedurende langere tijd onder water zou blijven, of een onderwaterbenadering zou uitvoeren en daarbij permanent sonarcontact met de vijand zou onderhouden. Bij het naderen van de vijand moesten de schepen naar de oppervlakte komen, raketten afvuren en vervolgens weer onderduiken of aan de oppervlakte ontsnappen met de maximaal mogelijke snelheid van een draagvleugelboot. Men geloofde dat het vermogen van de schepen om onder water te blijven en hoge snelheden te bereiken tijdens een aanval op de vijand, de tijd voor tegenaanvallen, inclusief luchtaanvallen, zou verkorten. Het project werd in 1964 stopgezet toen Chroesjtsjov werd afgezet.

Artist impression

Geheime Sovjet landingsonderzeeër
Het Russische geheime programma, de "748" nucleaire onderzeeër, was een project voor het vervoer van troepen. Het concept werd in 1967 voorgesteld en het gedetailleerde ontwerp werd in 1971 voltooid. De onderzeeër was 190 meter lang, had twee nucleaire reactoren en bood zijdelings plaats aan maximaal 20 amfibische tanks of gepantserde voertuigen die via twee landingskleppen geladen en gelost konden worden. In 1977 kwam een einde aan het project dat meerdere ontwerpen telde.

mogelijk was project 748 gebaseerd op dit ouder idee uit 1948: "project 621"

Scheepsrichtingaanwijzer II
Rond zestiger jaren verbeterde Kapt. A.Vreugdenhil zijn uitvinding uit 1929 van een richtingaanwijzer voor zeeschepen. De verlichte pijlen verving hij door een reeks lampen opgesteld in pijlvorm, waarvan de een naar stuurboord en de andere naar bakboord wijst. De verlichting was in duisternis tot ruim twee zeemijlen zichtbaar. De zichtbaarheid overdag was niet geweldig. Op verscheidene Nederlandse schepen werd de methode toegepast.
Bron:  Artikel Zichtbare scheepskoersverandering-aanwijzer in maandblad "De Zee", jrg 1962.

Ertstanker (OBO carrier)
Ertstanker lijkt een vreemde naam. Erts is droge lading en een tanker vervoert vloeistof. Toch is het samengesteld concept lange tijd in gebruik geweest. Op de heenreis ijzererts voor b.v. Pakistan en op de terugreis olie uit de Perzische Golf. De eerste ertstanker Naess Norseman kwam in 1965 in de vaart dankzij de Noorse reder Erling Dekke. Wereldwijd zijn een paar honderd van die "Ore-Bulk-Oil" schepen gebouwd vooral begin zeventiger jaren tijdens de oliecrisis. In de praktijk bleken er toch teveel nadelen aan te kleven. De ertstankers vergden meer onderhoud en als het schip in de haven moest omschakelen van natte naar droge lading kostte die ombouw veel dure uren aan personeel en havengeld.

de eerste OBO-carrier Naess Norseman

Zweefvaartuig Columbia
Ook in de zestiger jaren gaf  de Vehicle Research Corporation een toekomstvisie voor de scheepvaart met het ontwerp voor het zweeftuig Columbia.  Het was een glimp van de toekomst. Het revolutionaire schip van honderd ton zou een snelheid van 150 mijl moeten krijgen.
Bron:  Scheepvaart, Edward V Lewis, Robert O'Brien, vertaling Barend Maaskant [Time inc. Redactie Life, uitgave Het Parool 1967] , Hoofdstuk 8: "de nautische grenzen verlegd".

Ondanks het overduidelijke succes van het prototype FHE werd ze in 1971 buiten dienst gesteld en in 1982 geschonken aan het maritiem museum in L'Islet-sur-Mer, aan de Saint Lawrence-rivier ten zuiden van Quebec.

Boeing hydrofoil PGH-2 Tucumcari
Nadat Boeing de tekortkomingen van hun eerste operationele hydrofoil PCH-1 High Point had opgelost werd op 8 maart 1968 de hydrofoil gunboat PGH-2 Tucumcari te water gelaten. Na uitgebreide tests werd ze vanaf november 1969 in Vietnam ingezet voor succesvolle rivieroperaties vanuit Danang. Na Vietnam gaf ze op Europese wateren talloze demonstraties en gevechtsoefeningen.

SWATH-schip
SWATH staat voor Small Waterplane Area Twin Hull. Het is een scheepstype met twee onderwater geplaatste drijflichamen (als een catamaran) waarop smalle stutten (struts) rusten die het bovenste dek dragen. Hierdoor raken golven nauwelijks het schip, wat zorgt voor een ongeëvenaarde stabiliteit op zee. Omdat het oppervlak dat de golven raakt minimaal is, hebben golven nauwelijks invloed op de beweging van het schip. Waar conventionele schepen bij storm moeten schuilen, blijven SWATH-schepen stabiel en op volle snelheid varen. Ze worden daarom veel ingezet als loodsboot, ferry, of voor het onderhoud van offshore windparken.
Hoewel het concept reeds in 1922 door de Canadees Frederick G. Creed werd uitgevonden, duurde het tot 1968/1969 voordat het allereerste operationele SWATH-schip ter wereld werd gebouwd in Nederland door Boele's Scheepswerf in Bolnes. Het was het duikondersteuningsschip MV Duplus.

Arctic Drift Barge
Een weinig bekend Amerikaans concept uit de late jaren zestig voor een Arctic Drift Barge: een drijvend, nucleair-aangedreven onderzoeksplatform dat jarenlang met het poolijs zou meedrijven. Het project is nooit gebouwd, maar is een interessant voorbeeld van de technologische ambities uit de Koude Oorlog. Het kwam voort uit studies van de U.S. National Science Foundation (NSF) en werd genoemd in de publicatie The ATOM and the OCEAN (1968) van de Amerikaanse Atomic Energy Commission. Het concept was een groot, speciaal ontworpen onderzoeksschip dat zich in het pakijs liet invriezen; voorzien van een kleine kernreactor voor elektriciteit en verwarming en bedoeld om maanden of zelfs jaren autonoom met het drijvende ijs mee te bewegen. Het is nooit gebouwd. In 2024 heeft het Russische poolschip/onderzoekstation Severny Polyus dit uiteindelijk wel gedaan

ATB
Articulated Tug Barges (ATB's) zijn begin jaren 70 ontstaan, waarschijnlijk naar het oorspronkelijke patent voor een "sectional vessel" uit 1923. Er bestaat eigenlijk geen één-op-één Nederlands woord voor deze duwboot. Ze zijn ontwikkeld als antwoord op de beperkingen en gevaren van traditionele sleepboten die hun lading aan een lange kabel achter zich aan trokken. De Amerikaanse scheepsarchitect Edwin Fletcher ontwierp het eerste succesvolle scharniersysteem (genaamd ARTUBAR). Dit was het begin van de moderne ATB waarbij de duwboot in een uitsparing achterin de duwbak (de notch) past en daarmee één geheel vormt.

Een moderne duwcombinatie

Body Sail
Het patent U.S.Pat.No 3.771.181 voor het lichaamszeil uit 1973, stelt dat de gemiddelde recreatieve kleine boot te fragiel en te duur is. Dus waarom zou je geen zeilen en een mast aan je romp en voeten vastmaken om je lichaam in een zeilboot te veranderen? De uitvinder Raymond C. Dansereau uit St. Petersburg, Florida, maakte later nog een hybride van mens en zeilboot met een groter zeil en meer stabiliteit.

De Madeira heeft tot 2013 dienst gedaan, toen het crashte met 87 gewonden tot gevolg

Boeing Arctic Surface Effects Vehicle (ASEV)
Ook liet Boeing Images onder nummer BI222661 een artist's impression zien van het ASEV-concept uit 1974 voor een enorm luchtkussenvoertuig, een kruising tussen een hovercraft, schip en poolvoertuig, dat zich over water, zee-ijs en sneeuw zou kunnen verplaatsen. Het is nooit tot een werkend prototype, laat staan tot productie gekomen.

Onderwatergeweer APS
De APS ( Underwater Special Automatic Rifle of Simonov 's Underwater Rifle ) uit 1975 is een speciaal aanvalsgeweer voor onder water, dat ontworpen werd door Vladimir Vasiljevitsj Simonov, een Russische ingenieur van de wapenfabriek van Tula. Het is een persoonlijk wapen voor duikers en wordt gebruikt om zowel doelen aan de oppervlakte (opblaasboten, speedboten, enz.) als doelen onder water (lichtduikers, onderwatertransportmiddelen) te bestrijden. Indien nodig kan het ook worden gebruikt om de duiker te beschermen tegen gevaarlijke roofdieren zoals haaien en krokodillen.

APS met speciale naaldvormige kogel

---

Postzegelset met boten 1975
Niet zozeer een uitvinding, maar een wetenswaardigheid. In 1975 gaf het Duitse Bundespostamt Berlijn een set postzegels van 30 t/m 70 pfennig uit met als thema: "dampfschiffe" en "motorschiffe". De zegels waren ontworpen door Joachim Hans Hiller.

Dampschiff "Prinzeß Charlotte" 1816	Dampfer "Siegfried" 1879
Dampfer "Sperber" 1907	Motorschiff "Vaterland" 1965
Motorschiff "Moby Dick" 1973

---

Toroïde onderzeeër "3GST9"
De 3GST9 was het geesteskind van de productieve uitvinder Dr. Giunio S. Santi, die in Triëst woonde. Halverwege de jaren zeventig bedacht hij een revolutionaire methode om onderzeeërs te bouwen van buizen in plaats van stalen platen. Dit stond bekend als "Gaseous Oxygen Stored in a Toroidal hull" (GST), waarbij "gas" verwijst naar de inhoud van de buis en "toroidal" naar de vorm. Een toroïde is de technische term voor een donutvormig object. Stel je een stuk pijp voor dat in een cirkel is gebogen, zodat de uiteinden naadloos op elkaar aansluiten.

romp van GST buizen

---

Kabellegschip
De "Nexans Skagerrak" uit 1976 was een geavanceerd kabellegschip dat 7.000 ton kabel op één draaischijf kan laden. Het schip is speciaal gebouwd voor het leggen van kabels en umbilicals (bundels) van grote afmetingen, zowel qua gewicht als lengte. Het beschikt over een speciaal ontworpen draaischijf met een grote diameter (29 m buitendiameter) en een uniek kabelliersysteem.

de enorme kabelschijf

---

Ski-jump vliegdek
In de zestiger jaren hadden de Britten de vertical take-off and landing (VTOL) straaljager Harrier ontwikkeld. Wanneer de jet echter volledig bewapend was, moest vanwege het grotere gewicht vanaf een startbaan worden opgestegen. Daar was een lengte van 300 meter voor nodig. Britse vliegdekschepen hadden banen van slechts 200 meter. Daarom werd teruggegrepen op het idee van een skischans dat al tijdens WO II werd gebruikt als een tijdelijke hellingbaan op de HMS Furious om zwaarbeladen Fairey Barracuda's te helpen bij de aanval op het Duitse slagschip Tirpitz. De echte ontwikkeling vond pas plaats vanaf 1978 met intallatie op de HMS Hermes om de Sea Harrier-straaljager veiliger en efficiënter te laten opstijgen en is een kenmerk van de nieuwe QEC-vliegdekschepen, waar het de lancering van de nieuwste generatie straaljagers vergemakkelijkt. Verwant: Multipurpose interventieschip BIP.

Ski jump-start van een F-35, de opvolger van de Sea Harrier, op de HMS Queen Elizabeth
      

---

Footprint Boat
De Footprint Boat uit 1978 van het toenmalige bedrijf "Playbuoy Pontoons" is het best te omschrijven als een camper met een schroef. Een mix van camper, pontonboot, woonboot en caravan. Met een trailerbare breedte van 2,59 meter, in het water uit te trekken tot 3,58 meter met behulp van uitschuifbare dwarsbalken, was die functionaliteit, de footprint, het meest aantrekkelijke kenmerk. De buitenkant bestond grotendeels uit tentdoek over een aluminium frame. Het merk bestaat niet meer.

---

Tipplaatschroef (-propeller)
Een tipplaatschroef is een scheepsschroef die is gebaseerd op het draagkracht-principes uit de luchtvaart. Een vliegtuigvleugel levert draagkracht doordat de druk onder de wing hoger is dan daarboven. Vervelende bijkomstigheid is echter het ontstaan van wervels aan de vleugeltip. Dit veroorzaakt energieverlies. Om de tipwervels te onderdrukken worden bij vliegtuigvleugels speciale tipplaten toegepast, een ontwikkeling die zich in de periode tussen eind jaren zeventig en de jaren negentig ook toespitste op de scheepschroef die hetzelfde probleem kende.

Aanvankelijk de TVF-propeller (Tip Vortex Free), later de verbeterde CLT-propeller (Contracted and Loaded Tip) om uiteindelijk te worden tot de huidige GPT-propeller (Groningen Propeller Technology) ontwikkeld door Karel de Jong. Er kan volstaan worden met een iets kleinere schroefdiameter, waarbij het rendement bewezen verbetert, het schroefgeluid en trilling vermindert en zelfs de bestuurbaarheid achteruit verbetert, want de tipbladen verminderen ook het wieleffect. Verwant: Dynafin, Voith-Schneider schroef.

<

Windmolen voortstuwing
In de jaren tachtig blies de Engelsman Jim Wilkinson nieuw leven in het idee van molenvoortstuwing. Mogelijk geïnspireerd door kapitein Buckley uit 1870. Jim Wilkinson ontwierp en bouwde een revolutionaire molencatamaran met de toepasselijke naam Revelation (openbaring). Het concept werkte het best met tegenwind. De snelheid was zeer matig matig en je zou dus zeggen: hoe harder de wind, hoe sneller het schip. Nee dus. Het bleek dat hardere tegenwind het schip meer tegenhield dan gedacht en er nog nauwelijks voortgang werd geboekt. Toen aanpassingen van een drietal opvolgende catamarans geen verbetering gaf werd het project gestaakt.

De Yamato-1 in het Maritiem museum van Kobe, Japan.

De Walgvogel
In april 1991 ontving Spiegel der Zeilvaart een ingezonden brief over de "Walgvogel" die onverkort werd afgedrukt. Hier de hoofdpunten:

Na langdurige, doch vruchtbaar overleg, is bij notariële acte op l-4-91 opgericht de 'B.V. Jammerwind'.
De groep oprichters tevens aandeelhouders wordt gevormd uit: Zeilcharteraars, Amusements-, Horeca- en Toeleveringsbedrijven, een Reisbureau, een Escort-servicegroep en een Scheepswerf. Doel is: Het bouwen en exploiteren van een of meer Super-Luxe, Traditioneel-Nostalgische schepen met groot superieur comfort. Een tot nu toe ongekende doorbraak in het zeilcharter-gebeuren. De keuze is gevallen op een fraai gelijnde Kempenaar (55 x 6,60 m), waarvan u bijgaand het principe-ontwerp Algemeen-Plan ter inzage ontvangt.
De indeling, uiteraard super luxueus in styling en afwerking, zal o.a. bevatten: Tweepersoons cabins elk met eigen toilet, bidet, douche, mini-bar en kleuren tv. Aan dek zullen ruime luxueuze salons worden gebouwd, voorzien van bar en dansvloer. Een haute-cuisine restaurant, met alles wat daar bij behoort, wordt in de voorste opbouw, de 'Panorama Lounge' ondergebracht.
Het schip zal verder bieden: een sauna, een solarium en een schoonheids- en kapsalon.

Het schip is viermastgetuigd, met volledige hydraulisch bedienbare "Fool-Proof"-tuigage. Om beter te kunnen genieten van de rust en vrede van de mooie natuur worden aan dek 6 speedboten en 8 waterscooters meegevoerd. Er zijn drie aparte stuurstands, waar iedere gast zijn of haar roertorn kan beleven. De ruime en van een bar voorziene stuurhut zal openstaan voor de echte navigatieliefhebbers.
Behalve door de nostalgische zeilen wordt het schip voortgedreven door 2 motoren van 200 Kw en een boegschroef van 80 Kw. Uiteraard is het gehele schip volledig air-conditioned. Teneinde op traditionele en nostalgische wijze de zeileigenschappen te optimaliseren, wordt het schip uitgerust met drie paar echte ouderwetse zijzwaarden, welke centraal, hydraulisch kunnen worden bediend. Als oplossing voor het afmeerprobleem in de overvolle havens wordt het schip tevens uitgerust met 2 hydraulisch bedienbare spudpalen. Het is de bedoeling reeds deze zomer dit schip in de vaart te nemen. Bij de doop zal het de naam "Walgvogel" krijgen.
De rederijvlag bestaat uit een kotskleurig veld, waarin een gifgroene "W".
 

De VASH
De VASH ( Variable Attitude Submersible Hydrofoil ) met de naam Noland Won (Noland1) uit 1992 was het eerste onderwatervoertuig dat daadwerkelijk "onderwater kon vliegen". Dit unieke vaartuig, door de makers Tom "Doc" Rowe en Dennis "Dusty" Kaiser uit Redding, Californië, de "Bionic Dolphin" genoemd , is in staat tot hoge snelheden en wendbaarheid aan de oppervlakte en onder water; en kan zelfs de lucht in springen, net als zijn levende naamgenoot. Hoewel anderen beweren ook onder water te kunnen vliegen, komt niets in de buurt van de functionaliteit van dit verbazingwekkende zelfgebouwde voertuig. Verwant Sea Breacher uit 2007

Sea Shadow
De Sea Shadow ( IX-529 ) was een experimenteel stealthschip, gebouwd door Lockheed voor de Amerikaanse marine, om te bepalen hoe een laag radarprofiel kon worden bereikt en om zeer stabiele rompconfiguraties te testen die werden gebruikt in oceanografische schepen. De Sea Shadow werd in 1993 in San Francisco aan het publiek onthuld en was gestationeerd op de marinebasis van San Diego tot september 2006, waarna het beschikbaar werd gesteld voor schenking aan een maritiem museum.

De U.S Navy Sea Shadow IX-529 in San Francisco

Sea Arrow
Voordat de Koninklijke Schelde Groep (KSG) in 2000 werd overgenomen door Damen Shipyards ontwierp de werf in de negentiger jaren een serie kleine Sea Arrow korvetten. De schepen waren geoptimaliseerd voor kleinere bemanningen, waarbij alle bemanningsleden zich in het middenschip bevonden. De onbemande machinekamer achterin en de wapensystemen voorin zouden onbemand functioneren tijdens gevechten. De romp had een semi-planerend ontwerp en maakte gebruik van waterjetaandrijving. De verschillende varianten van het schip waren uitgerust met diesel-, gecombineerde diesel- of gasturbine- of pure gasturbine-aandrijvingen. De mast en de opbouw waren gemaakt van vezelversterkte composietmaterialen. Mogelijk is hieruit bij Damen de Sigma-klasse ontstaan.

Sea Wraith
De Sea Wraith was een conceptontwerp voor een stealth-oorlogsschip van het Britse Vosper Thornycroft (VT), ontwikkeld in de eerste helft van de jaren negentig. Het schip is nooit gebouwd, maar diende als demonstratie van hoe toekomstige marineschepen met een zeer lage radar- en infraroodsignatuur eruit zouden kunnen zien. Het schip kon b.v. een wolk van watermist produceren om infraroodstraling te maskeren. De Sea Wraith wordt tegenwoordig gezien als een van de vroege Europese stealth-oorlogsschipconcepten, vergelijkbaar met de ideeën die later terugkwamen in schepen als: de Zweedse Visby-class corvette, de Franse La Fayette-class frigate en de Amerikaanse Zumwalt-class destroyer.

Multipurpose interventieschip BIP
Het verdwijnen van de Sovjetdreiging op het Europese continent was de katalysator voor ingrijpende veranderingen in de Franse amfibische doctrine. De afnemende dreiging van een conflict met hoge intensiteit op Europees grondgebied, samen met conflicten zoals de Golfoorlog in 1991, maakte de weg vrij voor een meer expeditionaire strategie. DCN, het toenmalige Franse staatsmarinebedrijf, later DCNS en tegenwoordig Naval Group, presenteerde op Euronaval 1994 een groot "Batiment d'Intervention Polyvalent", kortweg BIP. Het concept kon dienen als commandoschip, helikoptercarrier, licht vliegdekschip met ski-jumpdek, amfibisch dokschip, troepen- en voertuigtransportschip. Kortom een Europees Multipurpose schip dat bedoeld was voor de export, maar nooit werd gebouwd.

Multifunctioneel interventieschip van 198 x 50 meter zoals gepresenteerd op de Euronaval 1994 vakbeurs.

TAP concept
Het Sovjet idee voor een Transport Amphibious Platform (TAP) vaartuig dook midden jaren 90 publiekelijk op als een soort kruising tussen een snelle catamaran, hovercraft en ekranoplan-voertuig. Het grote transportvaartuig zou twee lange drijvers hebben, aerodynamische lift gebruiken en uitlaatstromen onder het voertuig blazen om een luchtkussen te creëren. Anders dan een echte ekranoplan zou TAP in principe contact met het water blijven houden. Er werden snelheden tot ongeveer 250 km/u geclaimd. Door de ingewikkelde combinatie van de hydrodynamische planing, ground effect, jet-induced air cushion en zeer hoge snelheid, lijkt het ook door de vermogensbehoefte, structurele belasting en lastige stabiliteits- en zeegangsvraagstukken een doodgelopen project en bleef het bij prestatieberekeningen en tekeningen.

Autosub Long Range (ALR)
Autosubs zijn robotonderzeeërs die de oceanen van de wereld verkennen zonder piloot of een verbinding met een oppervlakteschip. In tegenstelling tot op afstand bestuurbare voertuigen die constante menselijke controle vereisen via een kabel, werken Autonomous Underwater Vehicles (AUV's) zelfstandig. Ze volgen voorgeprogrammeerde missies of passen hun gedrag aan op basis van wat ze in realtime tegenkomen. In juni 1996 verliet Autosub 1 voor het eerst het laboratorium en voer naar Empress Dock in het NOC in Southampton voor een uitgebreide reeks tests, waaronder het testen van alle technologische systemen en manoeuvres aan de oppervlakte.

Freedom Ship
Eind negentiger jaren kwam Norman Nixon met het idee voor een monsterschip van 1370 meter lang, 230 meter breed en 110 meter hoog. Het was het concept voor een varende stad. Het aloude idee om een ​​drijvende stad te creëren buiten het bereik van de wetten van bestaande staten had al eerder aanleiding gegeven tot tal van projecten, waarvan de meeste nooit zijn voltooid of zelfs niet van de grond zijn gekomen. Het Freedom Ship is er een van, gepresenteerd als een alternatief voor steden op het vasteland. Het zou bestaan ​​uit huizen, straten en stedelijke structuren die plaats zouden bieden aan alle soorten winkels en diensten, net als in elke andere stad met zelfs een vliegveld. Het schip zou aangemeerd plaats kunnen bieden aan maximaal 100.000 passagiers; 40.000 inwoners, 20.000 bemanningsleden, 30.000 dagelijkse bezoekers en 10.000 toeristen verblijven in de aan boord gebouwde hotels.

Freedom Ship

Update 2026: Lang was het stil rond het project. Totdat Roger Gooch en Robert Pflueger van Freedom Line Cruises architectenbureau Schopfer Associates vroegen nieuwe ontwerpen te maken. Aanmeren in havens is vanzelfsprekend geen optie voor een schip met deze lengte. In de praktijk zal er voor de kust voor anker worden gegaan en kunnen passagiers met tenders of bijvoorbeeld helikopters aan wal worden gebracht. Als die praktijk er ooit van komt. Veel maritieme experts zien het Freedom Ship nog steeds als een visionair vastgoed- en marketingconcept en niet als een project dat daadwerkelijk zal worden gebouwd.
Verwant: het monsterschip Tessarakonth.

Streetfighter
Eind negentiger jaren bedachten o.m. vice-admiraal Arthur Cebrowski en kapitein Wayne Hughes een klein, snel oorlogsschip (ongeveer 500-600 ton), bedoeld voor operaties dicht onder de kust (de zogenoemde littoral wateren); uitgerust met modulaire bewapening, sensoren en onbemande systemen en goedkoop genoeg om in grote aantallen te bouwen. Het had een laag profiel met een sterk afgeschuinde stealth-achtige romp om radarzichtbaarheid te verminderen. Admiraal Don Pilling introduceerde de naam Streetfighter. Hoewel tussen 1999 en 2000 variaties ontstonden, ging het Streetfighter-concept nooit in productie maar vormde wel de basis voor de Amerikaanse Littoral Combat Ship (LCS)-klasse

Armored Stealth Boat
De smokkel van luxe auto's zoals BMW, Mercedes, Porsche, Bentley en zelfs Rolls-Royce naar China was al sinds de jaren 80 een wijdverbreid probleem en begin 2000 uitgegroeid tot een wapenwedloop tussen de autoriteiten en de smokkelaars. De ultieme smokkelboot voor riviertransport van Honkong naar het binnenland was de gepantserde stealthboot (ASB), groot genoeg om één of twee auto's te vervoeren en voorzien van meerdere waterjets voor een snelheid van 50 knopen. De eerste ASB werd in het voorjaar van 2003 door de Chinese politie ontdekt en in beslag genomen op een scheepswerf in de provincie Guangzhou.

Underwater Express project
In de jaren 2000 startte het Amerikaanse DARPA het Underwater Express project met als doel een onderwatervoertuig te ontwikkelen dat met ongeveer 100 knopen (185 km/u) onder water kon varen. Dat is 5 tot 10 keer sneller dan conventionele onderzeeërs. Het onderzoek richtte zich vooral op het gebruik van supercavitatie. Normaal veroorzaakt water enorm veel weerstand. Bij supercavitatie wordt een grote dampbel rond het voertuig gevormd, waardoor het voertuig vrijwel alleen nog door gas beweegt in plaats van door water. De weerstand neemt daardoor drastisch af. Het bekendste praktische voorbeeld is de Russische VA-111 Shkval. Deze torpedo kan naar schatting meer dan 350-400 km/u onder water halen. Er is echter nooit een operationeel Underwater Express-voertuig gebouwd. Het programma heeft wel veel kennis opgeleverd over supercavitatie, maar bleek technisch, b.v. de besturing, veel moeilijker dan aanvankelijk gedacht.

De Russische VA-111 Shkval

Grootste veetransportschip
Hoewel in 1980 in Taiwan gebouwd als containerschip "Ming Universe", ging het voor veetransport omgebouwde schip vanaf 2002 na meerdere naamswisselingen door het leven als "Rodolfo Mata". Het was daarmee het grootste veetransportschip ter wereld met een capaciteit van 25.000 runderen of 50.947 schapen. Vanaf 2008 vaart het onder de naam "Stella Deneb" voor de Italiaanse veetransporteur Siba Ships.

Droplock of Valsluis
Sedert 2002 is in de UK het Forth and Clyde Canal verbonden met het Union Canal via het inmiddels beroemde Falkirk Wheel. De realisatie van deze aantrekkelijke route had nogal wat voeten in de aarde, want het Forth and Clyde Canal was na 1963 niet meer geheel bevaarbaar. Het kanaal had zijn betekenis verloren en bij het Schotse plaatsje Dalmuir kon dus volstaan worden met een vaste brug. Bij de pleziervaart ontstond echter steeds meer behoefte om het kanaal in oude glorie te herstellen. De brug bij Dalmuir moest beweegbaar worden. Men vond dit echter een te grote hindernis voor het wegverkeer op de Dumbarton Road. In het jaar 2000 werd daarom besloten tot de bouw van wat wij in Nederland een naviduct zouden noemen, met dien verstande dat schutting niets te maken heeft met verschil in waterstand. De deuren staan altijd open en de kolk komt pas in gebruik wanneer een of meerdere vaartuigen de brug willen passeren. In 40 minuten zakt het waterpeil onder de brug met 3 meter. Die tijd hebben de pompen nodig om zo'n 2000 kuub water naar het kanaal weg te pompen. De Engelsen noemen het toepasselijk een "Drop" lock. Het vaartuig kan nu onder de brug door en aan de andere zijde wachten tot het waterniveau via rinketten weer op kanaalhoogte is gekomen. Totaal neemt de passage ongeveer een uur in beslag.
Royal HaskoningDHV publiceerde in 2014 een andere oplossing voor doorvaart van bruggen zonder opening. Niet geschikt voor kanalen maar wel voor ruim water.
Bron: diverse Google raadplegingen. Afb: bewerking van een plaatje van www.flickr.com. Verwant kantelsluis op ruimer water.

Sluistrap
De Engelsman Terry Fogarty ontwikkelde het idee voor een nieuw sluistype om grote hoogte te overbruggen. Een lange sluistrap, of zoals je wilt trapsluis, met veel tijdverlies behoort dan tot het verleden. Bovendien gaat bij het schutten vrijwel geen water verloren naar het lager pand omdat gebruik gemaakt wordt van meerdere spaarbekkens. De sluis bestaat uit een diagonale buis van zeer grote diameter, afgesloten door sluisdeuren. De onderste deur zal de druk van de enorme waterkolom moeten aankunnen. In de buis bevindt zich een drijvende bak die met het waterniveau daalt of rijst. Het schip wordt in die bak gevaren en gaat dan de gesloten buis in. De claustrofobische ervaring moet angstaanjagend zijn. Het lijkt dus wenselijk dat de bemanning het schutproces niet meemaakt en gewoon naar boven of beneden loopt. Verder lijkt het slechts een gadget voor pleziervaart. Stel je voor wat de diameter van de buis zou moeten zijn bij een binnenvaartschip van b.v. 90 meter. Bij een helling van 30 graden zou dat een buis met een diameter van 60 meter betekenen.

---

Toekomstmuziek of horrorscenario?
Vanachter bureau's wordt al gedacht aan het op afstand bedienen van zeeschepen. Onbemand varen zou in aanvang gerealiseerd kunnen worden door konvooivaart. In een konvooi van b.v. vijf schepen wordt dan alleen het moederschip bemand dat via remote control de andere vier bestuurt. In zijn tweewekelijkse column in de Schuttevaer van maart 2014 vertelt Kees Wiersum (Zware Kees) dat hij had vernomen dat door die moderne software veel "seniorconsultants kennismanagement en innovatie" hun baan gaan verliezen. Afsluitend constateert hij venijn dat die dure banen dan kunnen worden overgenomen door werkloze kapiteins met echte nautische kennis. Zie ook: ReVolt, een onbemand electrisch aan gedreven schip. Verwant: mooring.

Geen remote control. Deze "containerschepen" van maximaal 1 teu zijn klaar voor een sleepje. :-)

---

Amfibie Veerdienst
De Glansteffan is een amfibiepontje dat de veerdienst tussen Ferryside en Llansteffan over de monding van de rivier Towy in Zuid-Wales onderhoud. Vanwege het grote tijverschil is een vaste of drijvende aanlegplaats niet mogelijk. De Carmarthen Bay Ferries koos daarom voor een ferry die het strand op kan rijden. De wielen zijn hydraulisch neerklapbaar. De dienst vaart tussen Pasen en eind september. De overtocht van 800m gaat snel. 4-5 minuten. Honden en fietsen zijn gratis. De site vermeldt verder:
The boat carries a maximum of 10 people (legally, babies under 1 year are not classified as people).
Carmarthen Bay Ferries promotes water safety. It is our view that no-one should go on the water in small boats without a life jacket. We supply self inflating unobtrusive lifejackets and insist that you wear one. It is fun! There are no refreshments or toilet facilities aboard. Passengers are welcome to bring their own refreshments including alcohol but anyone showing antisocial behaviour will be refused passage or disembarked appropriately.

---

Eerste elektrisch aangedreven vrachtschip
De bierboot stroomboot wordt beschouwd als het eerste elektrisch aangedreven vrachtschip in Nederland. De gemeente Utrecht beschikte in 2011 over twee van deze schepen voor de bevoorrading van de cafés langs de Oude Gracht in de binnenstad. Hiermee werden zo'n zestig horecaondernemers van voorraad voorzien. Aanleiding was dat de bevoorrading met vrachtwagens langs de smalle kaden steeds meer problemen gaf.

.

---

Shuttle Bike
Al in 1899 verscheen er een artkel in Das Neue Universum over een waterfiets die er uit zag als een fiets, maar dan met luchtbanden van 30cm dik met daaromheen een ring van peddels. De aanhef luidt: "Het verlangen om met fietsachtige machines over water te bewegen moet wel iets heel verleidelijks hebben. Want steeds weer verschijnen er met korte tussenpozen uitvindingen, waarvan de ene beter zou moeten dienen dan de andere om zonder hulp van schepen en boten over water te kunnen reizen."

Eindelijk kwam in 2012 een waterfiets die doet wat je wil en ook nog redelijke snelheid heeft. Het Italiaanse SBK kwam met de Shuttle Bike Kit, waarmee een moutainbike, een gewone fiets of een elektrische fiets met een "rugzakpakketje" van 12,7 kg omgebouwd kan worden tot een stabiele waterfiets die "voetmatig" een snelheid van 6km (rustig trappen) tot 10km per uur (stevig doortrappen) bereikt. Het achterwiel drijft via een kabel (op de foto te zien) een propeller aan, die onderaan het voorwiel is bevestigd en daarmee besturing met het fietsstuur tot zeer korte bochten mogelijk maakt. Zie verder schillerbikes van Judah Schiller uit California die het idee pikte? en een dure versie ontwikkelde. Zijn kant en klare waterfiets is zeewaterbestendig en kan met twee propellers zelfs een snelheid van 15km per uur bereiken. Afhankelijk van uitvoering moet bij hem wel tussen de zes en tienduizend dollar worden afgetikt. De prijs van de originele Shuttlebike kit (het rugzakje) met pompje en opblaasbare drijvers is 958 euro incl verzendkosten.

---

Vanguard, 's werelds grootste semi-submersible
De Vanguard, gebouwd in 2012, was 's werelds grootste halfafzinkbare vrachtschip. Het gigantische schip is 70% groter dan vergelijkbare schepen en heeft, in tegenstelling tot die schepen, een volledig vlak dek. Dat betekent dat de volledige lengte/breedte van 275 bij 70 meter optimaal benut kan worden voor lading. Zo werd b.v. de gekapseisde Costa Concordia aan boord genomen.

---

Boat Conveyor
Het advies en ontwerpbureau Witteveen+Bos heeft in 2013 een moderne overtoom ontwikkeld. De Boat Conveyor verplaatst boten met een maximale lengte van twintig meter over en langs obstakels met elke denkbare lengte en hoogte. Innovatief is de volautomatische, energieneutrale constructie die is gebaseerd op het principe van de lopende band. Tien jaar later niets meer over gehoord.

---

Windfoilen
Windsurfen is een Olympische sport. Steeds meer windsurfers gaan over op surfplanken met foil. Met slechts weinig wind kunnen al behoorlijke snelheden bereikt worden. Men spreekt bij elke wind over drie keer zo snel. Voorstanders willen windfoilen (hydrofoilen) vanaf 2024 graag als nieuwe Olympische standaard opnemen..

---

Suppen
Suppen. SUP staat voor Stand Up Paddle. Met SUPpen sta je op een grote surfplank en met een lange peddel in de hand trotseer je het water. Het is een uitdagende balansoefening waarbij je continu buik, billen en benen aanspant. Zowel op vlak water als op zee, het blijft zoeken naar evenwicht. Door de peddelbeweging train je daarnaast ook nog je hele bovenlichaam. Kijk voor meer op elkombi.nl/

 

---

Kantelsluis
De vinding van Royal HaskoningDHV zou je een variant op de droplock in het Forth and Clyde Canal in Engeland kunnen noemen. De ontwerpers bedachten een kantelsluis, waarbij het schip bij de brugpassage naar beneden gaat. De Kantelsluis is een drijvende buis die per vaarrichting ruimte biedt voor vijf jachten. In de buis liggen twee kanalen, gevuld met water. Als de buis recht ligt, is het wateroppervlak 4 meter lager dan het buitenwater. Om invaart mogelijk te maken kantelt de buis naar het niveau van het buitenwater. Nadat tot max. vijf jachten de sluis zijn ingevaren, kantelt de sluis naar de andere zijde. Daardoor zakken de vaartuigen in totaal 8 meter naar beneden. Zodra ze onder de brug door zijn, kantelt de sluis terug en ligt het schip weer op het niveau van het buitenwater. Bij voornoemde drukke autobruggen kunnen daardoor bijna alle jachten passeren zonder dat de brug open hoeft. Het ontwerp werd in 2014 gepubliceerd.

---

Cirkelbrug
In 2015 kwam ene Sjoerd van der Hoorn met het idee van een cirkelbrug die wegverkeer en scheepvaart in staat stelt gelijktijdig de zelfde kruising te passeren. Een geweldig innovatief idee, maar ik ben bang dat Sjoerd weinig benul heeft van het manoeuvreren met een vaartuig. Het op de centimeter nauwkeurig stilliggen zal zeker bij wind een onmogelijke zaak zijn. Hij schrijft: "Indien nodig kan afgemeerd worden". Op welke manier dat voor en achter in het midden van het vaarwater zou moeten gebeuren wordt niet verteld. De afbeelding toont een binnenvaartschip, maar voor een pleziervaartuig geldt natuurlijk hetzelfde. De plezierschipper zal zeer bekwaam moeten zijn om dit voor elkaar te krijgen.

---

OPOC-dieselmotor
In 2015 zou deze verbeterde oude uitvinding in productie komen.
De Duitse professor Peter Hofbauer ontwikkelde met steun van Bill Gates (24 miljoen dollar) een tweetakt dieselmotor met zeer veel vermogen en lager brandstofverbruik dan een conventionele turbodiesel. De motor met twee tegenelkaar draaiende zuigers per cilinder loopt net zo rustig als een viertakt, maar is kleiner van formaat en de helft lichter in gewicht. Het principe van twee zuigers per cilinder zonder cilinderkoppen is al oud, maar nooit goed door ontwikkeld. Het Amerikaanse EcoMotors International heeft er vanwege de tegenoverelkaar liggende cilinders en zuigers de naam OPOC (Opposed Piston Opposed Cylinder) aan gegeven. In 2017 werd de EcoMotors-website echter opgeheven en is van de OPOC-dieselmotor niets meer vernomen.
Verwant: One-stroke swashplate engine.

---

Hull Cleaner robot
In 2016 kwam het Delftse Fleeet Cleaner met een robot voor het reinigen van de scheepshuid. Het apparaat is meervoudig getest in Groningen, Den Helder en Rotterdam. De robot wordt op afstand bediend, hecht zich magnetisch aan de scheepshuid en "rijdt" in banen over de scheepshuid om de huid met hogedruk waterjets te reinigen. De opgezogen aangroei wordt aan boord van het werkschip gefilterd en het schone water dat overblijft wordt geloosd. Het bedrijf verwacht een grote markt.

---

Wasteshark
In 2017 kwam RanMarine Technology met de Wasteshark. Een kleine onbemande elektrische catamaran die zelfstandig havens en kanalen kan reinigen van op en dicht onder het wateroppervlak drijvend klein afval. Ze noemen het zelf een drone. Tussen de drijvers hangt een fuikachtige mand die alles boven en tot 40cm onder water kan opscheppen. Uiteraard (sick) is de site Engelstalig en werkt RanMarine proudly with the Port of Rotterdam in plaats van met de haven van Rotterdam: Our fully autonomous drones swim through the water, collecting waste and other non-biodegradables, whilst gathering data about the environment. RanMarine drones are learning machines, continuously communicating with one another in the water, and transmitting back to a central database on land. Tja, de tijd zal het leren.

---

Grootste schip ter wereld in 2017
In 2017 is het, althans toen, grootste schip ter wereld, de drijvende LNG fabriek "Pelude FLNG" in bedijf genomen. Het sleepschip heeft geen eigen aandrijving en is gigantisch van afmeting met een lengte van 488 meter en een breedte van 74 meter. Wellicht is de betiteling schip wat overdreven, want het is eigenlijk een werkplatform in de vorm van een schip. De Prelude FLNG zal in het Browse Basin ten Noordwesten van Australie aardgas gaan oppompen van onder de zeebodem die hier 250 meter diep ligt. Dat gas wordt aan boord door afkoeling naar -162 graden Celsius omgezet in LNG (vloeibaar aardgas). Omdat de wereld aan wal al tientallen installaties kent die aardgas afkoelen tot LNG heeft Shell in dit geval de benaming FLNG geintroduceerd dat staat voor Floating Liquefied Natural Gas project.
N.B. "grootste schip" slaat op waterverplaatsing, want het mammoet hefschip, kraanschip c.q. ontmantelingsvaartuig van booreilanden "Pioneering Spirit" van Allseas, met een onvoorstelbaar hefvermogen van 48.000 ton, heeft weliswaar een kortere lengte (382 meter), maar is door haar twee rompen veel breder (124 meter). Het oppervlak van de supercatamaran is gelijk aan acht voetbalvelden (onderste foto).

Klik hier voor een animatie

Bij het ontwerp en bouw kreeg het mammoetschip aanvankelijk de naam van Waffen-SS officier "Pieter Schelte". Oprichter Edward Heerema van Allseas wilde daarmee zijn vader eren voor zijn verdiensten in de offshoretechniek. De weerstand voor de naam was zo groot dat hij de naam veranderde in "Pioneering Spirit" met dezelfde initialen.

---

Vismigratie Kornwerderzand
De afsluiting van de Zuiderzee in 1932 betekende niet alleen het einde van de Zuiderzeevisserij, maar ook de afsluiting naar het zoetwatergebied dat vele soorten trekvissen als paaigebied nodig hebben en de glasaal tot paling doet groeien. Waar zij voorheen naar Overijssel en Duitsland trokken is dat niet meer mogelijk en zelfs het nu naastgelegen zoetwater van het grote IJsselmeer is niet of nauwelijks bereikbaar. Alleen sommige van de allersterkste zwemmers lukt het om tegenstroom door de spuisluizen naar binnen te komen. Daarom gaat er bij Kornwerderzand een afsluitbare dijkdoorbraak komen voor een vismigratierivier van zo'n 10 meter breed en 5 à 6 km lang. Het getijdenriviertje zal een rustige lokstroom van zoet water op de Waddenzee spuien en geen zout water in het IJsselmeer brengen. Het artikel op natuurbericht.nl dateert van 26 november 2014.
In het animatiefilmpje wordt het "dure" woord estuarium gebruikt. Een estuarium is een (trechtervormige) riviermond waarbij tijdens vloed zout water tot ver in de rivier komt en bij eb het rivierwater eerst als brak en daarna als zoet water naar zee gevoerd wordt.

Klik hier voor een animatie

---

Vindskip met hoge romp als zeil
De ontwikkelingen op het gebied van Wind-Assisted Propulsion Systems of Wind-Assisted Ship Propulsion, WAPS of WASP (what's in a name), gaan snel.
De Noorse ondernemer en speedzeiler Terje Lade kwam in 2013 met het idee om een containerschip te bouwen, waarbij de hoge romp als zeil kan dienen om een geweldige brandstofbesparing te realiseren. World's most eco-friendly cargo ship. Hij schat de branstofbesparing op 60%. Zijn "Windschip", op z'n Noors "Vindskip" vraagt om een aardgasgestookte motor en een geautomatiseerd systeem dat voortdurend de meest gunstige hoek ten opzichte van de wind vindt waaronder het schip moet varen om zoveel mogelijk profijt van die wind te hebben. Inmiddels zijn de aerodynamische zeileigenschappen getest in de windtunnel van de Britse Cranfield University en Terje hoopt voldoende financiers te krijgen om zijn windschip in de komende drie tot vier jaar te bouwen. Zie ook eSail en WingSail, reuzenvlieger, panelenschip, telescopische zeilen, Flettner-rotorschip

---

Bonefish USV
In 2014 kwam Saab in samenwerking met het Indonesische PT Lundin met een prototype van een droneboot, een Unmanned Surface Vessel (USV) met de ontwikkelingsnaam Bonefish. Veel militaire USV's waren snelle, planerende monohulls, vaak geoptimaliseerd voor containervervoer of opslag aan boord, in plaats van voor prestaties op zee. Bonefish maakt gebruik van een modulair trimaranplatform, waardoor een operationeel vaartuig ontstaat dat nog steeds gedemonteerd in een standaard 2-TEU zeecontainer past, maar in gemonteerde toestand aanzienlijk breder/steviger is, belangrijk voor een vaartuig dat gedurende langere perioden alleen op zee zal zijn. De Bonefish werd in 2015 formeel overgedragen aan Saab, maar is nooit op de markt gebracht.

Presentatie op de Indo Defence beurs in 2014

---

Trimaran oorlogsschip
In april 2015 zou het Russische ministerie van Defensie opdracht hebben gegeven voor ontwerp, bouw en beproeving van een schaalmodel van een snel militair patrouille-/gevechtsschip volgens het trimaranconcept, een schip met outriggers of zijdelingse drijflichamen. Het schaalmodel is gebouwd en getest, maar het is voor zover bekend niet tot een prototype op ware grootte gekomen.

---

Backhoe dredger
Hoewel al in de jaren 1950 toegepast, verschenen pas vanaf de jaren 1980 en 1990 de grote, speciaal ontworpen backhoe dredgers die tegenwoordig wereldwijd worden ingezet. In 2016 kwam de gigantische Magnor van Boskalis in de vaart als grootste en krachtigste diepwater-baggerkraanschip (backhoe dredger) ter wereld.

De Magnor van Boskalis aan spudpalen

---

Ramform Hyperion onderzoeksschip
In 2017 ontwierp scheepswerf Mitsubishi de Ramform Hyperion. Dankzij de brede achtersteven heeft het schip een stabiel platform waarop zelfs zeer gevoelige apparatuur kan worden geplaatst. De Ramform Hyperion sleept talloze sensoren die een gebied van maximaal 12 vierkante kilometer kunnen bestrijken. Het schip beweegt zich vrijwel geruisloos over het water, waardoor storende geluiden die de geolocatie zouden kunnen beïnvloeden, worden geëlimineerd. Wanneer het schip verkennings- en onderzoekswerkzaamheden uitvoert, wordt andere schepen geadviseerd om het platform niet verder dan 10 mijl te naderen.

---

Carrousel Rave Tug
Het grootste gevaar bij het assisteren van een zeeschip is het risico van kapseizen wanneer de sleepboot tijdens het sleepwerk dwars komt te liggen en door de enorme krachten omver wordt getrokken.. Novatug heeft daartoe de Carrousel Rave Tug ontwikkeld. In Nederlands waarschijnlijk "Carrousel sleepboot". De niet meer bestaande site groenervaren.nl verteld in 2018: Het Carrousel sleepsysteem is even simpel als effectief. Het bestaat uit een relatief eenvoudige staalconstructie rond de opbouw van de sleepboot. De trekkracht van de sleper wordt uitgeoefend op deze vrijdraaiende ring. Dit in tegenstelling tot het vaste punt bij conventionele sleepboten, namelijk de trommellier of towing pin (beting), zoals dit al sinds het begin van de sleepvaart wordt gedaan. Sleepboten met een carrousel-systeem kunnen ten opzichte van het sleepobject vrijelijk om hun as draaien zonder de lijn te moeten laten vieren. Wanneer de sleeplijn strak staat, verplaatst het verschuivende sleeppunt ook het middelpunt van de kracht ten opzichte van het zwaartepunt van de sleper.

---

Kleinste reddingsvest ter wereld
In 2018 kwam de PLOOTA op de markt. Het Duitse apparaat wordt om de hals gedragen. Door de ingebouwde sensortechnologie wordt het systeem geactiveerd wanneer je hoofd langer dan 30 seconden onder water is. Wanneer PLOOTA zichzelf opblaast, vullen herbruikbare CO2-patronen aan de voorkant twee zakken met koolstof tegelijk aan de zijkanten boven de schouders, waardoor je naar het wateroppervlak wordt getild. Het kussen biedt voldoende drijfvermogen om je hoofd en luchtwegen boven water te houden.
In 2026 stond de website "ploota.de", waarvan deze afbeeldingen, te koop.
 

---

Hexapod (Beest van Delft)
Een hexapod, naamsverwant: azipod, is een testmachine met zes hydraulische actuators als poten. Dit "Beest van Delft" (TU Delft, 2018) maakt het mogelijk om het platform vrij te bewegen met 6 graden vrijheid (horizontale en verticale translatie en rotatie rond elke translatie-as). De hexapod wordt gebruikt voor dynamische duurzaamheidstesten van gelaste scheepsstukken. Wat de Hexapod van de TU Delft uniek maakt, is dat het grote krachten kan uitoefenen op relatief kleine verplaatsingen. De hexapod van Delft kan in zes richtingen krachten tot 100 ton uitoefenen op materialen en delen van constructies. Dit kwalificeert de Hexapod voor multiaxiale vermoeidheidstesten onder complexe belastingomstandigheden - representatief voor de belastingen die worden ondervonden door de krachten van een ruwe zee (in vaktaal: variabele/willekeurige amplitudelading, niet-proportionele belasting geïnduceerd door fase en/of frequentie).De lage frequentie van 30 hz zorgt ervoor dat veroudering van 20 jaar in 4 weken geneten kan worden.
Bron en afbeelding: Maritime and Transport Technology van de TUdelft.nl.

---

SeaWing
Op de beurs SMM in Hamburg maakten Airbus en AirSeas bekend dat Airbus een eerste SeaWing systeem heeft gekocht voor één van de vier RoRo-schepen waarmee de vliegtuigbouwer onderdelen vervoert tussen de verschillende productielocaties in Europa en die in de Verenigde Staten. De Europese vliegtuigbouwer heeft een assemblagefabriek in Alabama. Met een spanwijdte van 35 meter en een zeiloppervlak van 500 vierkante meter moet de SeaWing dan een brandstofbesparing van 20% opleveren.
De SeaWing lijkt op de 10 jaar geleden in Duitsland ontwikkelde vlieger van het inmiddels failliete SkySails. Net als bij het SkySail draait de aan het voorschip trekkende SeaWing continu achtjes in de lucht. ‘Dat zorgt voor een sterkere en snellere luchtstroming langs de vlieger, wat extra lift oplevert bij een parafoil', aldus algemeen directeur Vincent Bernatets van AirSeas: ‘De door ons ontwikkelde parafoil is daarbij geoptimaliseerd door in aerodynamica gespecialiseerde ingenieurs van Airbus. ‘Wanneer de luchtkussens in het frameloze parafoilzeil zich vullen, zorgt dat voor een vleugelprofiel met nog meer lift.' Bovendien gaat het oplaten en binnenhalen volledig automatisch.
Bron: Artikel van Hans Heynen voor Schuttevaer, 21 september 2018.

Afbeelding airbus.com

---

Snelheidsrecord e-boot
De geheel uit carbonfiber-epoxy vervaardigde elektrische sandwich speedboot SAY29E van de Duitse botenbouwer SAY heeft op de Bodensee het snelheidsrecord voor e-boten met een lengte tussen de 8 en 10 meter gevestigd. De SAY29E is 8.85m lang. Er werden in totaal zes runs in een rechte lijn afgelegd, waarbij de hoogst gemeten snelheid 95 km/u was. De elektromotor had een maximum vermogen van 360kW. Het toegepaste Kreisel battery pack had een capaciteit van 120 kWh.
Bron: Professional Boatbuilder. De datum van het record werd niet vermeld. Waarschijnlijk zomer 2018.

---

Onderwater hyperloop
Wereldwijd worden tests uitgevoerd met de hyperloop, een soort buizenpost op groot formaat. Een capsule vliegt met zeer hoge snelheid (tot 1200km/u) door een vrijwel vacuüm gezogen buis. Maritiem onderzoeksinstituut Marin in Wageningen doet onderzoek (2019) naar de mogelijkheid van een trans-Atlantische onderwater-hyperloop als alternatief voor het vele vliegverkeer dat dagelijks de oceaan oversteekt. Vracht, maar wellicht ook personen zouden dan in 30 meter lange "pods" veilig met grote snelheid zonder luchtvervuiling de oceanen kunnen oversteken.

---

Yacht Support Vessel
Superrijke eigenaren van superjachten hebben een groot probleem. Waar laten ze hun speeltjes? Denk aan jetski's, miniduikboten, speedboten, RIB's, zeilboten catamarans en natuurlijk een helikopter. Daar is op z'n minst een bijboot voor nodig. Vanaf 2009 speelde Damen Shipyards daarop in met de ontwikkeling van een "Yacht Support Vessel". Aanvankelijk met een lengte van 50 meter. Op dit moment [2020] zijn er al 15 Damen yacht support vessels in de vaart in diverse uitvoeringen en lengtes. Inmiddels staan er twee op stapel van 75 en 85 meter. De hulpvaartuigen met kraan kunnen tevens dienen als bevoorrader van voeding, brandstof en reserveonderdelen en volgens schuttevaer ook voor grootschalige bbq's en party's.

Het 70 meter lange yacht support vessel "Game Changer" uit 2018.

eSails en Wingsails
Wind-Assisted Propulsion Systems of Wind-Assisted Ship Propulsion, WAPS of WASP profiteren van wind om voorwaartse stuwkracht te genereren, waardoor de vereiste motorstuwkracht wordt verminderd en bijgevolg het brandstofverbruik en de uitstoot van verontreinigende stoffen worden verminderd. Het Spaanse Bound4blue ontwikkelde twee systemen: eSails en inklapbare Wingsails. In juni 2021 werden de starre zeilen voor het eerst in een 12 meter hoge eSails uitvoering geïnstalleerd op een Panamees vissersvaartuig en in december van dat jaar volgde installatie van 17 meter hoge eSails op een vrachtschip. Klik voor meer informatie op de plaatjes. Verwant: windschip, reuzenvlieger, panelenschip, telescopische zeilen, Flettner-rotorschip.

eSails

WingSails (op het voorschip ingeklapt)

---

Waterstoftanker
Kawasaki bouwde in 2021 's werelds eerste tanker voor vloeibare waterstof, de "Suiso Frontier" met een inhoud van 1.250 kubieke meter. Het jaar daarop nam het bedrijf deel aan een pilotproject tussen Japan en Australië om aan te tonen dat vloeibare waterstof veilig naar Japan geëxporteerd kan worden. Op 6 januari 2026 tekende Kawasaki een overeenkomst voor de bouw van een commerciële vloeibare-waterstofcarrier met een capaciteit van 40.000 m³. De vloeibare waterstof wordt bij een temperatuur van -253°C vervoerd en is daardoor gereduceerd tot achthonderdste van het oorspronkelijke volume. Om boil-off gas (verdamping) tegen te gaan wordt een nieuw hoogwaardig isolatiesysteem toegepast en de tank heeft een zelfdragende constructie die de grote krimp door de extreem lage temperatuur kan opvangen.

---

Global Mercy
In juni 2021 werd het grootste particuliere ziekenhuisschip Global Mercy te water gelaten om na afbouw vanaf 2023 dienst te doen in Sierra Leone, waar in drie jaar tijd meer dan 5.430 operaties werden uitgevoerd voor ruim 4.910 patiënten. Daarnaast werden meer dan 17.110 tandheelkundige behandelingen uitgevoerd voor ruim 4.250 patiënten. Deze zorg werd mogelijk gemaakt door meer dan 2.510 vrijwilligers uit ruim 75 landen, waaronder honderden Sierra Leoneanen die als bemanningslid of dagwerker aan boord werkten.

---

Crew Transfer Vessel (CTV)
Door aankoop van het Australisch Nauti-Craft patent, brengt Wallaby Boats in 2022 een hydraulisch geveerde catamaran in de vaart, die passagiers met grote snelheid vrijwel zonder golfhinder kan vervoeren. Deze crew tender  of crew transfer vessel (CTV) gaat personeel naar windparken op de Oostzee brengen en halen. Het schip wordt gestabiliseerd door vier onafhankelijk bewegende poten op de drijvers en kan ook ingezet worden als loodsboot of klein werkvaartuig. Nautic-Craft zelf brengt een kleinere versie voor kapitaalkrachtige recreatievaarders. Bronnen: Nauti-Craft en Wallaby Boats.

Crew Transfer Vessel (CTV)

---

Elektrische draagvleugelveerboot
Het Amerikaanse bedrijf Boundery Layer Technologies uit San Francisco ontwikkelde twee zeegaande zero-emissions hydrofoil schepen die een kruissnelheid hebben van 40 knopen. Het gaat om de Electra, een elektrische veerboot voor 150 passagiers met een bereik van 100 mijl en de Argo, een waterstof aangedreven vrachtboot met een laadcapaciteit van 20 TEU of 200 ton met een bereik van 7000 mijl. De vloeibare waterstof wordt bij een temperatuur van 252 graden onder nul in grote tanks benedendeks opgeslagen. Het is de bedoeling dat de schepen eind 2024 in de vaart komen. Op langere termijn zijn er plannen voor dit soort emissieloze draagvleugelschepen met meer capaciteit en groter bereik.

de Electra

de Argo

---

Offshore-schepen op waterstof
In december 2022 schrijft Weekblad Schuttevaer in een artikel dat Damen, CMB en Windcat een nieuwe generatie offshore-schepen hebben ontwikkeld, die voor 80% op waterstof draaien. De Elevation 8720 (87 x 20 meter) is een Service Operation-werkschip voor de offshore windsector. Met 120 technici kan het met een dual fuel waterstofgenerator 30 dagen in een windmolenpark blijven. Het schip wordt uitgerust met de nieuwste walk-to-work loopbrug, een kraan, hybride batterijtechniek, offshore laadmogelijkheden en een helikopterplatform.

Artist's impression Damen/CMB

---

Offshore-schip op methanol
Tezelfdertijd ontwikkelde Damen een nieuw type offshore-schip ontworpen voor de installatie van drijvende windturbines in verder uit de kust gelegen diepwaterlocaties. De Flow-SV is een daar speciaal voor toegeruste ankerbehandelaar die bijvoorbeeld tot drie ankerinstallaties tegelijk kan meenemen. Per installatie wordt daarbij uitgegaan van meer dan vijf kilometer ketting, negen 15-tons ankers en 100 gewichten van 10 ton. Het schip gaat varen op methanol. Bron: Schuttevaer.

Flow SV

---

Grootste containerschip
Op 1 augustus 2022 werd in Shanghai het grootste containerschip ter wereld te water gelaten. Het was de bijna 400 meter lange MSC Tessa met een capaciteit van 24.116 TEU. MSC staat voor Mediterranean Shipping Co.

---

Toroide propeller
Propellers van drones maken door hun hoge snelheid enorm lawaai dat vooral veroorzaakt wordt door de tip van de propellers. Een innovatie is de toroide propeller, waarvan de bladen bestaan uit banden, die met een bocht weer teruglopen naar de schroefas. Sharrow Marine uit Detroit, maker van scheepsschroeven voor buitenboordmotoren zag een maritieme oplossing. Zij ontwierpen de Sharrow Propeller. Het geluidsniveau ligt lager dan bij een standaardschroef. Bovendien wervelt de schroef minder water op en het brandstof verbruik bij hoge toerentallen is beduidend lager.

Sharrow Propeller

---

Rotorkoproer
Het rotorkoproersysteem (RMS) van Damen marine components biedt schepen een verhoogd sturend vermogen in de boeg en een aanzienlijke verbetering van de manoeuvreerbaarheid. Vanaf een vaarsnelheid van 6 km/h biedt de omlaag gelaten RMS stuwkracht waardoor zijdelingse windkrachten overwonnen kunnen worden. Door het inzetten van de RMS kunnen er minder stuurbewegingen worden gemaakt; dus minder weerstand en brandstofbesparing. Het rotorkoproer is zeer geschikt voor ongeladen schepen en schepen die regelmatig in ondiep water varen of op kronkelende rivieren en sterke zijwind bij kanalen, waar veel stuurbeweging is vereist.

---

Inboard Performance System (IPS)
Een andere vorm van voortstuwing is de Volvo Penta IPS-technologie. IPS staat voor Inboard Performance System. De motor (diesel, elektrisch of wellicht waterstof), drijft twee contraroterende propellers aan die aan een roerpod (draaibare staart) onder het schip hangen. De propellers zijn naar voren gericht en trekken het schip in plaats van het te duwen en van cavitatie is geen sprake. Het is gebaseerd op de 180 jaar oude uitvinding van Ericsson.

---

Blue Shark
Op 19 oktober 2022 kwam de Naval Group met een ronkend persbericht waarvan dit een onderdeel is: "Met de Blue Shark biedt Naval Group een revolutionaire visie op een snel, discreet, efficiënt en robuust gevechtsschip dat kan worden geïntegreerd in een samenwerkende marine, terwijl tegelijkertijd een lagere milieubelasting wordt gegarandeerd."

---

Novimove, de moderne scheepskameel
De scheepskameel opnieuw uitgevonden? Begin 2023 maakte "Novel Inland waterway transport concepts for Moving freight Effectively" (novimove) bekend dat zij aan het testen zijn om binnenvaartschepen met opblaasbare Air-Pads bij laag water over ondieptes kunnen "dragen". Met het opblazen van de Air-Pads zou het schip zo'n 30 cm minder diepgang krijgen en dan over extreme ondieptes kunnen varen. Een gestrand schip zou op deze wijze vlot te krijgen zijn zonder eerst lading over te hoeven slaan.

Air-Pads

---

Cruiseschip van de toekomst
Op ‘s werelds meest toonaangevende cruisebeurs in Fort Lauderdale (Florida) zijn door Meyer Werft uit Papenburg in 2023 de eerste schetsen gepresenteerd van hoe een reis op een cruiseschip er in de toekomst kan uitzien. Opvallend aan het schip is de gesloten glazen gevel. Verder zijn aan boord ‘stedelijke tuingebieden’ aangelegd en vormen centrale openbare ruimtes het middelpunt in het schip. Ook is er plaats ingeruimd voor landingsplatforms voor drones. Het energieconcept aan boord is innovatief: dankzij het gebruik van golfenergie via horizontale vleugels op de romp, zonne- en brandstofcellen en windenergie, zijn er geen fossiele brandstoffen nodig.
Bron: Dagblad v.h. Noorden.

Tekening van de "Reverse", het cruiseschip van de toekomst

---

Ventofoils
Zweedse technologie maakt het mogelijk om zelfs de grootste schepen door wind aan te drijven. Wallenius en Alfa Laval hebben hun krachten gebundeld om windenergieoplossingen te leveren – zowel windondersteunde als windaandrijving – aan de scheepvaartindustrie. De stijve telescopische vleugelzeilen lijken meer op vliegtuigvleugels dan op de tall ships uit het verleden. Het is een robuuste oplossing met een hoog rendement.
In 2024 vaart het eerste schip met een full-scale vleugelzeil-prototype. Het doel is om in 2026 het eerste schip met een volledige set Oceanbird-vleugelzeilen te laten varen. Verwant: WingSails, reuzenvlieger, vindskip, panelenschip, Flettner-rotorschip.

---

One-stroke swashplate engine "e-REX"
In 2023 kwam INNengine met een nieuw motorconcept: een eentakt motor met vier cilinders en acht zuigers. Het is in feite een viercilinder benzinemotor met tegengestelde zuigers, vergelijkbaar met het concept van de OPOC dieselmotor. De kracht wordt echter niet overgebracht op een krukas, maar via rollen onder de zuigers op twee met een vaste as verbonden swashplates (nokkenplaten of tuimelschijven) die daardoor gaan draaien en vermogen leveren aan beide uiteinden van de motor. INNengine claimt dat de motor zonder krukas, kleppen, nokkenas en cilinderkop 55% kleiner en 70% lichter is dan welke vier-takt motor dan ook en bovendien geen enkele vibratie heeft. De motor kan op waterstof lopen en dus mogelijk in de toekomst ook interessant voor de scheepvaart.

---

Dynafin
In 2023 kwam Asea Brown Boveri (ABB) geïnspireerd door de dynamische bewegingen van de staart van een walvis met een nieuw voortstuwingssysteem dat sterk doet denken aan de Voith-Schneider propeller (VSP). Het nieuwe voortstuwingsconcept bestaat uit een elektrische hoofdmotor die een groot wiel aandrijft dat met een gemiddelde snelheid van 30 tot 80 toeren per minuut draait. De verticale bladen onder het wiel worden elk bestuurd door een individuele motor en besturingssysteem. De gecombineerde beweging van het wiel en de bladen genereert tegelijkertijd aandrijf- en stuurkracht. ABB schat dat het eerste prototype in 2025 beschikbaar zal zijn.

---

Saildrone SD-3000
Richard Jenkins, een Engelse werktuigbouwkundige stond op op 26 maart 2009 in de Mojave-woestijn in Californië in de schijnwerpers met het record landzeilsnelheid van 126,1 mph (203 km / u). Zijn landzeiler Greenbird had een geavanceerd zelftrimmend vleugelzeil dat langsscheeps doorstoken was met een soort ra, aan de achterkant voorzien van een  beweegbare vin. In 2012 richtte Jenkins in Alameda, Californië het bedrijf "Saildrone" op, dat USV's (unmanned/uncrewed sailing vehicles) ontwerpt en bouwt. Deze onbemande vaartuigen met zonnepanelen voor stroomvoorziening worden door een "piloot" vanaf een externe locatie bestuurt maar kunnen ook autonoom, binnen een navigatiecorridor tussen vastgestelde waypoints, varen. Momenteel zijn ze in gebruik voor defensie en het verzamelen van gegevens over vervuiling, windsnelheid, golfhoogte, temperatuur, zoutgehalte etc.
Bron: Professional BoatBuilder.

De SD-3000 uit 2024 is het grootste surveyor-model. De 20 meter lange saildrone met
aluminium romp, vinkiel en gepatenteerd vleugelzeil doet waarnemingen voor de Amerikaanse marine.

---

Flexibel droogdok
In 2019 publiceerde ene JohP op het zeilersforum een artikel: "Flexibel droogdok voor de winter en tegen aangroei".
Hij beschrijft het als volgt:
- Over 2 lange gekromde rioolbuizen hangt een pvc doek in het water, behalve aan de achterkant.
- Je vaart je boot  (hier zijn trimaran) aan de achterkant boven het doek.
- Til het doek aan de achterkant, bij de spiegel van je boot, boven het water uit.
- Pomp het water weg tussen het doek en de boot op een laag punt onder je boot.
- Je boot ligt droog in het water. Ik noem het een flexibel droogdok.
Ideaal voor de winter en ook zomer. Geen antifouling nodig of in ieder geval veel minder. Er is een mooie buffer tussen ijs en je boot in de winter als het eens een keer echt vriest. De afsluiter openingen en in mijn geval ook de zwaardkast lopen leeg.

2025: Genomineerde in de duurzaam dertig dag onder de titel pr8-design.nl . Foto's JohP

---

Hydrofoil Ebike
In 2020 werd in Nieuw-Zeeland een elektrische hydrofoil waterfiets ontwikkeld. De Manta5 Hydrofoiler XE-1, 's werelds eerste aquatische waterfiets met elektromotorondersteuning. Hiermee fiets je dankzij draagvleugels letterlijk over het wateroppervlak.

---

Greyshark onderwaterdrone
In 2025 lanceerde het Duitse Euroatlas de Greyshark, een onbemand onderwatervoertuig (AUV) dat militair kan worden ingezet voor bewaking, inlichtingen en mijnenbestrijding, maar ook als aanvalswapen. De autonome drone heeft een indrukwekkende kruissnelheid van 10 knopen, een maximale snelheid van meer dan 12 knopen en een grote wendbaarheid. Een revolutionair kenmerk is de schroef (propeller), die is gemonteerd op een grote, gesegmenteerde ring rond de buitenkant van de romp.

---

Snel landingsvaartuig Caimen
In februari 2025 kende het Japanse Agentschap voor Acquisitie, Technologie en Logistiek (ATLA) een contract toe aan Japan Marine United (JMU) en het Britse scheepsontwerpbureau BMT voor het Caimen Japan-programma, de volgende generatie hogesnelheidslandingsvaartuigen (機動舟艇) van de Japanse Zelfverdedigingsmacht. Volgens de overeenkomst is BMT verantwoordelijk voor het ontwerp van de Caimen-landingsvaartuigen, terwijl JMU het productieontwerp en de bouw in Japan zal verzorgen. Het ongeveer 30 meter lange vaartuig heeft een drieboegromp en is ontworpen om een snelheid meer dan 20 knopen (37 km/u) te bereiken.

Artist's impressie van de "Caimen-Japan Fast Landing Craft", het snelle landingsvaartuig van de volgende generatie
dat wordt ontwikkeld door Japan Marine United en het Britse scheepsontwerpbureau BMT.

---

Valpijpschip
Een valpijpschip wordt gebruikt voor steenstort. Vanuit het schip wordt een vaste, tegenwoordig meest flexibele valpijp neergelaten die met waterjets exact gepositioneerd kan worden voor steenstort als fundatie en afdekking van b.v. pijpleidingen en kabels en tegenwoordig vooral rondom de fundatie van windmolens. Moderne valpijpschepen kunnen tot een diepte van wel 200 meter heel nauwkeurig storten. Het grootste flexibele valpijpschip ter wereld de "Simon Stevin" van de Belgische baggeraar Jan de Nul is in 2026 ingehaald door de "Windpiper" van Boskalis met een laadcapaciteit van 45.500 ton stenen en een valpijp van 1.80 meter doorsnee tot een diepte van 100 meter, waarbij het de bedoeling is een uitbreiding te maken tot een diepte van 800 meter.

valpijpschip Windpiper van Boskalis

---

Nucleaire ijsbreker
Sedert 2020 wordt in Vladivostok gebouwd aan de Rossiya (Россия), die door allerlei vertragingen pas rond 2030 (?) opgeleverd zal worden. Het gaat om Project 10510, een nucleaire "Leader" ijsbreker die is ontworpen als krachtigste ijsbreker ter wereld. Het schip heeft door twee RITM-400 reactoren een vermogen van 120 MW en een snelheid van 22 knopen in schoon water. Het moet met een snelheid van 11 knopen door vast ijs van maximaal 2 meter dik kunnen breken en met een snelheid van 2 knopen door vast ijs van 4 meter dik en daarbij een veel bredere vaargeul maken dan huidige ijsbrekers. Daardoor zouden grote LNG-tankers en andere brede vrachtschepen in principe het hele jaar over de Noordelijke Zeeroute kunnen varen.

Artist impression door Rosatom, Krylov State Research Centre
 

---

Hydro Puls-motor
De Hydro Puls Direct-Drive (HPDD) is een in 2026 gepresenteerd, wrijvingsloos energiesysteem dat traditionele krukassen, omvormers en mechanische koppelingen vervangt door een lineaire direct-drive. De motor is ontwikkeld door de Belgische uitvinder Gerd van Driessche. Hoewel het theoretische ontwerp en de patenten klaarliggen, bevindt het project zich in de fase waarin de motor daadwerkelijk gebouwd moet gaan worden.

De werking

In het gepatenteerde Inconel motorblok vindt een gecontroleerde, pulserende verbranding of expansie plaats. Deze pulsen drijven tegengestelde zuigers aan die de vrijgekomen druk direct omzetten in een hydraulische vloeistofstroom onder extreme druk (600 bar). Deze continue hydraulische stroom drijft een hoogrendement hydraulische schroefasmotor aan.